Bu makalede, 493 numaralı Ayntâb (Antep) derdest defteri örneğinden hareketle Osmanlı timar sistemi ve sosyo-ekonomik tarihi açısından kaynak olarak derdest defterlerinin değeri üzerine metodolojik bir deneme yapılmaya çalışılmıştır.
📌 3 Maddede Bu Makale
🎯
Amaç & Hipotez:Derdest defterleri, timar gelirlerinin kimlerin tasarrufunda olduğunu gösteren defterlerdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Osmanlı timar düzeni hakkında önemli veriler içeren bu defterlerde, genel hatlarıyla söylemek gerekirse timar türleri, timar gelirlerini oluşturan yerler ve gelirleri, dirlik sahiplerinin adları, meslekleri/nitelikleri, sahip oldukları hisse sayısı, berat tarihleri ve hattâ o dönemin şartlarına göre fotoğrafik görünüşleri (resimleri) bulunmaktaydı.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede, 493 numaralı Ayntâb (Antep) derdest defteri örneğinden hareketle Osmanlı timar sistemi ve sosyo-ekonomik tarihi açısından kaynak olarak derdest defterlerinin değeri üzerine metodolojik bir deneme yapılmaya çalışılmıştır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri
Özet
Derdest defterleri, timar gelirlerinin kimlerin tasarrufunda olduğunu gösteren defterlerdir. Osmanlı timar düzeni hakkında önemli veriler içeren bu defterlerde, genel hatlarıyla söylemek gerekirse timar türleri, timar gelirlerini oluşturan yerler ve gelirleri, dirlik sahiplerinin adları, meslekleri/nitelikleri, sahip oldukları hisse sayısı, berat tarihleri ve hattâ o dönemin şartlarına göre fotoğrafik görünüşleri (resimleri) bulunmaktaydı. Bu makalede, 493 numaralı Ayntâb (Antep) derdest defteri örneğinden hareketle Osmanlı timar sistemi ve sosyo-ekonomik tarihi açısından kaynak olarak derdest defterlerinin değeri üzerine metodolojik bir deneme yapılmaya çalışılmıştır.
🔖
Bu Makaleye Atıf Yap
ÖZÜNLÜ, E. (2011). Derdest defterlerinin kaynak değeri üzerine bir deneme: 493 numaralı Ayntâb Derdest Defteri’nin analizi. Bilig / Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 56, 235–248. https://ajindex.com/articles/352682
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Kuyûd-ı Kadîme Arşivi, Derdest Defterleri, No:493, 415, 527, 509, 422, 217. Ankara,
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Kuyûd-ı Kadîme Arşivi, Ayntâb Livâsı Mufassal Tahrir Defteri (982/1574) No:161. İstanbul,
Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Ayntâb Livâsı Mufassal Tahrir Defteri, No:373. Basılmış hali için bk. (2000). 373 Numaralı Ayntâb Livâsı Mufassal Tahrir Defteri (950/1543). Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yay. İstanbul,
Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Maliyeden Müdevver Defterler Katalogu, No:1849. Diğer Kaynaklar Acun, Fatma (2002). “Klasik Dönem Eyalet İdare Tarzı Olarak Timar Sistemi ve Uy- gulaması”. Türkler. C. 9. Ankara. Yeni Türkiye Yay. 899-908.
Afyoncu, Erhan (1994). “Defterhâne”. DİA. C. 9. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 100-104. ——— (1997). Osmanlı Devlet Teşkilâtında Defterhâne-i Âmire (XVI-XVIII.Yüzyıllar). Doktora tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. ——— (2000). “XVII.Yüzyıl Osmanlı Bürokrasisinde İki Yeni Defter: Cebe ve Derdest Defterleri”. Tarih İncelemeleri Dergisi XV: 221-229.
Akdağ, Mustafa (1955). “Osmanlı Müesseseleri Hakkında Notlar”. AÜDTCF Dergisi XIII (1-2): 27-51.
Barkan, Ö.Lütfi (1940-1941).“Türkiye’de İmparatorluk Devirlerinin Büyük Nüfus ve Arazi Tahrirleri ve Hâkana Mahsus İstatistik Defterleri (I)”. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası II/1: 20-59. ——— (1940-1941).“ Türkiye’de İmparatorluk Devirlerinin Büyük Nüfus ve Arazi Tahrirleri ve Hâkana Mahsus İstatistik Defterleri (II)”. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası II/2: 214-247. ——— (1993). “Timar”. İA. C. 12. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yay. 286-333.
Beldiceanu, Nicoara (1985). XIV. Yüzyıldan XVI. Yüzyıla Osmanlı Devleti’nde Timar. Çev. M. Ali Kılıçbay. Ankara:
Teori Yay. Cebeci, Ahmet (1999). “XVI. Yüzyılda Antep ve Yöresinde Yer Adları”. Cumhuriyetin 75.Yılına Armağan Gaziantep. Ed.Yusuf Küçükdağ. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi Vakfı Kültür Yay. 155-164.
Elibüyük, Mesut (1990). “Türkiye’nin Tarihi Coğrafyası Bakımından Önemli Bir Kaynak, Mufassal Defterler”. Coğrafya Araştırmaları 2/2: 11-42.
Ergenç, Özer (2006). XVI. Yüzyılın Sonlarında Bursa. Ankara:
TTK Yay. Gökbilgin, Tayyib (1967). “Kanûnî Sultan Süleyman’ın Timar ve Zeamet Tevcihi ile ilgili Fermanları”. Tarih Dergisi XVII/22: 35-48.
Güzelbey, Cemil Cahit(1984). “Gaziantep’te Türk Topluluklarının Adlarını Taşıyan Yerler”. Türk Yer Adları Sempozyumu Bildirileri (11-13 Eylül 1984). Ankara: Kültür ve Turi