Dergiler / Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi / 2018 / Cilt: 6 - Sayı: 13

XV.-XIX. YÜZYILLARDA TRABZON ŞEHİR NÜFUSU, NÜFUSUN YÜKSELİŞ VE DÜŞÜŞ NEDENLERİ

Sayfa
121–154
Yayın Tarihi
2018-05-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Nüfusun artış ve düşüşüne neden olan olayların başında sürgün, içe ve dışa yönelik iskân politikaları ile savaşlar nedeniyle zorunlu göçler, yangınlar, otorite boşluğundan kaynaklanan kaos ortamı, yöneticilerin ve eşkıyanın halka yönelik zulümleri, savaşlar nedeniyle salınan ağır vergilerin getirdiği yük, enflasyonun oluşturduğu iktisadi buhranlar insanları iş aramaya yönelttiği veya daha güvenli bölgelerde yaşama arzusunun göçü zorladığı tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Öz XV.-XIX. yüzyıllardaki beş asırlık zaman diliminde Trabzon şehrinin nüfusu, içe ve dışa yönelik iskân politikaları, Müslim ve gayr-i Müslimlerin nüfus içindeki oranları, nüfusun yükseliş ve düşüşüne etki eden olayların ne olduğu, din değiştirmenin (ihtidanın) Müslüman nüfusun artışına önemli bir etkisinin olup olmadığı Tahrir Defterleri, Avârız, şeriyye Sicili ve Nüfus Defteri kayıtları ile diğer arşiv kaynakları ve dönemin seyyahlarının verdiği bilgilere dayanılarak ve yapılan ilmi araştırmalar değerlendirilerek ortaya konulmaya çalışılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nüfusun artış ve düşüşüne neden olan olayların başında sürgün, içe ve dışa yönelik iskân politikaları ile savaşlar nedeniyle zorunlu göçler, yangınlar, otorite boşluğundan kaynaklanan kaos ortamı, yöneticilerin ve eşkıyanın halka yönelik zulümleri, savaşlar nedeniyle salınan ağır vergilerin getirdiği yük, enflasyonun oluşturduğu iktisadi buhranlar insanları iş aramaya yönelttiği veya daha güvenli bölgelerde yaşama arzusunun göçü zorladığı tespit edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Trabzon şehrinde yaşayan Müslüman Türk nüfusunun büyümesi; Osmanlı Devleti sınırları dâhilinde bulunan Ģehir ve kasabalardan getirilen Müslüman Türk nüfusu yanında Çepni, Akkoyunlu, Dulkadirli ve Karamanlı Türklerinin bölgeye yerleştirilmesi ve özellikle XIX. asırda Kırım, Kafkasya ve Batum‟dan sürülen Müslümanların şehre yerleştirilmesinden kaynaklandığı tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Anahtar Kelimeler mahalle · nüfus · iskân

Özet

Öz XV.-XIX. yüzyıllardaki beş asırlık zaman diliminde Trabzon şehrinin nüfusu, içe ve dışa yönelik iskân politikaları, Müslim ve gayr-i Müslimlerin nüfus içindeki oranları, nüfusun yükseliş ve düşüşüne etki eden olayların ne olduğu, din değiştirmenin (ihtidanın) Müslüman nüfusun artışına önemli bir etkisinin olup olmadığı Tahrir Defterleri, Avârız, şeriyye Sicili ve Nüfus Defteri kayıtları ile diğer arşiv kaynakları ve dönemin seyyahlarının verdiği bilgilere dayanılarak ve yapılan ilmi araştırmalar değerlendirilerek ortaya konulmaya çalışılmıştır. Nüfusun artış ve düşüşüne neden olan olayların başında sürgün, içe ve dışa yönelik iskân politikaları ile savaşlar nedeniyle zorunlu göçler, yangınlar, otorite boşluğundan kaynaklanan kaos ortamı, yöneticilerin ve eşkıyanın halka yönelik zulümleri, savaşlar nedeniyle salınan ağır vergilerin getirdiği yük, enflasyonun oluşturduğu iktisadi buhranlar insanları iş aramaya yönelttiği veya daha güvenli bölgelerde yaşama arzusunun göçü zorladığı tespit edilmiştir. Kazak korsanlarının baskınları ve veba ve kolera gibi salgın hastalıkların da nüfusun azalmasına ve dağılmasına önemli etkisi olmuştur. Şehrin Müslüman Türk kimliğini öne çıkarmasında ihtidanın önemli bir etkisinin olmadığı ortaya çıkmıştır. Trabzon şehrinde yaşayan Müslüman Türk nüfusunun büyümesi; Osmanlı Devleti sınırları dâhilinde bulunan Ģehir ve kasabalardan getirilen Müslüman Türk nüfusu yanında Çepni, Akkoyunlu, Dulkadirli ve Karamanlı Türklerinin bölgeye yerleştirilmesi ve özellikle XIX. asırda Kırım, Kafkasya ve Batum‟dan sürülen Müslümanların şehre yerleştirilmesinden kaynaklandığı tespit edilmiştir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

