Dergiler / ULUM / 2019 / Cilt: 2 - Sayı: 1

Osmanlı Yeni İlm-i Kelâmında Materyalizm Eleştirileri

The Criticism of Materialism in Late Ottoman’s New Science of Kalām

Dergi
ULUM
Sayfa
133–167
Yayın Tarihi
2019-08-26
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makalede söz konusu Osmanlı kelâmcılarının materyalizmi ne şekilde eleştirdikleri ve bu eleştirilerinde materyalistik imâlar taşıdığı söylenen klasik dönem kelâmından birleşip ayrıldıkları noktalar tespit edilmeye çalışılacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bir bütün olarak varlığı madde ve etkileşimlerine indirgeyerek açıklayan, evreni kendisi dışındaki aşkın bir varlığın müdahalesine kapatan bir görüş olarak bilinen materyalizm, ortaya çıkış itibariyle felsefenin başlangıcına kadar gerilere götürülse de, tarihsel süreç içerisinde genelde azınlıkta kalan ve tepkiyle karşılanan bir düşünce olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yüzyılın sonlarında dünyevileşme, Batılılaşma gibi tartışmalara arka plan oluşturduğu halde önemli sayıda Osmanlı aydınını etkisi altına alarak siyasal ve toplumsal sonuçlara neden olmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Makalede söz konusu Osmanlı kelâmcılarının materyalizmi ne şekilde eleştirdikleri ve bu eleştirilerinde materyalistik imâlar taşıdığı söylenen klasik dönem kelâmından birleşip ayrıldıkları noktalar tespit edilmeye çalışılacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kelâm · Materyalizm · Osmanlı

Özet

Bir bütün olarak varlığı madde ve etkileşimlerine indirgeyerek açıklayan, evreni kendisi dışındaki aşkın bir varlığın müdahalesine kapatan bir görüş olarak bilinen materyalizm, ortaya çıkış itibariyle felsefenin başlangıcına kadar gerilere götürülse de, tarihsel süreç içerisinde genelde azınlıkta kalan ve tepkiyle karşılanan bir düşünce olmuştur. Ancak bu görüş Avrupa’da XVII. Yüzyıl bilim devrimi ardından gelen aydınlanma ve sekülerleşme hadiseleri sonrasında yeniden taraftar bulmaya başlamış, XX. yüzyılın başlarına gelindiğinde altın çağını yaşayarak dinî, siyasî, ekonomik ve toplumsal tezahürleri de olan bir dünya görüşü haline gelmiştir. Materyalizmin Osmanlı’ya girişi ise XIX. yüzyılın ilk yarısından itibaren askerî ve tıp alanında açılan modern okullar ile Batı’ya eğitim amaçlı gönderilen öğrenciler vasıtasıyla başlamış; XIX. Yüzyılın sonlarında dünyevileşme, Batılılaşma gibi tartışmalara arka plan oluşturduğu halde önemli sayıda Osmanlı aydınını etkisi altına alarak siyasal ve toplumsal sonuçlara neden olmuştur. Diğer taraftan materyalizm Abdüllatif Harpûtî (1842-1916), İzmirli İsmail Hakkı (1868-1946), M. Şemseddin Günaltay (1883-1961) ve Ömer Nasûhi Bilmen (1882-1971) gibi kelâmcıların da dâhil olduğu birçok Osmanlı ulemâsı tarafından tepkiyle karşılanarak eleştirilmiştir. Makalede söz konusu Osmanlı kelâmcılarının materyalizmi ne şekilde eleştirdikleri ve bu eleştirilerinde materyalistik imâlar taşıdığı söylenen klasik dönem kelâmından birleşip ayrıldıkları noktalar tespit edilmeye çalışılacaktır.

Abstract

Materialism, which reduces the whole of existence as simply matter and its interactions, and respectively ignores the intervention of a divine being into the universe; it is often traced back to a time when philosophy was born. However, when we study the historical process, we find that materialism was a thought that was generally rejected by the majority. With the enlightenment and secularism that came following the Renaissance, Reforms and 17th Century Scientific Revolution in Europe, materialism gained more followers. In the 20th century, in what was known as its golden era, it became a world view by manifesting itself in the religious, social, political and economic spheres of life. Materialism came to the Ottomans following the first half of the 19th century through students who went to the West and newly established military and medical schools. Despite materialism forming the backbone of debates on westernization and secularism (perpetuating worldliness) towards the end of the 19th century, this did not deter many intellectuals from endorsing much of the values that came with materialism, and it led to many repercussions within the political and social realms of the Ottoman world. On the other hand, materialism was not welcomed but rather disapproved of by many Ottoman scholars of kalām(mutakallimūn)such as Abdullatif Harputi (1842-1916), Izmirli İsmail Hakkı (1868-1946), Mehmet Şemsettin Günaltay (1883-1961) and Ömer Nasûhi Bilmen (1882-1971). However, their criticism has caused them to break away from the classical period mutakallimūnin some respect. We attempt to outline the mentioned late period Ottoman mutakallimūn’s critique of materialism and compare their views with the classical mutakallimūn’s seemingly materialistic worldview.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

