KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi / 2020 / Cilt: 8 - Sayı: 25

TANIKLARIYLA TARAMA SÖZLÜĞÜ’NDE YER-YÖN KAVRAM ALANIYLA İLGİLİ SÖZLERLE OLUŞAN DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİİLLER

Yeter TORUN ÖĞRETMEN
Sayfa
200–215
Yayın Tarihi
2020-12-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’nde yer-yön sözleriyle oluşan birleşik fiiller, gerek birliktelik kullanımları gerekse anlam özellikleri açısından zengin bir görünüm sergilemektedir

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Öz Bireyin zihinsel düzlemindeki önemli kavramlardan bir de yer-yön kavramıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’nde yer-yön sözlerinin kullanıldığı deyimleşmiş birleşik fiiller anlam açısından “alçakgönüllülük, değersizlik, güçlük / zorluk, utanma / mahcubiyet, itibar / büyüklük / yücelik /üstünlük / güç, büyüklenme / kibir, ısrar / kararlılık, bırakma-vazgeçme- erteleme, engel / karşı koyma / direnç gösterme, seçim yapma, kaçınma / tarafsızlık, fırsat, destek / birliktelik / kazanç, hastalık, acı, heyecan, bunalım / sıkıntı, karamsarlık / ümitsizlik, açığa vurma, sınır tanımazlık, yoksunluk, doğruluk / sağlık, terslik” gibi farklı anlamlar ifade edebilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’nde yer-yön sözleriyle oluşan birleşik fiiller, gerek birliktelik kullanımları gerekse anlam özellikleri açısından zengin bir görünüm sergilemektedir
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Anahtar Kelimeler Eski Anadolu Türkçesi · Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü · Yer-Yön Kavramı

Özet

Öz Bireyin zihinsel düzlemindeki önemli kavramlardan bir de yer-yön kavramıdır. Her dilde olduğu gibi Türkçenin sözvarlığında da yer-yön kavram alanına yönelik birçok sözcükle karşılaşılır. Yer-yön sözcükleri, Türkçenin ilk yazılı kaynaklarından itibaren geniş bir kullanım alanı bulan sözleridir. Dilde çok kullanılan sözlere kalıplaşmalar içinde daha sık rastlanır. Kalıplaşma ile ortaya çıkan deyimlerde de yer-yön sözleri sık kullanılan sözlerdendir. Yer-yön sözcüğü + fiil birliktelik kullanımından oluşan öbekler, anlam değişimlerine bağlı olarak birleşik fiil formu kazanabilmektedir. Bu çalışmada Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’nde yer-yön sözcüğü + fiil birlikteliğinden oluşan deyimleşmiş birleşik fiiller üzerinde durulmuştur. Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’nde aşağı-yukarı, ön-arka, karşı-yan, ileri-geri, iç-dış, sağ-sol karşıtlarıyla ilgili sözcükler, deyimleşmiş birleşik fiiller oluşturmuştur. Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’nde aşağıyukarı ve karşı-yan kavramlarıyla ilgili sözcüklerle oluşan deyimleşmiş birleşik fiillere daha sık rastlanmıştır. Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’nde yer-yön sözlerinin kullanıldığı deyimleşmiş birleşik fiiller anlam açısından “alçakgönüllülük, değersizlik, güçlük / zorluk, utanma / mahcubiyet, itibar / büyüklük / yücelik /üstünlük / güç, büyüklenme / kibir, ısrar / kararlılık, bırakma-vazgeçme- erteleme, engel / karşı koyma / direnç gösterme, seçim yapma, kaçınma / tarafsızlık, fırsat, destek / birliktelik / kazanç, hastalık, acı, heyecan, bunalım / sıkıntı, karamsarlık / ümitsizlik, açığa vurma, sınır tanımazlık, yoksunluk, doğruluk / sağlık, terslik” gibi farklı anlamlar ifade edebilmektedir. Sonuç olarak Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’nde yer-yön sözleriyle oluşan birleşik fiiller, gerek birliktelik kullanımları gerekse anlam özellikleri açısından zengin bir görünüm sergilemektedir

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ÖĞRETMEN, Y. T. (2020). TANIKLARIYLA TARAMA SÖZLÜĞÜ’NDE YER-YÖN KAVRAM ALANIYLA İLGİLİ SÖZLERLE OLUŞAN DEYİMLEŞMİŞ BİRLEŞİK FİİLLER. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Cilt: 8 - Sayı: 25, 200–215. https://ajindex.com/articles/221307

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (27)

  1. AKSAN, D. (1999). Anlambilim. Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Ankara:
  2. Engin Yayınevi.
  3. ATABAY, N., ÖZEL, S., KUTLUK, İ. (2003). Sözcük Türleri. İstanbul:
  4. Papatya Yayıncılık. BAAD (1996): Bölge Ağızlarında Atasözü ve Deyimler. Ankara:
  5. TDK Yayınları.
  6. BANGUOĞLU, T. (1990). Türkçenin Grameri. Ankara:
  7. TDK Yayınları.
  8. DS I, IV, IX, X, XI (1993):
  9. Derleme Sözlüğü I, IV, IX, X, XI. Ankara:
  10. TDK Yayınları.
  11. DURAN, S. (1988). Türkçede Cihet ve Mekân Gösteren Ek ve Sözler. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten-1956.
  12. TDK Yayınları.
  13. ERGİN, M. (1989). Türk Dil Bilgisi, 18. Baskı, İstanbul:
  14. Bayrak Basım-Yayın-Tanıtım. KOÇ, N. (1996). Yeni Dilbilgisi. İstanbul: İnkılâp Kitabevi Yayınları.
  15. KORKMAZ, Z. (2003). Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi). Ankara:
  16. TDK Yayınları.
  17. LAKOFF-JOHNSON (2015).
  18. Metaforlar Hayat, Anlam ve Dil. İstanbul:
  19. İthaki Yayınları.
  20. ÖZTÜRK. D. (2008). Türkiye Türkçesinde Anlamca Kaynaşmış-Deyimleşmiş Birleşik Fiiller. Ankara:
  21. TDK Yayınları SAĞLIK ŞAHİN, G.S. (2009). Türk Dilinde Yön Gösteren Karşıtlıklar: Aşağı-Yukarı. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi. Cilt 6, S: 3 Eylül-2009. s. 18-32.
  22. ŞEN, S. (2017). Eski Türkçenin Deyim Varlığı. Ankara:
  23. TDK Yayınları.
  24. TTS (1972): Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü I-VI. Ankara:
  25. TDK Yayınları.
  26. TÜRK, V. (2004).
  27. Sağ, Oŋ, Sol Sözleri ve Kavram Alanları. Türkbilig. 2004/7: 125- 136. TOGAY, Ü. (2017). Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’nde Deyimler. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.