KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Milli Eğitim Dergisi / 2026 / Cilt: 55 Sayı: 252

5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği

5th Grade Comparative Perspective on Global Climate Change in Social Studies Education: The Case of Turkey and Sweden

Pınar Çilek(Millî Eğitim Bakanlığı Çamardı Şehit Muttalip Soylu AİHL)0009-0007-4224-2066
Nazlı Gökçe(Anadolu Üniversitesi)0000-0001-9126-4850
Sayfa
1757–1794
Yayın Tarihi
2026-11-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, her iki ülkede de çevresel boyutun belirgin biçimde yer aldığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, Türkiye ve İsveç’in sosyal bilgiler eğitiminde yer alan öğretim programları ve ders kitaplarında küresel iklim değişikliğinin temsiline ilişkin yaklaşımları karşılaştırmalı olarak incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmada, iklim değişikliği teması çevresel, ekonomik, sosyal ve politik boyutlarda analiz edilmiş; iki ülkenin öğretim programları ve ders kitapları nitel doküman analizi yöntemiyle sistematik olarak değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, her iki ülkede de çevresel boyutun belirgin biçimde yer aldığını göstermektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:küresel iklim değişikliği · sosyal bilgiler · Türkiye ve İsveç öğretim programları ve ders kitapları

Özet

Bu makale, Türkiye ve İsveç’in sosyal bilgiler eğitiminde yer alan öğretim programları ve ders kitaplarında küresel iklim değişikliğinin temsiline ilişkin yaklaşımları karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmada, iklim değişikliği teması çevresel, ekonomik, sosyal ve politik boyutlarda analiz edilmiş; iki ülkenin öğretim programları ve ders kitapları nitel doküman analizi yöntemiyle sistematik olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, her iki ülkede de çevresel boyutun belirgin biçimde yer aldığını göstermektedir. Ancak İsveç’in sosyal bilgiler eğitimine yönelik öğretim programı ve ders kitaplarında diğer dört boyutun iklim adaleti, toplumsal eşitsizlik, politikalar ve uluslararası iş birliği gibi çok boyutlu temalarla makro düzeyde ve küresel ölçekli eleştirel bir perspektifle işlendiğini göstermektedir. Buna karşın, Türkiye’de iklim değişikliği çoğunlukla bireysel sorumluluk, yerel çevre sorunları ve mikro ölçekli uygulamalar üzerinden ele alınmakta; sosyal ve politik boyutlar daha sınırlı ve dolaylı biçimde temsil edilmektedir. Bununla birlikte, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) ile sürdürülebilirlik eğitimi alanında güçlü adımlar atıldığı ve öğretim programının daha bütüncül bir yapıya kavuşma yönünde gelişmekte olduğu da gözlemlenmektedir. Bu çalışma, küresel iklim değişikliği eğitimin yalnızca çevresel etkilerle sınırlı kalmaması; adalet, eşitlik, yönetişim ve kolektif sorumluluk gibi temalarla bütünleşik, çok boyutlu ve eylem odaklı bir öğrenme anlayışıyla yapılandırılması gerektiğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, İsveç’in bütüncül yaklaşımı, Türkiye’deki eğitim politikalarının geliştirilmesi için öneriler sunmaktadır.

Abstract

This article compares and contrasts the approaches taken by Turkey and Sweden in their social studies curricula and textbooks with regard to the representation of global climate change. The study analyzes the theme of climate change in environmental, economic, social, and political dimensions, and systematically evaluates the curricula and textbooks of both countries using qualitative document analysis methods. The findings show that the environmental dimension is prominently featured in both countries. However, Sweden's social studies curriculum and textbooks address the other four dimensions—climate justice, social inequality, policies, and international cooperation—through a multi-dimensional, macro-level, and globally scaled critical perspective. In contrast, in Turkey, climate change is mostly addressed through individual responsibility, local environmental issues, and micro-scale applications; social and political dimensions are represented in a more limited and indirect manner. Nevertheless, it is observed that strong steps have been taken in the field of sustainability education with the Turkey Century Education Model (TYMM) and that the curriculum is developing towards a more holistic structure. This study emphasizes that global climate change education should not be limited to environmental impacts alone; rather, it should be structured as a multidimensional and action-oriented learning approach that integrates themes such as justice, equality, governance, and collective responsibility. Ultimately, Sweden's holistic approach offers recommendations for the development of education policies in Turkey.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çilek, P., Gökçe, N. (2026). 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği. Milli Eğitim Dergisi, Cilt: 55 Sayı: 252, 1757–1794. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709476