BULĞEN, M. (2019). Osmanlı Yeni İlm-i Kelâmında Materyalizm Eleştirileri. ULUM, Cilt: 2 - Sayı: 1, 133–167. https://ajindex.com/articles/388024

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. Ahmed Hilmi, Filibeli. “Hangi Felsefi Ekolü Kabul Etmeliyiz”. İstanbul: Hikmet Matbaası, 1349/1930.
  2. Ahmed Hilmi, Filibeli. Allah’ı İnkâr Mümkün Müdür?. İstanbul: Matbaa-ı İslamiyesi 1327/1909.
  3. Ahmed Hilmi, Filibeli. Huzur-ı Akl-ı Fende Mâddiyyûn Meslek-i Dalâleti. İstanbul: Matbaa-ı İslâmiyye, 1332/1913.
  4. Akgün, Mehmet. Materyalizmin Türkiye’ye Girişi. Ankara: Elis Yayınları, 2014.
  5. Akgün, Mehmet. Türkiye’de Klasik Materyalizmin Eleştirileri. Ankara: Elis Yayınları, 2007.
  6. Akyol, Şerife. Materyalizmin İnsan Anlayışının Modern Çağın İnanç Problemleri Açısından Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2002.
  7. Altıntaş, Ramazan. “Sosyal Kelâm’a Giriş: M. Şerafeddin Yaltkaya Örneği”. Kelâmın İşlevselliği ve Günümüz Kelâm Problemleri. Ed. Adnan Bülent Baloğlu, A. Bülent Ünal. İzmir: İzmir İlahiyat Fakültesi Vakfı, 2000. Aristotle. De Anima. Çev. R. D. Hicks. New York: Cosimo, 2008.
  8. Baloğlu, Adnan Bülent. “İzmirli İsmail Hakkı’nın Yeni İlm-i Kelâm Anlayışı”. İzmirli İsmail Hakkı Sempozyumu Bildirileri. Ed. Mehmet Şeker - Adnan Bülent Baloğlu. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1996.
  9. Berkes, Niyazi. Türkiye’de Çağdaşlaşma. İstanbul: YKY, 2002.
  10. Bilmen, Ömer Nasûhi. Muvazzah İlm-i Kelâm. İstanbul: Evkâf-ı İslâmiye Matbaası, 1339-1342.
  11. Bolay, Süleyman Hayri. Osmanlılarda Düşünce Hayatı ve Felsefe. Ankara: Akçağ Yayınları, 2005.
  12. Bolay, Süleyman Hayri. Türkiye'de Ruhçu ve Maddeci Görüşün Mücadelesi. Ankara: Akçağ Yayınları 1995.
  13. Büchner, Louis. Madde ve Kuvvet. Trc. Baha Tevfik - Ahmed Nebil. İstanbul: Müşterekü’l-menfa’a Osmanlı Şirketi Matbaası, nd. Bulğen, Mehmet. “Klasik Dönem Kelâmında Dakiku’l-Kelâmın Yeri ve Rolü”. İslâm Araştırmaları Dergisi 33 (2015): 39-72
  14. Bulğen, Mehmet. “Son Dönem Osmanlı Kelâmcılarının Kevnî Âyetleri Yorumlama Yöntemleri Üzerine: Ömer Nasûhi Bilmen Örneği”. KADER Kelam Araştırmaları Dergisi 13/1(2015): 61-89.
  15. Bulğen, Mehmet. Kelam Atomculuğu ve Modern Kozmoloji. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 2015.
  16. Campbell, Keith. “Materialism”. Encyclopedia of Philosophy, ed. Donald M. Borchert. 6: 6. Detroit: Macmillan Thomson & Gale, 2000.
  17. Çetinkaya, Bayram Ali. “Modern Türkiye’nin Felsefi Kökenleri”. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/2 (2002): 65-91.
  18. Comte, Auguste. The Positive Philosophy. Trans. Harriet Martineau. New York: Cambridge University Press, 2009.
  19. Çöpel, Hatice. Celal Nuri İleri’nin Din Anlayışı. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2010.
  20. Dembski, William. Being as Communion: A Metaphysics