Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu bulguları bağlamına oturtmak amacıyla çalışmada; literatür çalışmalarından farklı olarak, yüzdesel kentsel alan değişiminin yüzdesel nüfus değişimine oranı olarak tanımlanan Kentsel Genişleme Esnekliği (KGE) katsayısı geliştirilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Türkiye'deki büyükşehirler, iç göç ve sınır ötesi mülteci hareketlerinden kaynaklanan hızlı nüfus artışı sonucunda, kentsel arazi üzerinde giderek yoğunlaşan bir baskıyla karşı karşıyadır. Bu çalışma, 2001–2025 yılları arasında İstanbul, İzmir ve Ankara'da kentsel genişlemenin uzaktan algılama aracılığıyla zamansal dinamiklerini incelemektedir. Kentsel yapılı alan sınırlarının belirlenmesinde, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında yorumlanan çok zamanlı Landsat 7 ETM+ (2001) ve Copernicus/Sentinel-2 (2025) uydu görüntüleri, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) resmi nüfus verileriyle birlikte kullanılmıştır. Kentsel sınırlar, idari sınırlar içinde kalan izole yerleşimler ve yapısız araziler dışarıda bırakılarak sürekli yapılaşmış yüzeylerin manuel dijitalleştirilmesiyle tanımlanmıştır. Sonuçlar, İstanbul'un nüfusu %39,52 artış gösterirken kentsel alanının %39.31 oranla 76.820 hektardan 107.021 hektara ulaştığını; İzmir'in yalnızca %29.53 nüfus artışına karşın kentsel alanının %36.39 oranla 20.291 hektardan 27.675 hektara yükseldiğini; Ankara'nın ise her iki göstergede de en yüksek değerlere ulaşarak kentsel alanının %51.18 artışla 34.875 hektardan 52.723 hektara ulaştığını ve nüfusunun %48.81 büyüdüğünü ortaya koymaktadır. Bu bulguları bağlamına oturtmak amacıyla çalışmada; literatür çalışmalarından farklı olarak, yüzdesel kentsel alan değişiminin yüzdesel nüfus değişimine oranı olarak tanımlanan Kentsel Genişleme Esnekliği (KGE) katsayısı geliştirilmiştir. İstanbul için 0.99, İzmir için 1.23 ve Ankara için 1.05 olarak hesaplanan KGE değerleri, üç kentte de arazi tüketiminin demografik büyümenin gerektirdiğinden daha hızlı ilerlediğine, İzmir'in ise en belirgin kentsel yayılma eğilimini sergilediğine işaret etmektedir. Kentsel çeperdeki tarım arazilerinin sürmekte olan dönüşümü, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 11'in amaçlarıyla doğrudan çelişmektedir. Çalışma, kentsel yayılmanın önüne geçilmesi ve sürdürülebilir kentsel büyümenin desteklenmesi için kontrollü arazi düzenlemesi, atıl kentsel arazilerin kamulaştırılması, imar hakkı aktarımı ve göç kapasitesine duyarlı arazi kullanım planlaması gibi geomatik tabanlı politika araçlarını önermektedir.
Abstract
Türkiye’s major cities are facing increasing pressure on urban land as a result of rapid population growth driven by internal migration and cross-border refugee movements. This study examines the temporal dynamics of urban expansion in İstanbul, İzmir and Ankara between 2001 and 2025 using remote sensing. To delineate the boundaries of built-up urban areas, multi-temporal Landsat 7 ETM+ (2001) and Copernicus/Sentinel-2 (2025) satellite imagery, interpreted within a Geographic Information System (GIS) environment, were used in conjunction with official population data from the Turkish Statistical Institute (TÜİK). Urban boundaries were defined by manually digitising continuously built-up areas, excluding isolated settlements and undeveloped land within administrative boundaries. The results show that whilst İstanbul’s population increased by 39.52%, its urban area expanded by 39.31% from 76.820 hectares to 107,021 hectares; whereas in Izmir, despite a population increase of only 29.53%, the urban area grew by 36.39% from 20.291 hectares to 27.675 hectares; and that Ankara achieved the highest values for both indicators, with its urban area increasing by 51.18% from 34.875 hectares to 52.723 hectares and its population growing by 48.81%. To contextualize these findings, the Urban Expansion Elasticity (UEE) coefficient was developed in this study, defined as the ratio of the percentage change in urban area to the percentage change in population, providing a comparative perspective beyond existing approaches in the literature. The UEE values, calculated as 0.99 for Istanbul, 1.23 for Izmir and 1.05 for Ankara, indicate that land consumption in all three cities is progressing faster than required by demographic growth, with Izmir exhibiting the most pronounced trend of urban sprawl. The ongoing urban sprawl of agricultural land on the urban periphery is in direct conflict with the objectives of Sustainable Development Goal 11. The study proposes geomatics-based policy tools such as controlled land use regulation, the expropriation of derelict urban land, and land use planning sensitive to migration capacity to curb urban expansion and support sustainable urban growth.