KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Bilig / Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi / 2015 / Sayı: 72

Erken dönem anadolu sufiliği ve halk islam'ında hulûlcü yaklaşımlar ve hulûl anlayışının farklı tezahürleri

Resul AY
Sayfa
1–24
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Diğer tasavvufi kesime yönelik hulul nitelemesi de yine onların Tanrı-âlem/insan ilişkisine yükledikleri anlam üzerinden görülmeye çalışılır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Erken dönem Anadolu Sufiliği ve Halk İslam’ı, İslam dünyasındaki pek çok ilim ve düşünce birikimine varis olduğu gibi, aşırı Şia geleneğinde ve bazı felsefe ve tasavvuf ekollerinde etkili olan hulûl anlayışlarından da etkilenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ali üzerinden etkili olan hulûl anlayışı hem Hz.
💡
Sonuç & Katkı:Diğer tasavvufi kesime yönelik hulul nitelemesi de yine onların Tanrı-âlem/insan ilişkisine yükledikleri anlam üzerinden görülmeye çalışılır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Erken dönem Anadolu Sufiliği ve Halk İslam’ı, İslam dünyasındaki pek çok ilim ve düşünce birikimine varis olduğu gibi, aşırı Şia geleneğinde ve bazı felsefe ve tasavvuf ekollerinde etkili olan hulûl anlayışlarından da etkilenmiştir. Alevi-Bektaşi kesimde Hz. Ali üzerinden etkili olan hulûl anlayışı hem Hz. Ali’ye hem de onunla bir görülen bazı Alevî-Bektaşi büyüklerine ulûhiyet atfetme şeklinde yansımıştır. Ayrıca Anadolu’da etkili bazı sufi çevrelerde aşırı tevhitçi yaklaşımlar çerçevesinde de hululcü anlayışları yansımaları görülür. Hem Alevi-Bektaşi gelenekteki insana ulûhiyet atfetme eğilimi hem de bahsi geçen aşırı vahdetçi tasavvufî yaklaşımlar nasıl bir hulul anlamı taşıyor? Doğrudan Tanrının insan bedeninde tecessüd/tecessüm etmesi mi kastediliyor, yoksa tanrı ile insan arasındaki münasebeti açıklayan ve vahdet-i vücûd anlayışında da karşılığı olan tecelli ve tezahürlerin suretin yerini alması mı? Eşyada batın ve eşyanın özü/hakikati olarak nitelenen Tanrısal yönün eşyadaki suret yönüyle bütünleşmesiyle eşyanın ulûhiyet kazanması şeklinde mi düşünülmeli? Burada Hz. Ali’yle ilişkili ulûhiyet anlayışı onun Nûr-ı Muhammedî ile irtibatı ve bu yolla yaratılıp bütün mahlûkata kaynaklık teşkil eden ilk nur/ilk varlık kabul edilmesi üzerinden okunmaya çalışılır. Bazı Alevî-Bektaşi büyüklerinin Ali’yle özdeşleştirilmesi ve onlara ulûhiyet atfedilmesiyse tenasüh yansıması olmakla birlikte genellikle bu kozmik ve ezel Ali’nin tecellisi, tezahürü ya da doğrudan bedenleşmesiyle alakalı inançlar olarak görülür. Diğer tasavvufi kesime yönelik hulul nitelemesi de yine onların Tanrı-âlem/insan ilişkisine yükledikleri anlam üzerinden görülmeye çalışılır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

AY, R. (2015). Erken dönem anadolu sufiliği ve halk islam'ında hulûlcü yaklaşımlar ve hulûl anlayışının farklı tezahürleri. Bilig / Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 72, 1–24. https://ajindex.com/articles/175441

Kaynakça (20)

  1. Afifi, Ebu’l-Ala (1999). Muhyiddin İbnu’l-Arabî’de Tasavvuf Felsefesi. Çev. Meh- met Dağ. İstanbul:
  2. Kırkambar Yay. Afifi, Ebu’l-Ala, (2000). Fusûsu’l-Hikem Okumaları İçin Anahtar. Çev. Ekrem Demirli. İstanbul:
  3. İz Yay. Algar, Hamid (1994). “Ehl-i Hak”. DİA, c. 10: 513-515.
  4. Algar, Hamid, (2012). “Horufism”. Encyclopedia Iranıca. Vol. XII: 483-490. Www.İranicaonline.Org/articles/horufism Ay, Resul (2008). Anadolu’da Derviş ve Toplum (13-15. Yüzyıllar). İstanbul:
  5. Kitap Yayınevi.
  6. Algar, Hamid, (2012). “Bizans’tan Osmanlıya Anadolu’da Heterodoks İnanışar: ‘Öteki’ Dindarlığın Ortak Doğası Üzerine (650-1600)”. Otam 31/Bahar: 1-40.
  7. Bağlıoğlu, Ahmet (2003). “Dürzîliğin Felsefî ve Dinî Arkaplanı”. F.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi 8: 215-228.
  8. Bozkurt, Fuat (Haz.) (2013). Buyruk: İmam Cafer-i Sadık Buyruğu. İstanbul:
  9. Kapı Yay. Brown, Hunter (2013). “Incarnation and the Divine Hiddenness Debate” The Heythrop Journal LIV. Cebecioğlu, Ethem (2006). “Şatahat İbarelerinin Anlaşılmasına Doğru: Metodik Bir Deneme” Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 17: 7-27.
  10. Conybeare, Fred C. M. A. (1898). The Key of Truth: A Manual of the Paulician Church Of Armenia. Oxford: At the Clarendon Pres. Çakmaklıoğlu, M. Mustafa (2005). “Hallac’ın ‘Ene’l Hakk’ Sözü Bağlamında Mevlânâ’nın Şatahât Yorumu” Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Der- gisi 15: 191-223.
  11. Çift, Salih (2009). “Bektaşî Geleneğinde Vahdet-i Vücûd ve İbnü’l- Arabî”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 23. İbnü’l-Arabî Özel Sayısı-2: 257-279.
  12. Daftary, Ferhad (1999). Muhalif İslam’ın 1400 Yılı İsmaililer Tarih ve Kuram. Ankara:
  13. Raslantı Yay. Demirci, Mehmet (1983). “Nûr-ı Muhammedî” Dokuz Eylül Ünv. İlahiyat Fakül- tesi Dergisi I: 239-258.
  14. Demirci, Kürşat (1998). “Hulûl”. DİA c.18: 340–341. Demirci, Mehmet (1997). “Hakîkat-i Muhammediyye”. DİA, c.15: 179-180.
  15. Ekinci, Mustafa (2010). Şah İsmail ve İnanç Dünyası. İstanbul:
  16. Beyan Yay. Erdem, Hüsameddin (1990). Bir Tanrı-Alem Münasebeti Olarak Panteizm ve Vahdet-i Vücûd, Ankara:
  17. Kültür Bakanlığı Yay. Garvıe, A. E. (1917).“Pantheism”. Encyclopedia of Religion and Ethics. Vol. IX. Ed. James Hastings. 612-613.
  18. Gölpınarlı, Abdülbâki (1989). Hurûfîlik Metinleri Kataloğu. Ankara:
  19. TTK. Yay. Gölpınarlı, Abdülbâki, (1992). Alevî Bektaşî Nefesleri. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
  20. Kam, Ferit (1994). Vahdet-i Vücûd. Sad. Ethem Cebecioğlu. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yay. Kartal, Abdullah (2003). Abdülkerim Cîlî, Hayatı, Eserleri, Tasavvuf Felsefesi. İstanbul: İnsan Yay. Kaya