Dergiler / Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 5

FİİLİ AYRILIK NEDENİYLE BOŞANMADA "ÖNCEDEN AÇILMIŞ VE REDDEDİLMİŞ BOŞANMA DAVASI KOŞULU"NUN DEĞERLENDİRİLMESİ

EVALUATION OF THE "CONDITION OF A PREVIOUSLY FILED AND REJECTED DIVORCE CASE" IN DIVORCE DUE TO DE FACTO SEPARATION

Betül Balcı(BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ, HUKUK FAKÜLTESİ, ÖZEL HUKUK BÖLÜMÜ, MEDENİ HUKUK ANABİLİM DALI)
Sayfa
1919–1958
Yayın Tarihi
2026-11-06
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışma, dayanak dava koşulunun hukuki çerçevesini ve fiili ayrılık kurumunda yarattığı sorunları, uygulamadaki görünümünü, feragat sorununu, mevcut düzenlemeye yöneltilen eleştiriler ve değişiklik önerileri çerçevesinde incelemekte; söz konusu koşulun kaldırılarak yalnızca fiili ayrılık süresine dayanan bir düzenlemeye geçilmesinin isabetli olacağı kanaatini ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türk Medeni Kanunu m. 166/IV hükmünde düzenlenen fiili ayrılık nedeniyle boşanma, 1988 yılında 3444 sayılı Kanun ile hukukumuza girdiği günden bu yana hem doktrinde hem de yargı içtihatlarında yoğun biçimde tartışılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Anayasa Mahkemesi, 22.02.2024 tarih ve E.2023/116, K.2024/56 sayılı kararıyla mevcut düzenlemenin ölçülülük ilkesini ihlal ettiğine hükmetmiş; bu kararın ardından yürürlüğe giren 7532 sayılı Kanun’la bekleme süresi üç yıldan bir yıla indirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışma, dayanak dava koşulunun hukuki çerçevesini ve fiili ayrılık kurumunda yarattığı sorunları, uygulamadaki görünümünü, feragat sorununu, mevcut düzenlemeye yöneltilen eleştiriler ve değişiklik önerileri çerçevesinde incelemekte; söz konusu koşulun kaldırılarak yalnızca fiili ayrılık süresine dayanan bir düzenlemeye geçilmesinin isabetli olacağı kanaatini ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Fiili ayrılık · dayanak dava koşulu · boşanma hukuku

Özet

Türk Medeni Kanunu m. 166/IV hükmünde düzenlenen fiili ayrılık nedeniyle boşanma, 1988 yılında 3444 sayılı Kanun ile hukukumuza girdiği günden bu yana hem doktrinde hem de yargı içtihatlarında yoğun biçimde tartışılmıştır. Bu hükmün uygulanabilmesi için aranan koşulların başında, daha önce herhangi bir sebeple açılmış ve reddedilmiş bir boşanma davasına ilişkin kesinleşmiş ret kararının bulunması gelmektedir. “Dayanak dava koşulu” olarak adlandırılan bu şart, hükmün tarihsel sürecini belirleyen temel unsurdur. Anayasa Mahkemesi, 22.02.2024 tarih ve E.2023/116, K.2024/56 sayılı kararıyla mevcut düzenlemenin ölçülülük ilkesini ihlal ettiğine hükmetmiş; bu kararın ardından yürürlüğe giren 7532 sayılı Kanun’la bekleme süresi üç yıldan bir yıla indirilmiştir. Ancak bu değişiklik, yalnızca bekleme süresini kısaltmakla yetinmiş; dayanak dava koşulunu ortadan kaldırmamıştır. Önceden açılıp reddedilen bir boşanma davasının ön koşul olarak aranması, İsviçre, Almanya ve Fransa başta olmak üzere birçok Avrupa hukuk sisteminde benimsenmemiştir. Bu çalışma, dayanak dava koşulunun hukuki çerçevesini ve fiili ayrılık kurumunda yarattığı sorunları, uygulamadaki görünümünü, feragat sorununu, mevcut düzenlemeye yöneltilen eleştiriler ve değişiklik önerileri çerçevesinde incelemekte; söz konusu koşulun kaldırılarak yalnızca fiili ayrılık süresine dayanan bir düzenlemeye geçilmesinin isabetli olacağı kanaatini ortaya koymaktadır.

