Dergiler / Kent Akademisi / 2026 / Cilt: 19 Sayı: 8

Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi

An Analysis of Artificial Intelligence Addiction Levels among “Digital Natives” in Relation to Selected Variables

Arzu Bozdağ Tulum(MALATYA Turgut Özal Üniversitesi, Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi, Sosyoloji)0000-0001-6925-0145
Sayfa
1–19
Yayın Tarihi
2026-11-02
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yapılan analizler sonucunda, katılımcıların genel bağımlılık düzeyi düşük (X̄=2,22) saptanmış olsa da yaş ve eğitim düzeyi azaldıkça bağımlılık riskinin arttığı tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:21. yüzyılda üretken yapay zekâ (YZ) sistemlerinin yaygınlaşması, bireylerin kontrolü yitirdiği ve sistemlere aşırı güven duyduğu “yapay zekâ bağımlılığı” (YZB ) sorununu ortaya çıkarmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışma, dijital yerli gençlerin YZ ile kurdukları simbiyotik etkileşimi çözümlemeyi ve bu teknolojik entegrasyonun potansiyel bağımlılık üzerindeki etkilerini bazı değişkenler ışığında analiz etmeyi hedeflemektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Yapılan analizler sonucunda, katılımcıların genel bağımlılık düzeyi düşük (X̄=2,22) saptanmış olsa da yaş ve eğitim düzeyi azaldıkça bağımlılık riskinin arttığı tespit edilmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:bağımlılık · dijitalleşme · fomai

Özet

21. yüzyılda üretken yapay zekâ (YZ) sistemlerinin yaygınlaşması, bireylerin kontrolü yitirdiği ve sistemlere aşırı güven duyduğu “yapay zekâ bağımlılığı” (YZB ) sorununu ortaya çıkarmıştır. Teknolojinin içine doğan dijital yerliler, bu araçları vücutlarının bir uzantısı olarak gördükleri için en yüksek risk grubundadır. Bu çalışma, dijital yerli gençlerin YZ ile kurdukları simbiyotik etkileşimi çözümlemeyi ve bu teknolojik entegrasyonun potansiyel bağımlılık üzerindeki etkilerini bazı değişkenler ışığında analiz etmeyi hedeflemektedir. Araştırmada, nicel (407 öğrenciye anket) ve nitel (10 öğrenciyle mülakat) verilerin birlikte değerlendirildiği karma yöntem (mixed method) benimsenmiştir. Verilerin analizinde, SPSS 26.0 programı kullanılarak T-Testi ve ANOVA analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, katılımcıların genel bağımlılık düzeyi düşük (X̄=2,22) saptanmış olsa da yaş ve eğitim düzeyi azaldıkça bağımlılık riskinin arttığı tespit edilmiştir. Ayrıca, günlük 10 saat üzeri YZ kullanımı ve GitHub Copilot gibi teknik yapay zekâ araçların tercihi, bağımlılığı derinleştiren faktörlerdir. Ayrıca, gençlerin “YZ konusunda güncel kalma” isteği, literatürde “fomai” (yapay zekâyı kaçırma korkusu) olarak tanımlanan kaygıyı beslemektedir. Bugün YZ dijital yerliler için sadece bir araç değil, bilişsel süreçlere eklemlenen bir “ortak” hâline gelmiştir. Bu simbiyotik ilişkinin gelecekte eleştirel düşünme ve bağımsız karar verme yetilerini köreltme riski taşıdığı, bu nedenle başta dijital yerliler olmak üzere, tüm kesimlere dijital okuryazarlık eğitimlerinin verilmesi ve YZ etiğine farkındalık oluşturulması yönünde girişimler önerilmektedir.

