Alacakaranlıgı, İstanbul: Yordam

Özet

formüle ettiği kâr oranının düşüş eğilimi yasasının krizin temel nedeni olduğunu da gösteriyor. Buna göre, burjuvazi üretilen toplam değerin artan bölümüne el koymak (artık değeri artırmak) için değişmez sermayeye (makina ve otomasyona) giderek daha çok yatırım yapar. Değişir sermayenin (emek gücünün) sermayenin bileşimi içindeki oranı azalır. Sermayenin organik bileşimindeki bu artış, derin bir çelişki doğurur. Artık değerin kaynağı emek gücü olduğu için yatırılan sermayeye oranla artık değer (kâr) oranı düşer. Elde edilen artık değere oranla sermaye aşırı ölçüde birikir. Sermaye birikimi yavaşlarken burjuvazinin yatırım iştahı azalır. De- ğişmez ve değişir sermaye talebi birlikte düşmeye başlar. Toplam talep azalır ve aşırı üretim krizi patlak verir. Kısacası, sermayenin organik bileşiminin artışına bağlı olarak kâr oranının düşmesi krizin temel nedenidir. Talep yetersizliği ise krizin patlak veriş biçimi ve tetikleyici nedenidir . Yukarıdaki örneklere geri dönerek söylersek, kitle tüketiminde bir azalma olmamasına rağmen kâr oranının