Abstract

Divorce on the grounds of de facto separation, as provided for in Article 166/IV of the Turkish Civil Code, has been the subject of intense debate in both legal doctrine and judicial precedent since it was introduced into our legal system in 1988 by Law No. 3444. The primary condition required for the application of this provision is the existence of a final judgment of dismissal regarding a divorce case previously filed for any reason and subsequently dismissed. This condition, referred to as the “underlying case requirement,” is the fundamental element defining the historical development of the provision. In its decision dated February 22, 2024, No. E.2023/116, K.2024/56, the Constitutional Court ruled that the existing regulation violated the principle of proportionality; following this decision, Law No. 7532, which came into effect, reduced the waiting period from three years to one year. However, this amendment merely shortened the waiting period; it did not eliminate the prerequisite of a prior lawsuit. The requirement that a previously filed and dismissed divorce case serve as a prerequisite is not adopted in many European legal systems, notably those of Switzerland, Germany, and France. This study examines the legal framework of the “underlying case” requirement, the problems it creates within the institution of de facto separation, its practical application, the issue of waiver, as well as criticisms directed at the current regulation and proposed amendments; it concludes that it would be appropriate to abolish this requirement and transition to a regulation based solely on the duration of de facto separation.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Balcı, B. (2026). FİİLİ AYRILIK NEDENİYLE BOŞANMADA "ÖNCEDEN AÇILMIŞ VE REDDEDİLMİŞ BOŞANMA DAVASI KOŞULU"NUN DEĞERLENDİRİLMESİ. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 5, 1919–1958. https://doi.org/10.32957/hacettepehdf.2001783

