Dergiler / İlahiyat Tetkikleri Dergisi / 2026 / Sayı: 55

II. Meşrûtiyet Dönemi Osmanlı İslamcı Basınında Salgın Hastalık Tedbirleri

The Precautions against Epidemics in Ottoman Islamic Media during Second Constitution Era

Sayfa
213–236
Yayın Tarihi
2021-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmamın çerçevesini dini konularla siyasi meselelerin bir arada işlendiği İslamcı süreli yayınların hastalıklarla ilgili kaleme alınan yazıları oluşturmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:19. yüzyıla kadar kitlesel ölümlere sebep olan salgın hastalıkların başında, veba ve kolera gelmekteydi.
📊
Temel Bulgular & Veri:Tüm dünyada olduğu gibi Osmanlı Devleti de bu hastalıklardan çeşitli dönemlerde büyük ölçüde etkilenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmamın çerçevesini dini konularla siyasi meselelerin bir arada işlendiği İslamcı süreli yayınların hastalıklarla ilgili kaleme alınan yazıları oluşturmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tarih · Salgın · Hadis

Özet

19. yüzyıla kadar kitlesel ölümlere sebep olan salgın hastalıkların başında, veba ve kolera gelmekteydi. Tüm dünyada olduğu gibi Osmanlı Devleti de bu hastalıklardan çeşitli dönemlerde büyük ölçüde etkilenmiştir. Osmanlı’da karantina uygulaması ve genel temizlik kurallarına uyulmasıyla hastalıkların üstesinden gelinmiş, Avrupa’daki ilaç ve tedavi çalışmaları yakından takip edilmiştir. Hem halkın hem de idarecilerin bilgilendirilmesi için son derece önem arz eden Osmanlı basını, salgın hastalıklara geniş yer vermiştir. Hastalığın kontrolü her ne kadar karantina ile sağlanmaya çalışılmışsa da karantina sürecine hadislerden hareketle dini bir meşruiyet atfedilerek sürecin daha sağlıklı bir şekilde yürütülmesi amaçlanmıştır. Dolayısıyla modern tıbbın önerileri dini kaidelerle güçlendirilmiş ve hastalıklarla maddi ve manevi unsurlarla topyekûn mücadele edilmiştir. Osmanlı’nın son dönemlerinde basında hastalıklarla mücadelenin inanç kültürü kısmını oluşturan dini referans noktası hadis, dua ve rivayetlerden oluşmaktaydı. Bu çalışmamın çerçevesini dini konularla siyasi meselelerin bir arada işlendiği İslamcı süreli yayınların hastalıklarla ilgili kaleme alınan yazıları oluşturmuştur.

Abstract

Plague and cholera were the primary epidemics causing huge numbers of deaths until the 19th century. Similar to the rest of the world, Ottoman Empire was also affected by these two diseases periodically. Ottoman Empire could deal with them through quarantine regulations and by applying certain rules of hygiene, while also pursuing the developments of treatments and medication in Europe, at the same time. Epidemic diseases took place in Ottoman media widely, which was very important to inform the society and the governors. Even if there were attempts to control diseases through quarantine regulations, hadiths were also used as a religious base to support these regulations. As a result, the suggestions of modern medicine were supported by religious bases, and there were struggles against diseases financially and emotionally. In the final period of Ottoman Empire, the religious bases for struggling against diseases were hadiths, praying, and narratives. This study involves the pieces of writings related to diseases in Islamic periodicals which covered both religious and political issues.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

TUNA, S. A. (2021). II. Meşrûtiyet Dönemi Osmanlı İslamcı Basınında Salgın Hastalık Tedbirleri. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, Sayı: 55, 213–236. https://ajindex.com/articles/217934

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (15)