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (75)

  1. Almgren, H. (2020). Utkık Smakprov S0 4-6 Samhällskunskap Lärobok Gleerups Utbildning. AB.
  2. Apple, M. (1993). Official Knowledge: Democratic Education in a Conservative Age. Routledge.
  3. Aras, S. (2022). Küresel iklim değişikliğinin neden olduğu afetler konusunda tasarım odaklı düşünmenin kullanılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
  4. Barak, B., & Gönençgil, B. (2020). Dünyada ve Türkiye’de ortaokul öğretim programlarının iklim değişikliği eğitimi yaklaşımına göre karşılaştırılması. Journal of Geography, 39, 1-20. https://doi.org/10.26650/JGEOG2019-0039
  5. Birleşmiş Milletler. (2015). Dünyamızı dönüştürmek: Sürdürülebilir kalkınma için 2030 gündemi.
  6. Biström, L., & Lundström, R. (2020). Textbooks and action competence for sustainable development: An analysis of Swedish lower secondary level textbooks in geography and biology. Environmental Education Research, 26(3), 363-378. https://doi.org/10.1080/13504622.202 0.1853063
  7. Bleazby, J., G. Burgh, S. Thornton, M. Graham, A. Reid, & I. Finefter-Rosenbluh. (2023). Teaching about climate change in the midst of ecological crisis: Responsibilities, challenges, and possibilities.” Educational Philosophy and Theory, 55(10), 1087–1095. https://doi.org/10.1 080/00131857.2023.2211260.
  8. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
  9. Brundtland, G. (1987). Our common future: The World commission on environment and development. Oxford University Press.
  10. Climate Change Performance Index (CCPI). (2025). Sweden – Climate Change Performance Index 2025. Germanwatch, NewClimate Institute & Climate Action Network International. https:// ccpi.org/country/swe/
  11. Climate Change Performance Index (CCPI). (2025). Türkiye – Climate Change Performance Index 2025. Germanwatch, NewClimate Institute & Climate Action Network International. https:// ccpi.org/country/tur/
  12. Çakır Yıldırım, B., Irmak, M., & Tuncay-Yüksel, B. (2023). Navigating the environmental education and climate change curriculum in Türkiye through the prism of climate change literate citizenship. Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(3), 287-313. https://doi.org/10.30900/ kafkasegt.1346835
  13. Çelikbaş A. (2016). Sürdürülebilirliği temel alan çevre eğitiminin ortaokul öğrencilerinin çevresel davranışlarına ve sürdürülebilir çevre tutumlarına etkisi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Mersin Üniversitesi.
  14. Devecchi, M., Dagnino, E., Milelli, M., Soini, K. & Parodi, A. (2025). Climate change education in a secondary school, the I-CHANGE project approach. European Journal of Education, 60, e12875. https://doi.org/10.1111/ejed.12875
  15. Di Matteo, G., Nardi, P., Grego, S., & Guidi, C. (2018). Bibliometric analysis of climate change vulnerability assessment research. Environment Systems and Decisions, 38(4), 508–516. https://doi.org/10.1007/s10669-018-9687-4
  16. Doni, F., Gasperini, A. & Soares, J.T. (2020). What is the SDG 13? In SDG13 – Climate Action: Combating Climate Change and its Impacts (pp. 21-30). Emerald Publishing Limited.
  17. Duit, A. (2016). The four faces of the environmental state: Environmental governance regimes in 28 countries. Environmental Politics, 25(1), 69–91. https://doi.org/https://doi.org/10.1080/096 44016.2015.1077619
  18. Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107-115. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x
  19. European Commission. (2020). 2050 long-term strategy. EU Commission. Publications Office of the European Union.
  20. Feliciano, D., Recha, J., Ambaw, G., MacSween, K., Solomon, D., & Wollenberg, E. (2022). Assessment of agricultural emissions, climate change mitigation and adaptation practices in Ethiopia. Climate Policy, 22(4), 427–444. https://doi.org/10.1080/14693062.2022.2028597