Abstract

The proliferation of generative artificial intelligence (AI) systems in the 21st century has given rise to the problem of “AI” addiction,” where individuals lose control and place excessive trust in these systems. Digital natives, who are born into this technological age, are at the highest risk because they view these tools as an extension of their bodies. This study aims to analyze the symbiotic interaction that digital native youth have with AI and to analyze the effects of this technological integration on potential addiction in light of certain variables. The research adopted a mixed-methods approach, combining quantitative (survey with 407 students) and qualitative (interview with 10 students) data. T-tests and ANOVA analyses were performed using SPSS 26.0 software for data analysis. While the overall addiction analyses, although the overall addiction level of the participants was found to be low (X̄=2.22), it was determined that the risk of addiction increased as age and education level decreased. Furthermore, AI use exceeding 10 hours per day and the preference for technical AI tools such as GitHub Copilot are factors that deepen addiction. Furthermore, young people's desire to “stay up-to-date on AI” fuels the anxiety described in the literature as “fomai” (fear of missing out on artificial intelligence). Today, AI has become not just a tool for digital natives, but a “partner” integrated into cognitive processes. This symbiotic relationship risks stifling critical thinking and independent decision-making abilities in the future; therefore, initiatives are recommended to provide digital literacy training to all segments of society, especially digital natives, and to raise awareness of AI ethics.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tulum, A. B. (2026). Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi. Kent Akademisi, Cilt: 19 Sayı: 8, 1–19. https://doi.org/10.35674/kent.1849913

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (36)

