KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi / 2020 / Cilt: 8 - Sayı: 23

ESTERÂBÂD’DA SAFEVÎ HÂKİMİYETİNİ TEHDİT EDEN UNSURLAR: SİYAH-PUŞAN VE SAYIN HANÎ TÜRKMENLERİ

Gülay Karadağ ÇINAR
Sayfa
108–132
Yayın Tarihi
2020-09-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Böylece gerçeğe en yakın bilgi ve değerlendirmelerle isyanların her iki devletin ve bölge halkının kaderini nasıl etkilediği izah edilmeye çalışılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Öz “Siyâh-Puşân” ve “Sayın Hanî” kavramları Safevîli vakanüvislerin Hazar Denizi’nin doğusu ve Mazenderan’ın kuzeyindeki gelişmeleri aktarırken en sık kullandığı terimlerdendir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Her iki grup da 16. ve 17. yüzyıllarda Safevî yönetimine karşı Esterâbâd vilayetinde ortaya çıkan isyanları simgeler.
💡
Sonuç & Katkı:Böylece gerçeğe en yakın bilgi ve değerlendirmelerle isyanların her iki devletin ve bölge halkının kaderini nasıl etkilediği izah edilmeye çalışılmıştır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Anahtar Kelimeler Sayın Hanî Türkmenleri

Özet

Öz “Siyâh-Puşân” ve “Sayın Hanî” kavramları Safevîli vakanüvislerin Hazar Denizi’nin doğusu ve Mazenderan’ın kuzeyindeki gelişmeleri aktarırken en sık kullandığı terimlerdendir. Bu kavramların Safevî kroniklerine yansıması Şah Tahmasb’ın saltanatının ilk yıllarına tekabül eder. Siyâh-Puşân siyah giyimliler anlamına gelir. Sayın Hanî ise Üst Yurt, Mankışlak, Balhan ve Deşt-i Gürgen (Esterâbâd)’de yaşayan yarı-göçebe Türkmenlerin genel adıdır. Aynı zamanda onlara Yaka Türkmenleri de denir. Her iki grup da 16. ve 17. yüzyıllarda Safevî yönetimine karşı Esterâbâd vilayetinde ortaya çıkan isyanları simgeler. Bu başkaldırıların aslî gerekçesi geçim sıkıntısı, ağır vergiler ve Kızılbaş valilerin sert yönetimidir. Ayrıca yarı-göçebe Türkmenlerin herhangi bir devletin buyruğunu kabul etmeyen halleri, Sünni kimliklerinin Şiî yönetim anlayışıyla tezat oluşturması ve Kızılbaş valilerce aşağılanmaları da isyanı tetiklemiş olmalıdır. Bunlara ilaveten Esterâbad vilayetinin Safevî başkentine uzak olması isyancıları her daim yüreklendirmiştir. Nitekim Hive Hanlığı’nın da desteğiyle isyanlar kimi zaman başarıya ulaşmış ve isyancılar elde ettikleri tavizlerle daha da güçlenmişlerdir. Kimi zaman da başarısız olmuş ve bölgede merkezi otorite yeniden tesis edilmiştir. Bu çalışma Safevî Devleti’nin ikinci hükümdarı Şah Tahmasb’ın saltanat yıllarında Gürgen/Esterâbâd vilayetinde tezahür eden isyanları ele almaktadır. İsyanların liderleri, taraftarları ve gelişim seyri en ince ayrıntısıyla incelenmiştir. Safevî Devleti ve Hive Hanlığı’nın ana kaynaklarından istifade edilerek veriler karşılaştırılmıştır. Böylece gerçeğe en yakın bilgi ve değerlendirmelerle isyanların her iki devletin ve bölge halkının kaderini nasıl etkilediği izah edilmeye çalışılmıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ÇINAR, G. K. (2020). ESTERÂBÂD’DA SAFEVÎ HÂKİMİYETİNİ TEHDİT EDEN UNSURLAR: SİYAH-PUŞAN VE SAYIN HANÎ TÜRKMENLERİ. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Cilt: 8 - Sayı: 23, 108–132. https://ajindex.com/articles/221158