  21. Fredriksson, U., N. Kusanagi, K., Gougoulakis, P., Matsuda, Y., & Kitamura, Y. (2020). A comparative study of curriculums for education for sustainable development (ESD) in Sweden and Japan. Sustainability, 12(3), 1123. https://doi.org/10.3390/su12031123
  22. Government Offices of Sweden. (2021, March). Sweden’s climate policy framework. https://www. government.se/articles/2021/03/swedens-climate-policy-framework/
  23. Günaydın, Ö. (2023) Doğal kaynakların sürdürülebilirliği açısından ilköğretimdeki paydaşların algı ve davranışlarının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Karabük Üniversitesi
  24. Holmqvist Olander, M., & Olander, C. (2016). Understandings of climate change articulated by Swedish secondary school students. Journal of Biological Education, 51(4), 349–357. https://doi.org/10.1080/00219266.2016.1233130
  25. IPCC (2022). Climate Change 2022: Impacts, adaptation, and vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (H.-O. Pörtner, D. C. Roberts, M. Tignor, E. S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, et al., Eds.). Cambridge University Press. https:// www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/
  26. Kagawa, F., & Selby, D. (Eds.). (2010). Education and climate change: Living and learning in interesting times. Routledge.
  27. Kahriman-Pamuk, D., & Pramling Samuelsson, I. (2024). Nurturing sustainability in toddlerhood: Investigating preschool teachers’ views and daily practices in a Swedish preschool. Children, 11(12), 1412. https://doi.org/10.3390/children11121412
  28. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
  29. Kissling, M. T., & Bell, J. T. (2019). Climate change and Pennsylvania social studies teaching. Social Studies Journal, 39(1), 20–33. https://pcssonline.org/wp-content/uploads/2019/07/ SSJSpring2019-1.pdf
  30. Kranz, J., Schwichow, M., Breitenmoser, P., & Niebert, K. (2022). The (Un)political perspective on climate change in education—A Systematic Review. Sustainability, 14(7), 4194. https://doi. org/10.3390/su14074194
  31. Leal Filho, W., Azeiteiro, U.M., Balogun, A.L, Setti, A.F.F., Mucova, S.A., Ayal, D., Totin, E., Lydia, A.M., Kalaba, F.K., & Oguge, N.O. (2021) The influence of ecosystems services depletion to climate change adaptation efforts in Africa. Science of the Total Environment, 799(20). https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.146414
  32. Lidskog, R., & Elander, I. (2012). Ecological modernization in practice? The case of sustainable development in Sweden. Journal of Environmental Policy and Planning, 14(4), 411–427. https://doi.org/https://doi.org/10.1080/1523908X.2012.737234
  33. Lundqvist, L. J. (2004). Sweden and ecological governance: Straddling the fence. Manchester University Press.
  34. Matti, S., Petersson, C., & Söderberg, C. (2021). The Swedish climate policy framework as a means for climate policy integration: An assessment. Climate Policy, 21(9), 1146–1158. https://doi. org/10.1080/14693062.2021.1930510
  35. McGregor, C., & B. Christie (2021). Towards climate justice education: Views from activists and educators in Scotland. Environmental Education Research 27(5), 652–668. https://doi.org/1 0.1080/13504622.2020.1865881.
  36. Meadows, D. H., Meadows, D. L., Randers, J., & Behrens, W. W. (1972). The limits to growth: A report for the club of Rome’s project on the predicament of mankind. Universe Books. https://doi.org/10.1349/ddlp
  37. Measham, T., Preston, B., Smith, T., Brooke, C., Gorddard, R., Withycombe, G., … & Morrison, C. (2011). Adapting to climate change through local municipal planning: barriers and challenges. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change, 16(8), 889-909. https:// doi.org/10.1007/s11027-011-9301-2
  38. Mezirow, J. (1991). Transformative dimensions of adult learning. Jossey-Bass. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage Publications.