  1. Adaş, E., & Erbay, B. (2022). Yapay zekâ sosyolojisi üzerine bir değerlendirme. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 326-337. https://doi.org/10.21547/jss.991383.
  2. Akkurt, S. S. (2019). Yapay zekânın otonom davranışlarından kaynaklanan hukukî sorumluluk. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi(13), 39-59. https://doi.org/10.18771/mdergi.581875
  3. Araujo, T., Helberger, N., Kruikemeier, S. & De Vreese, CH (2020). Yapay zekâya güveniyoruz? Yapay zekânın otomatik karar verme sürecine ilişkin algıları. AI ve Toplum, 35 (3), 611–623. https://doi.org/10.1007/s00146-019-00931-wZhan vd, 2023.
  4. Arslantürk, Z. (1999). Araştırma Metod ve Teknikleri, İfav Yayınları.
  5. Bayramoğlu, G., & Gültekin, F. (2023). Z kuşağının sosyal medya bağımlılığının yaşam doyumu üzerine etkisi (The effects of socıal media addiction of generatıon z on life satisfaction). Turkuaz Uluslararası Sosyo-Ekonomik Stratejik Araştırmalar Dergisi, 5 (1), 27-53.].
  6. Beyaz Özbey, İ. (2022). Dijitalleşme, sosyal medya ve risk toplumu. İMGELEM, 6 (10): 141-158.
  7. Bozdağ Tulum, A. & Kaya, Y. (2023). Sanal sosyal ağ aidiyeti ve dijital yerli gençlik. Sosyolojik Düşün, 8 (2), 165-191. https://doi.org/10.37991/sosdus.1312535
  8. Bozdağ Tulum, A. (2025). Yapay zekâ: olanaklar ve riskler. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), 303-326. https://doi.org/10.17679/inuefd.1552261
  9. Bozkurt. V. & Gursoy, D. (2023). The artificial ıntelligence paradox: opportunity or threat for humanity?, International Journal of Human–Computer İnteraction. Volume 41, 2025 - Issue 1 http://dx.doi.org/10.1080/10447318.2023.2297114
  10. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2016). Bilimsel Araştırma Yöntemleri [Scientific research methods] (22. baskı). Pegem A Yayıncılık.
  11. Coşkun, F. & Gülleroğlu, H. D. (2021). Yapay zekânın tarih içindeki gelişimi ve eğitimde kullanılması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 54(3), 947-966.
  12. Dinç, A. & Şenol, D. (2023). Z kuşağı bağımlılıkları, 1. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi (11-14 Ekim 2023) Bildiriler Kitabı, 45-53.
  13. Dönmez, S. (2020). Felsefi bağlamda yapay zekâ ve 2025 sendromu. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 20(2), 748-760. https://doi.org/10.30627/cuilah.690645.
  14. Gökçe, M. (2022). Yapay zekâ: tanım, gelişim ve gelecek [Araştırmacı-yazar raporu]. https://www.academia.edu/74843751/Yapay_Zek%C3%A2_ve_Gelecek
  15. Günay, İ. E. (2024). Yapay zekânın gelişimi ve sistemin insandan bağımsızlaşmasındaki rolü. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 41(2), 742-756. https://doi.org/10.32600/huefd.1413226.
  16. Hoşgör, H. K., & Güngördü, H. (2025). Sosyal medya bağımlılığı ve psikolojik sıkıntı arasındaki ilişki: Meta-analitik bir çalışma. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 7(3), 226-235. https://doi.org/10.35365/ctjpp.25.3.01
  17. Hoşgör, H. K., & Güngördü, H. (2025). Dijital yerlilerde chatGPT’nin kullanım alanları ve chatGPT bağımlılığı üzerine bir araştırma. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 11(57), 12–24. https://doi.org/10.5281/zenodo.17179422
  18. Işık, M. & Çamur, Ö. (2024). Yapay zekâ ve dijital okuryazarlık: Akademik çabada yeni dinamikler. Beykoz Akademi Dergisi, 12(2), 173-197.
  19. İşcan, H., & Durgun, A. (2024). Yapay zekâ: Alt dalları ve uygulama alanları. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(4), 201-234. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1574207.
  20. Kafalı, H. (2019). Yapay zekâ, toplum ve dinin geleceği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 46, 145-172. https://doi.org/10.17120/omuifd.470376.
  21. Kılıç, S. & Koca, F. (2025). Artificial intelligence addiction of university students: the case of Ordu University. ODU SOBIAD, 15 (Special Issue), 352-368.
  22. Köroğlu, Y. (2017). Yapay zekânın teorik ve pratik sınırları. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  23. Mccarthy, J. (2006). Yapay Zeka Nedir? http://jmc.stanford.edu/artificial-intelligence/what-is-ai/
  24. Ögel, K. (2018). Bağımlı aileleri için rehber kitap: Alkol, uyuşturucu, bilgisayar, sigara ve diğer bağımlılıkları olanların yakınlarına bilgiler. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  25. Özgüven, İ. E. (1992). Üniversite öğrencilerinin sorunları ve baş etme yolları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(7).
  26. Putri, A. E., Dinata, W. W. & Basri, D. C. (2024). The ınfluence of addiction to using artificial intelligence (aı) in generation z in guidance and counselling. BICC Proceeding.
  27. Sarıel, S. (2017). Yapay zekâya akademik bakış. https://web.itu.edu.tr/sariel/publications/DA_108%20MAYIS%202017-yapayzekâ -Sariel.pdf
  28. Sarıoğlu, E. B., & Güregen, E. P. (2024). Duygusal yalnızlığa bir çözüm olarak chatGPT: Kişiler arası iletişimin yeni aracı. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi (Cumhuriyetin 100. Yılında Geleceğin İletişimi Özel Sayısı), 81-107. https://doi.org/10.17829/turcom.1360418
  29. Savaş, B. Ç. (2024). Yapay zekâya bağımlılık ölçeğinin Türkçe' ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Sports for All and Recreation (JSAR), 6(3), 1-10.
  30. Singil, N. (2022). Yapay zekâ ve insan hakları. Public and Private International Law Bulletin, 42(1), 121-158. https://doi.org/10.26650/ppil.2022.42.1.970856.
  31. Turing, A. M. (1950). Computing machinery and intelligence. Mind, 49, 433-460.
  32. Xie, T & et all (2023). Friend, mentor, lover: Does chatbot engagement lead to psychological dependence? Journal of Service Management, 34 (4) (2023), pp. 806-828
  33. Yeşilay (2018). Bağımlılık nedir?, https://www.yesilay.org.tr/bagimlilik/bagimlilik-nedir/
  34. Zhang, vd. (2024). Psychological dependency on ai systems and academic Self-Efficacy.
  35. Bozdağ Tulum, A. & Kaya, Y. (2023). Sanal sosyal ağ aidiyeti ve dijital yerli gençlik. Sosyolojik Düşün, 8 (2), 165-191. https://doi.org/10.37991/sosdus.1312535
  36. Bozdağ Tulum, A. (2025). Yapay zekâ: olanaklar ve riskler. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), 303-326. https://doi.org/10.17679/inuefd.1552261