KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi / 2019 / Cilt: 7 - Sayı: 16

KAYGUSUZ ABDÂL’IN DİVANI’NDA ESKİ TÜRKÇE İZLER

Emine ATMACA
Sayfa
466–506
Yayın Tarihi
2019-03-24
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Son olarak divanda tespit edilen Eski Türkçe eklere yer verilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Öz Türk kültür ve edebiyat tarihi için önemli bir isim olan Kaygusuz Abdâl XIV. yüzyıl sonu ile XV. yüzyılın birinci yarısında yaşamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Asıl adı Alaaddin Gaybî olup “Kaygusuz Abdâl” mahlasıyla Ģöhret bulmuĢtur. 1444 yılında vefat eden Kaygusuz Abdâl, BektaĢî edebiyatının da ilk ve en büyük temsilcisidir.
💡
Sonuç & Katkı:Son olarak divanda tespit edilen Eski Türkçe eklere yer verilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Anahtar Kelimeler Kaygusuz Abdâl · Alaaddin Gaybî · BektaĢî edebiyatı

Özet

Öz Türk kültür ve edebiyat tarihi için önemli bir isim olan Kaygusuz Abdâl XIV. yüzyıl sonu ile XV. yüzyılın birinci yarısında yaşamıştır. Alaiye Sancak beyi Hüsâmeddin Mahmûd‟un oğludur. Asıl adı Alaaddin Gaybî olup “Kaygusuz Abdâl” mahlasıyla Ģöhret bulmuĢtur. 1444 yılında vefat eden Kaygusuz Abdâl, BektaĢî edebiyatının da ilk ve en büyük temsilcisidir. Velud bir halk şairi olan Abdâl‟ın manzum, mensur ve manzum-mensur karışık toplam 15‟e yakın eseri vardır. Halk edebiyatı mahsulleri gerek ses bilgisi (~fonetik) ve Ģekil/ekleşme bilgisi (~morfolojik) yapıları itibariyle gerekse de taşıdıkları söz varlığı (~leksikoloji) yönünden dilimizin en önemli kültür hazinelerinden biridir. Ses, yapı ve kelime hazinesi bakımından halk edebiyatı ürünlerinde eskicil (~arkaik) izleri görmek mümkündür. Türkiye Türkçesinin özellikle tarihi sorunlarının çözümünde genellikle ağızlardaki ses, şekil/yapı ve anlam denkliklerine başvururken bu eskicil özelliklerden yararlanılmaktadır. Çünkü zengin bu söz varlıkları, dilin gelişim ve değişim seyrinin çok yakından takip edilebilmesinden, kelime türlerinin yoğunluk kazandığı kültür dairelerine bakılarak milletin sosyo-kültürel, siyasi ve ekonomik yaşantısından yaptığı tercihlerine kadar birçok noktanın kolaylıkla aydınlatılmasına katkıda bulunacak önemli dil malzemeleridir. Bu çalışmada, Kaygusuz Abdâl‟ın yaklaĢık 200‟ü bulan şiirlerinin yer aldığı divanındaki Eski Türkçe kelimelere yer verilmiştir. Ele alınan bu kelimelerin ses (~fonetik), şekil (~morfoloji), köken bilgisi (~etimolojisi) ve anlam bilgisi (~semantik) özellikleri üzerinde durulmuştur. Son olarak divanda tespit edilen Eski Türkçe eklere yer verilmiştir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ATMACA, E. (2019). KAYGUSUZ ABDÂL’IN DİVANI’NDA ESKİ TÜRKÇE İZLER. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Cilt: 7 - Sayı: 16, 466–506. https://ajindex.com/articles/221221

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (27)

  1. AKAR, Ali, (2001), “Derleme Sözlüğü Verilerine Göre Uşak Ağızlarındaki Eski Türkçe Unsurlar”, 25-27 Ekim 2001 21. Yüzyılın Eşiğinde Uşak Sempozyumu, C 1, Uşaklılar Eğitim ve Kültür Vakfı Yayınları, s. 71-78.
  2. AKAR, Ali, (2018), Oğuzların Dili Eski Anadolu Türkçesine Giriş, İstanbul:
  3. Ötüken Yayınları.
  4. AKSAN, Doğan, (1996),
  5. Türkçenin Söz Varlığı, Ankara:
  6. Engin Yayınları.
  7. ATMACA, Emine, (2011), “Kazak Türkçesinde Ölçü ve Ölçü Adları”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 27. S. Ankara:
  8. TDK Yayınları.
  9. ATMACA, Emine, (2016), Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Söz Varlığı ve Anlam Olayları, Konya: Palet Yayınları.
  10. AYDEMİR, Hakan, (2005), “The Main Pillars of the Turkic Rhotacism-Zetacism, I. sämiz, sämir-, sämri-, semre-”, Studia Etymologica Cracoviensia 10, Kraków, s. 15- 34. AZAMAT, Nihat, (1992), “Kaygusuz Abdâl”, DİA, S. 25, s. 74-76.
  11. CAFEROĞLU, Ahmet, (1993), Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, 3. Baskı, İstanbul:
  12. Enderun Kitabevi.
  13. CEBECİOĞLU, Ethem, (2006), “İatahât İbarelerin Anlaşılmasına Doğru: Metodik Bir Deneme”, Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, Yıl 7, S. 17: s. 7-27.
  14. CLAUSON, Sir Gerard, (1972), An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish, London: Oxford University Press.
  15. DAĞLI, Muhtar Yahya, (1941), Kaygusuz Abdâl, İstanbul:
  16. Maarif Kitaphanesi. DEMİR, Necati, (2001), “Yılkı” Kelimesi Üzerine”, Türk Dili, Ankara: TDK Yayınları, s. 538-541. Derleme Sözlüğü, (2009), Ankara:
  17. TDK Yayınları.
  18. DİLÇİN, Cem, (1983),
  19. Yeni Tarama Sözlüğü, Ankara:
  20. TDK Yayınları.
  21. DOERFER, Gerhard, (1963), Turkische und Mongolische Elemente im Neupersischen, I Mongolische Elemente, Wiesbaden. DORUK, Mehmet, (2013), “Âşık Paşa‟nın Garib-Nâme‟de Kur‟ân Âyetlerine Yaklaşım”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C. XV, S. 27, 1, Sakarya, s. 167- 190. Drevnetyurkskiy slovar, (1969), Redaktörleri: V. M. Nadelyayev-D. M. Nasilov-E. R. Tenişev-A. M. İçerbak, Akademija Nauk SSSR, Institut Yazykoznanija, Leningrad. ERASLAN, Kemal, (2012),
  22. Eski Uygur Türkçesi Grameri, Ankara:
  23. TDK Yayınları.
  24. ERDAL, Marcel, (1991),
  25. Old Turkic Word Formation, I-II, Wiesbaden: Turkologica 9. ERDEM, Mevlüt, (2014), “Soğdça, Türkçedeki Soğdça Kelimeler ve Bunların Türkçeye Uyumları”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, 21, 1, s. 65-90.
  26. EREN, Hasan, (1999), Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, 2. Baskı, Ankara:
  27. Bizim Büro Basımevi. EROL, Hülya Arslan, (2008), Eski Türkçeden Eski Anadolu Türkçesine Anlam Değişmeleri, Ankara: TDK Yayınla