  39. Miljö-och Energidepartementet (2014). A strategy for biodiversity and ecosystem services. A translation of relevant parts of Government bill on biodiversity and ecosystem services: A Swedish strategy for biodiversity and ecosystem services (Gov. Bill 2013/14: 141). Swedish Government Offices. https://faolex.fao.org/docs/pdf/swe214860.pdf
  40. Mutlu, M. (2023). Örnek olay öğretim yönteminin ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin küresel iklim değişikliği bilgilerine ve iklim okuryazarlıklarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi.
  41. Narin, Y. (2022). 8. sınıf fen bilimleri dersi küresel iklim değişikliği konusunun öğretimine yönelik ihtiyaç analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dicle Üniversitesi.
  42. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2021). 21st-century readers: Developing literacy skills in a digital world. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/ publications/21st-century-readers_a83d84cb-en.html
  43. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023). Education Policy Outlook 2023: Empowering All Learners to Go Green. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/ f5063653-en.
  44. Ojala M. (2023). Hope and climate-change engagement from a psychological perspective. Current opinion in psychology, 49, 101514. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101514
  45. Ol, C. G., Yılmaz, F. G., Demirezer, H., Polat, M., Akpınar, M., Evin, Ö., Çelebi, T. S., & Yabansu, Y. (2024). Sosyal Bilgiler5. sınıf ders kitabı. Devlet Kitapları.
  46. Örbring, D. (2022) Utkık smakprov S0 geografi 4-6 lärobok, Gleerups Utbildning AB.
  47. Öz, S. (2022). Üniversite öğrencilerinin küresel iklim değişikliğine yönelik farkındalıklarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Amasya Üniversitesi.
  48. Paavola, J., & Adger, W. N. (2002). Justice in vulnerability and adaptation to climate change. Workin Paper 23. Centre for Climate Change Research.
  49. Peel, J., Godden, L., & Keenan, R. (2012). Climate change law in an era of multi-level governance. Transnational Environmental Law, 1(2), 245-280. https://doi.org/10.1017/ s2047102512000052
  50. Romanello, M., Di Napoli, C., Green, C., Kennard, H., Lampard, P., Scamman, D.,. & Costello, A. (2023). The 2023 report of the Lancet Countdown on health and climate change: The imperative for a health-centred response in a world facing irreversible harms. The Lancet, 402(10419), 2346-2394. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)01859-7
  51. Säfström, C. A., & L. Östman. 2020. Transactive Teaching in a Time of Climate Crisis. Journal of Philosophy of Education 54(4), 989–1002. https://doi.org/10.1111/1467-9752.12477.
  52. Satokangas, H., & Mikander, P. (2024). Constructing agency in the climate crisis: Rhetoric of addressing the crisis in social studies textbooks. Social Sciences, 13(7), 344. https://doi. org/10.3390/socsci13070344
  53. Savaşan, Z. (2019). Climate governance in Türkiye: A forward-looking perspective. Turkish Studies, 20(4), 541–571. https://doi.org/10.1080/14683849.2019.1613895
  54. Sustainable Governance Indicators. (2020). Sustainable governance indicators 2020: Sweden: Environmental policies. URL: https://www.sgi-network.org/2020/Sweden/Environmental_ Policies
  55. Simon, J. (2015). Distributed epistemic responsibility in a hyperconnected era. Springer International Publishing.
  56. Skolverket. (2018) Curriculum for the compulsory school, preschool class and school-age educare 2011 (Revised 2018). Nordstedts Juridik.
  57. Skolverket. (2021, December). Del 2. Platsens betydelse – naturmöten. In Hållbar utveckling, åk 1–6. Lärportalen. https://larportalen.skolverket.se/api/resource/P03WCPLAR158552
  58. Skolverket. (2022). Curriculum for the compulsory school, preschool class and school-age educare (Lgr22). Swedish National Agency for Education. https://www.skolverket.se/undervisning/ grundskolan/laroplan-och-kursplaner-for-grundskolan