  1. Abdürreşid İbrahim. “Devr-i Alem”. Sırât-ı Müstakîm 3/78 (21 S 1328/3 Mart 1910).
  2. Abdürreşid İbrahim. “Kolera Neden Tevessü Eder?”. Tearüf-i Müslimin 23 (22 Za 1328/25 Kasım 1910).
  3. Abdürreşid İbrahim. “Kolera Var mı?”. Tearüf-i Müslimin 25 (5 Z 1328/8 Aralık 1910).
  4. Ahmed Şirani. “Kolera Münasebetiyle Makale-i Mahsusa”. Beyanülhak 5/128 (25 N 1329/19 Eylül 1911).
  5. Ali Rıza. “İslamiyet’te Temizlik: I”. İ’tisam 59 (23 R 1338/15 Ocak 1920).
  6. Ali Rıza. “İslamiyet’te Temizlik: II”. İ’tisam 62 (14 C 1338/4 Şubat1920). Alim Can el-İdrisî. “Hutbelere Dair”. Sırât-ı Müstakîm 5/120 (20 Z 1326/22 Aralık 1910).
  7. Altuntaş, Mustafa Celil. “Osmanlı ilim Geleneğinde Buhârîhânlık”. Hadis Tetkikleri Dergisi 8/1 (2010), 63. Ataseven, Asaf. “Bir Hadisin Düşündürdükleri, Veba Hastalığı ve Karantina”, İslam Medeniyeti 4 (1967), 37-38.
  8. Atmaca, Veli. “Hadislerde Geçen Hastalık Adları”. Hadis Tetkikleri Dergisi 8/2 (2010), 25-67.
  9. Atmaca, Veli. “Hadislerde Hastalık ve Sağlık Anlamında Kullanılan Genel Kavramlar”. Hadis Tetkikleri Dergisi 8/1 (2010), 83-105.
  10. Atmaca, Veli, Hadislerde Rukye: “Hz. Peygamber ve Sahabenin Uygulamaları Işığında Şifa Hadisleri”. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2010.
  11. Atmaca, Veli. “Hadisler Çerçevesinde Tıbb-ı Nebevî’nin İnanç Boyutu Üzerine”. Hadis Tetkikleri Dergisi 9/2 (2011), 35-53.
  12. Ayar, Mesut. Osmanlı Devleti’nde Kolera Salgını: İstanbul Örneği (1892-1895). İstanbul: Kitabevi. 2007.
  13. Ayar, Mesut Ayar. “Osmanlı’nın Rumeli Topraklarında 1892-1895 Kolera Salgını”. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 17 (2010), 28. Bektaş, Ekrem Bektaş. “Beyanülhak”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 6/34-35. Ankara: TDV Yayınları, 1992.
  14. Beylerbeyili İbrahim. “İşret ve Müskiratın Vücuda Tesiri”. Sırât-ı Müstakîm 3/67 (3 Z 1327/16 Aralık 1909). “Buse ile Mikrobun Sirayeti”. Malumat 6 (22 N 1311/29 Mart 1894). Demircizade Ali Rıza. “Veba ve Taun”. İ’tisam 55 (24 Ra 1338/17 Aralık 1919). “Din-i İslam ve Ulûm ve Fünûn”. Sırât-ı Müstakîm 3/74 (22 M 1328/3 Şubat 1910).
  15. Doğan, Güner Doğan. “Osmanlı İmparatorluğu’nda Karantina Uygulaması ve Venedik Uluslararası Sıhhiye Konferansı”. H.Ü. Türkiyat Araştırmaları Dergisi 15, (2001), 92-95. Dr. Şükrü Kâmil. “Mikrop İstilasına Karşı Tedabir-i Sıhhiye”. Maarif 2/35 (30 Mart 1308/11 Nisan 1892). Dr. Şükrü Kâmil. “Kolera Hakkında Tedabir-i Sıhhiye”. Maarif 3/53 (21 Z 1309/17 Temmuz 1892). Dr. Şükrü Kâmil. “Kolera Mikropları”. Maarif 5/123 (21 Ca1311/30 Kasım 1893). Efe, Âdem. “Uzun Soluklu İslâmcı Bir Dergi: Sebilürreşâd (Tarihçesi ve