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. Akıntürk, Turgut, ve Derya Ateş. Türk Medeni Hukuku İkinci Cilt: Aile Hukuku. 20. Bası. İstanbul, Beta Yayınevi, 2017.
  2. Altınok Ormancı, Pınar. “Fransız Boşanma Hukuku Revizyonunun Getirdikleri: Türk Boşanma Hukukunda Olası Bir Revizyon İçin Değerlendirmeler.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.71, S. 4 (2022): ss.1431–1458.
  3. Bayram, Senanur. “Türk Hukukunda Anlaşmalı Boşanma Kurumu ve Bir Reform Önerisi.” İzmir Bakırçay Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.5, S. 10 (2024): ss. 1–28.
  4. Bekar, Pınar Alkım. “Ortak Hayatın Yeniden Kurulamaması (Fiili Ayrılık) Sebebi ile Boşanmayı Düzenleyen Kuralın İptali Üzerine Değerlendirmeler.” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.32, S. 4 (2024): ss. 2241–2264. https://doi.org/10.15337/suhfd.1563247.
  5. Burcuoğlu, Halûk. “Alman Hukukunda Yeni Boşanma Sistemi ve Bu Sistem Işığında Türk Boşanma Hukukuna İlişkin Bazı Öneriler.” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 48, S. 1–4 (1983): ss. 99–130.
  6. Ceylan, Ebru. “İsviçre, Fransa, Belçika, İspanya ve İtalya Hukukundaki Boşanma Sebeplerinin Türk Hukukuyla Mukayesesi ve Değerlendirilmesi.” Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, S. 12 (Aralık 2018): ss. 315–334.
  7. Doğan, Burak. “Türk Hukukunda Anlaşmalı Boşanma (TMK m. 166/III).” Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.19, S. 2 (2024): ss. 755–787.
  8. Dural, Mustafa, Tufan Öğüz, ve Mustafa Alper Gümüş. Türk Özel Hukuku III Aile Hukuku. İstanbul, Filiz Kitabevi, 2018.
  9. Erdem, Mehmet. Aile Hukuku. Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2018.
  10. Erdem, Mehmet, ve Aslı Makaracı Başak. Aile Hukuku. Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2022.
  11. Ergün, Zafer. Boşanma Davaları. 3. Basım. Ankara, Adil Yayınevi, 2004.
  12. Gençcan, Ömer Uğur. Boşanma Hukuku. Ankara, Yetkin Yayınları, 2013.
  13. Gençcan, Ömer Uğur. Boşanma Tazminat ve Nafaka Hukuku: Yargıtay Uygulaması Bilimsel Açıklama ve En Son İçtihatlar. 7. Baskı. Ankara, Yetkin Yayınları, 2017.
  14. Hatemi, Hüseyin, ve Burcu Kalkan Oğuztürk. Aile Hukuku. 5. Bası. İstanbul, Vedat Kitapçılık, 2016.
  15. Hausheer, Heinz, Thomas Geiser, und Regina Aebi-Müller. Das Familienrecht des Schweizerischen Zivilgesetzbuches. 5., vollständig überarbeitete und aktualisierte Auflage. Bern: Stämpfli Verlag, 2014.
  16. İpek, Ali İhsan. Son Tarihli Yayınlanmamış İçtihatlarla Türk Hukukunda Genel Boşanma Sebepleri. Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2008.
  17. Johannsen, Kurt H., Wilhelm Henrich, und Götz Althammer, Hrsg. Familienrecht. 7. Auflage. München: Beck, 2020.
  18. Kılıçoğlu, Ahmet M. Aile Hukuku. Genişletilmiş 2. Bası. Ankara, Turhan Kitabevi, 2016.
  19. Kılıçoğlu, Ahmet M. “Boşanmayla İlgili Olarak Medeni Kanunumuzda Yapılan Son Değişiklikler.” Ankara Barosu Dergisi, C. 45, S. 3 (1988): ss. 383–392.
  20. Kumaş, Mehmet Salih. Boşanma Hukuku: Genel Amaçlar, Uygulama Farklılıkları ve Sebepleri, Bursa: Emin Yayınları, 2007.
  21. Neumann, Ralph, u.a., Hrsg. Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch (MüKoBGB). 10. Auflage. München: Beck, 2025.
  22. Oktay Özdemir, Saibe. “Türk Hukukunda Boşanma Sisteminde Revizyon İhtiyacı.” Public and Private International Law Bulletin, C. 35, S. 1 (2015): ss. 29–46.
  23. Özgül, Mehmet Emin. “Ortak Hayatın Kurulamaması (Fiili Ayrılık) Sebebiyle Boşanma Davası.” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. 29, S. 3 (2021): 2347–2385. https://doi.org/10.15337/suhfd.942620.
  24. Öztan, Bilge. Aile Hukuku. 6. Bası. Ankara, Turhan Kitabevi, 2015.
  25. Schwab, Dieter. Familienrecht. 10. Auflage. München: C.H. Beck, 2020.
  26. Seçer, Öz. “İsviçre ve Türk Hukuklarında Anlaşmalı Boşanma ve Fiili Ayrılık Sebebiyle Boşanma.” Kazancı Hakemli Hukuk Dergisi, S. 63–64 (2009): ss. 39–70.
  27. Sutter-Somm, Thomas, und Felix Kobel. Familienrecht. Zürich: Schulthess Juristische Medien, 2009.
  28. Şahin Şengül, Eda. Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma. 1. Baskı. İstanbul, On İki Levha Yayıncılık, 2022.
  29. Turan Başara, Gamze. “Anayasa Mahkemesi’nin İptal Kararı Doğrultusunda Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanmada Yasal Düzenleme İhtiyacı.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi C. 15, S. 59 (2024): ss. 387–406. https://doi.org/10.54049/taad.1515074.
  30. Ünal, Akın. “Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma.” Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (2007): ss. 291–320.
  31. Westermann, Harm Peter, Barbara Grunewald, und Georg Maier-Reimer, Hrsg. Erman Bürgerliches Gesetzbuch Handkommentar. 14. Auflage. Köln, 2014.
  32. Yalçınkaya, Namık, ve Şakir Kaleli. Boşanma Hukuku. C. 1–2. Ankara, Türk Hava Kurumu Basımevi, 1988.
  33. Yeğin, Diren, “Türk Hukukunda Boşanma Sebeplerinin İncelenmesi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 35, S. 161, 2022, ss. 225–251.
  34. Yüzbaşı Tobaz, Firdevs, ve Büşra Şahin Aydın. “Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı ve Yeni Yasal Düzenleme Işığında Fiili Ayrılık İlkesine Dayanan Boşanma Sebebinin Değerlendirilmesi.” Ankara Barosu Dergisi C. 83, S. 2 (2025). https://doi.org/10.30915/abd.1537882.
  35. Ceylan, Ebru. “İsviçre, Fransa, Belçika, İspanya ve İtalya Hukukundaki Boşanma Sebeplerinin Türk Hukukuyla Mukayesesi ve Değerlendirilmesi.” Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, S. 12 (Aralık 2018): ss. 315–334.