BOSTAN, M. H. (2018). XV.-XIX. YÜZYILLARDA TRABZON ŞEHİR NÜFUSU, NÜFUSUN YÜKSELİŞ VE DÜŞÜŞ NEDENLERİ. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Cilt: 6 - Sayı: 13, 121–154. https://ajindex.com/articles/221718

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (9)

  1. . Bâb-ı Âsafî Ruûs Kalemi (= A.RSK), nr. 68, 1526, 1529, 1543, 1551. ------. Bâb-ı Defteri, Başmuhasebe Kalemi-Trabzon Gümrüğü (= D.BŞM-TZG), nr. 17230. ------. Ġbnü‟l-Emin, Şükr ü Şikayet, belge nr. 621. ------. Kamil Kepeci Tasnifi (= KK), Büyük Ruznâmçe Kalemi (=BRK), nr. 1863. ------. KK, Mevkufat Kalemi (= MK), nr. 2601, 2605, 2697. ------. Maliyeden Müdevver Defterler (= MAD), nr. 828, 1980, 3260, 7751, 9839, 22485. ------. Mühimme Defteri (= MD), LXXXIX, CII, CIV, CXI. ------. Tahrir Defteri (= TD), nr. 52, 53, 210, 240, 287, 288, 370, 387, 630, 710. ------. Timar Zeamet Tevcih Defteri (=TZTD), nr. 1, 36. ------. TD, nr. 29, 43, 355, 579. ------. TŞS, nr. 1815, 1817, 1818, 1819, 1837, 1853, 1862, 1904, 1905, 1923. ------. Vakıf Defteri (=VD), nr. 651. Salnâme-i Vilâyet-i Trabzon, Def‟a 8, Trabzon 1293. AÇIK, Turan. (2012). “Gelenek ve Modernlik Arasında Bir Osmanlı İehri: 17. Yüzyılın İlk Yarısında Trabzon‟da Siyaset”. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon. AÇIKEL, Ali. (2004). “İer'iyye Sicillerine Göre Tokat‟ta İhtida Hareketleri”. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 23, 171-193.
  2. AKALIN, Cüneyt. (2007). “Batılıların Gözüyle Trabzon”. Bir Tutkudur Trabzon. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 245-252.
  3. Ali Kemali. (1932). Erzincan Tarihi. İstanbul: Resimli Ay Matbaası. ÂŞIKPAŞAOĞLU. (1949). Tevarih-i Âl-i Osman, Osmanlı Tarihleri I. İstanbul: Türkiye Yayınevi. ÂİIK MEHMED b. Ömer. (t.y). Menâzirü’l-‘avâlim, II, Süleymaniye-Halet Efendi Kütüphanesi, Nr. 616. AYGÜN, Necmettin. (2005). Onsekizinci Yüzyılda Trabzon’da Ticaret. Trabzon: Serander Yayınları.
  4. AYKUT, Nezihi vd. (1993). Mühime Defteri 90. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları.
  5. AYVERDİ, Ekrem Hakkı. (1958). Fatih Devri Sonlarında İstanbul Mahalleleri, Şehrin İskânı ve Nüfusu. Ankara: Vakıflar Umum Müdürlüğü Yayınları.
  6. BARKAN, Ö. Lütfi. (1942). “Osmanlı İmparatorluğu‟nda Bir İskân ve Kolonizasyon Metodu Olarak Vakıflar ve Temlikler”. Vakıflar Dergisi 2, 279-386.
  7. BARKAN, Ö. Lütfi. (1951). “Osmanlı İmparatorluğunda Bir İskân ve Kolonizasyon Metodu Olarak Sürgünler”. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası XI, 524-569; (1953) XIII, 56-78; (1955) XV, 209-237.
  8. BARKAN, Ö. Lütfi. (1953). “Tarihî Demografi Araştırmaları ve Osmanlı Tarihi”. Türkiyat Mecmuası X, 1-26.
  9. BARKAN, Ö. Lütfi. (1970). “Research On The Ottoman Fiscal Surveys”. Studies In The Economic History Of The Middle East. London: Oxford Üniversitesi Yay