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (11)

  1. Abdi Bey Şirazî, (1369), Tekmiletü’l-Ahbâr (Târîh-i Sûfiye ez Âğâz tâ 978 Hicrî/Kamerî), (Haz. Abdu’l-Hüseyin Nevaî), Tahran: Neşr-i Ney. ABISAAB, Rula Jurdi, (2016), “Peasant Uprisings in Astarabad: The Siyâh Pûshân (Wearers of black), The Sayyids and The Safavis State” Iranian Studies, C.XLIX S.3: s. 471-492.
  2. ATANİYAZOV, Soltanğa, (1999), “Türkmen Boylarının Geçmişi, Yayılışı, Bugünkü Durumu ve Geleceği”, Bilig, C.X, s. 1-30.
  3. BARTHOLD, V.V., (1962), Four Studies on the History of Central Asia, V.III Mîr ʻAlîShîr A History of the Turkman People, Translate V. and T. Minorsky, Leiden: Brill press. BELLAN, Lucien Louis, (1375), Zendegî Şah Abbas, (tercüme Dr. Veliullah-ı Şâdân), Tahran: İntişârât-ı Esatir. BREGEL, Yuri, (2003),
  4. An Historical Atlas of Central Asia, Leiden: Brill press. Budak Münşî Kazvinî, (1378), Cevâhirü’l-Ahbâr Bahş-ı Târîh-i İran ez Karakoyunlu tâ Sâl H/K. 984, Tahran: Mirâs-ı Mektub. CİHAN, Cihad, (2010), XIX. Yüzyıl Seyyahlarına Göre Hazar Ötesi Türkmenleri (Sosyal, İktisadi ve Kültürel Durum), Yayımlanmamış Dr. Tezi, Gazi Üniversitesi,
  5. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  6. ÇINAR, Gülay Karadağ, (2011) “İki Büyük Türk Hakanı Şah İsmail ve Şeybanî Han Arasındaki Söz Duellosu”, History Studies, CIII, S.2,, s. 75-87.
  7. ÇIRAK, Osman, (2019), Şibanî Tarihi-Benâî’nin Şibanî-Namesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. DUMAN Şeyda ve Gülay Karadağ ÇINAR, (2017), “Zübdetü’l-Âsâr Işığında Özbek ve Kazak Boyları Arasındaki Münasebetler”, Altay Communities History Issues, (ed. İlhan Şahin vd.) İstanbul, s.117-135.
  8. DUMAN, Şeyda, (2015), Zübdetü’l-Âsâr [vr. 461b-474b] Adlı Eserin Transkripsiyon ve Değerlendirilmesi, Yayımlanmamış Y.L. Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi,
  9. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyonkarahisar. Ebulgazi Bahadır Han, (1343/1925), Türk Şeceresi (Şecere-i Türk), (haz. R. Nur), İstanbul: Matbaa-i Amire. Ebulgazi Bahadır Han, (1996), Şecere-i Terâkime (Türkmenlerin Soykütüğü), (haz. Zuhal Kargı Ölmez), Ankara:
  10. Şafak Matbaacılık. EHLERS, Eckart, (2002),“Gorgân ii. Dašt-e Gorgān”, Encyclopaedia Iranica, C.XI S.2: p. 142-145; http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-ii, 11.07.2019.
  11. EL-ZÜVEYRİ, Mahcub, (1382), “Siyâh-pûşân, Şûrişiyân Nâ-Şenâhte-i Asr-ı Safevî”, Kitab-ı Mâh Târîh ve Coğrafya, Şomara 70-71: s. 50-54. Emir Mahmud bin Handemîr, (1370), İran Der Rüzgâr-ı Şah İsmail ve Şah Tahmasb-ı Safevî, (Be Kuşeş: Gulam Rıza Tabatabaî), Tahran. ERDEM, Sevim, (2019), Abdullah İbn Ali-yi Nasrul