  59. Skolverket. (2025, July 24). Stöd och verktyg för grön vägledning. https://www.skolverket.se/ larande-och-trygghet/elevens-fortsatta-studier-och-arbetsliv/studie--och-yrkesvagledning/ stod-for-studie--och-yrkesvagledning/stod-och-verktyg-for-gron-vagledning
  60. Stalnacke, A. L. (2021). Puls SO 5 Samhällskunskap lärobok. Nature & Kultur.
  61. Stapleton, S. R. (2019). A case for climate justice education: American youth connecting to intragenerational climate injustice in Bangladesh. Environmental Education Research, 25, 732-750.
  62. Swedish Institute (2025). Lowering emissions is key to saving the climate. Find out how Sweden does it. Swedish Institute. https://sweden.se/climate/sustainability/sweden-and-sustainability
  63. Tanaş, H. (2022). Örnek olay yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen küresel iklim değişikliği konusunun öğretiminde öğrencilerin eleştirel düşünme süreçlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
  64. Tapia-Fonllem, C., Corral-Verdugo, V., & Fraijo-Sing, B. (2016). Sustainable behavior and quality of life. In Handbook of environmental psychology and quality of life research (pp. 173-184). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-31416-7_10
  65. Tavşancıl, E., & Aslan, E. (2001). Sözel, yazılı ve diğer materyaller için içerik analizi ve uygulama örnekleri. Epsilon Yayınevi.
  66. Tosun, A., & Gökçe, N. (2024). 2018 ve 2024 Sosyal bilgiler dersi öğretim programlarının sürdürülebilir kalkınma amaçları açısından incelenmesi. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(40), 249-283. https://doi.org/10.29228/INESJOURNAL.78214
  67. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. (2024). Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı (4, 5, 6 ve 7. sınıflar). https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programsos4567Onayli.pdf United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2021). Getting every school climate-ready. How countries are integrating climate change issues in education. https:// unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379591
  68. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2023). Climate change communication and education-Türkiye. Global Education Monitoring Report. https:// education-profiles.org/northern-africa-and-western-asia/turkiye/~climate-changecommunication- and-education
  69. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.(2024). Greening curriculum guidance: Teaching and learning for climate action. Paris.
  70. United Nations Framework Convention on Climate Change. (2015). Press release: Governments shift gear to deliver Paris agreement. http://newsroom.unfccc.int/unfccc-newsroom/governmentsshift- gear-toward-delivery-of-new-universal-climate-agreement/
  71. Wang, B., Pan, S.-Y., Ke, R.-Y., Wang, K., & Wei, Y.-M. (2014). An overview of climate change vulnerability: A bibliometric analysis based on web of science database. Natural Hazards, 74(3), 1649–1666. https://doi.org/10.1007/s11069-014-1260-y
  72. Yıldırım, A.,& Şimşek H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
  73. Yılmaz, F. H.,& Navruz, M. (2019). Küresel iklim değişikliği, iklim mültecileri ve güvenlik. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 67, 255-270.
  74. Bleazby, J., G. Burgh, S. Thornton, M. Graham, A. Reid, & I. Finefter-Rosenbluh. (2023). Teaching about climate change in the midst of ecological crisis: Responsibilities, challenges, and possibilities.” Educational Philosophy and Theory, 55(10), 1087–1095. https://doi.org/10.1 080/00131857.2023.2211260.
  75. Romanello, M., Di Napoli, C., Green, C., Kennard, H., Lampard, P., Scamman, D.,. & Costello, A. (2023). The 2023 report of the Lancet Countdown on health and climate change: The imperative for a health-centred response in a world facing irreversible harms. The Lancet, 402(10419), 2346-2394. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)01859-7