DOSTOYEVSKİ DÜŞÜNCESİNDE TÜRK-İSLAM OLGUSU VE OSMANLI RUS SAVAŞI ÇERÇEVESİNDE DOĞU SORUNU

Özet

Öz 19.yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren Rusya ve Balkan coğrafyasında hissedilmeye başlanan Panslavist akım Rusya’da Kırım Savaşı’nın ardından büyük bir ivme kazanmıştır. 1877-1878 Osmanlı Rus Savaşının arifesinde ve süresince ise daha baskın bir hale gelmiştir. Özellikle dönem içerisinde Balkanlarda cereyan eden milliyetçi akımlar ve ayaklanmalar, Osmanlının bu ayaklanmaları bastırma süreci, Rusya tarafından dikkatli bir şekilde takip edilmiştir. Rus kamuoyunda Türk ve İslam karşıtı bir hareketin tırmandığı bu zamanlarda Rusya’nın önde gelen birçok aydını ve edebi siması da bu hareketin içinde yer almışlardır. Özellikle de milliyetçiliği ve koyu Ortodoks dindarlığı ile tanınan ünlü yazar Dostoyevski bu dönemde yayınladığı derginin sayfalarında Türk ve İslam karşıtı bir tutum sergilemiştir. Ünlü yazar kaleme aldığı yazılarında Türk düşmanlığının yanı sıra savaş yanlısı tutum da izlemiştir. 93 harbi olarak bilinen Osmanlı-Rus Savaşının en büyük destekçilerinden birisi olmuş, savaşın Rusya ve Slav halkları için önemini vurgulayarak savaşa kutsal anlamlar da yüklemiştir. Dönem içerisindeki olaylar ve yazarın tabiatının bir özelliği olan yabancı düşmanlığı birleşince ortaya oldukça sert bir muhalif çıkmıştır. Yazar, Türk karşıtı ve savaşla ilgili bu düşüncelerini sadece dergisindeki köşe yazılarıyla sınırlamamış, aynı zamanda edebi eserlerinde de işlemiştir.