KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Disiplinler Arası Dil Araştırmaları / 2026 / Sayı: 12

Ilgın Ağzı Söz Varlığı Üzerine Bazı Tespitler: Deyimler, Atasözleri, Birleşik Fiiller, Tekrar Grupları, Kargışlar ve Alkışlar

The Lexicon of the Ilgın Dialect: Idioms, Proverbs, Compound Verbs, Reduplications, Curses, and Blessings

Yıldıray Çavdar(Selçuk Üniversitesi)0000-0002-9846-0480
Sayfa
314–340
Yayın Tarihi
2026-10-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, geleneksel üretim, tarım, hayvancılık, halk hekimliği, doğum inanışları ve toplumsal ilişkilerin yerel söz varlığına yansıdığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, Konya’nın Ilgın ilçesinin Ilıca Mahallesi özelinde tespit edilen deyimler, atasözleri, birleşik fiiller, tekrar grupları, kargışlar ve alkışlar incelenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Toplam 185 birim belirlenmiştir: 110 deyim, 10 atasözü, 15 birleşik fiil, 25 tekrar grubu, 17 kargış ve 8 alkış.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, geleneksel üretim, tarım, hayvancılık, halk hekimliği, doğum inanışları ve toplumsal ilişkilerin yerel söz varlığına yansıdığını göstermektedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türkiye Türkçesi ağızları · Ilgın ağzı · deyimler ve atasözleri

Özet

Bu çalışmada, Konya’nın Ilgın ilçesinin Ilıca Mahallesi özelinde tespit edilen deyimler, atasözleri, birleşik fiiller, tekrar grupları, kargışlar ve alkışlar incelenmiştir. Amaç, yerel söz varlığını belgelemek ve birimlerin yapısal, anlam-sal ve kültürel özelliklerini ortaya koymaktır. Veri seti, araştırmacının uzun süreli doğal dil gözlemlerinden oluştu-rulmuş; anlamlar, kullanım bağlamları ve tanık cümleleri yerel konuşurlarla yapılan sohbetlerde teyit edilmiştir. Veriler sınırlı çeviri yazıyla kaydedilmiş, betimsel olarak sınıflandırılmış ve doğrulanmış örnekler ilgili sözlüklerle karşılaştırılmıştır. Toplam 185 birim belirlenmiştir: 110 deyim, 10 atasözü, 15 birleşik fiil, 25 tekrar grubu, 17 kargış ve 8 alkış. Bulgular, geleneksel üretim, tarım, hayvancılık, halk hekimliği, doğum inanışları ve toplumsal ilişkilerin yerel söz varlığına yansıdığını göstermektedir. Çalışma, Ilgın ağzının kalıplaşmış söz varlığına ilişkin veriler sunarak ağız sözlükçülüğüne ve sözlü kültürel belleğin belgelenmesine katkı sağlamaktadır.

Abstract

This study examines idioms, proverbs, compound verbs, reduplications, curses, and blessings used in Ilıca neighbour-hood of Ilgın, Konya. It aims to document local vocabulary and describe its structural, semantic, and cultural features. The corpus was compiled from the researcher’s long-term observations of natural speech; meanings, contexts, and attestation sentences were verified through conversations with local speakers. The data were recorded using a limited transcription system, classified descriptively, and compared with relevant dictionaries where individual entries had been verified. The corpus comprises 185 units: 110 idioms, 10 proverbs, 15 compound verbs, 25 reduplications, 17 curses, and 8 blessings. The findings reveal connections between local vocabulary and traditional production, agricul-ture, animal husbandry, folk medicine, childbirth beliefs, and social relations. The study contributes material to dia-lect lexicography and the documentation of oral cultural memory.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çavdar, Y. (2026). Ilgın Ağzı Söz Varlığı Üzerine Bazı Tespitler: Deyimler, Atasözleri, Birleşik Fiiller, Tekrar Grupları, Kargışlar ve Alkışlar. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları, Sayı: 12, 314–340. https://doi.org/10.48147/dada.2050851

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (32)

  1. Aksan, D. (2009). Türkçenin Sözvarlığı, Ankara: Engin Yayınevi.
  2. Aksoy, Ö. A. (1988). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü (C. 1-2), İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
  3. Boratav, P. N. (1995). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı, İstanbul: Gerçek Yayınevi.
  4. Boz, E. (2012). Ağız Atlasları. Türk Dili Araştırmaları (Makaleler-Bildiriler) içinde (s. 348-367), Ankara: Gazi Kitabevi.
  5. Caferoğlu, A. (1940). Anadolu Dialektolojisi Üzerine Malzeme I, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  6. Caferoğlu, A. (1942). Doğu İllerimiz Ağızlarından Toplamalar, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  7. Caferoğlu, A. (1943). Anadolu Ağızlarından Toplamalar, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  8. Caferoğlu, A. (1944). Sivas ve Tokat İlleri Ağızlarından Toplamalar, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  9. Caferoğlu, A. (1945). Güney-Doğu İllerimiz Ağızlarından Toplamalar, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  10. Caferoğlu, A. (1946). Kuzey-Doğu İllerimiz Ağızlarından Toplamalar, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  11. Caferoğlu, A. (1948). Orta-Anadolu Ağızlarından Derlemeler: Niğde, Kayseri, Kırşehir, Yozgat, Ankara Vilâyetleri ile Afşar, Saçıkaralı ve Karakoyunlu Uruklarının Ağızları, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  12. Caferoğlu, A. (1951). Anadolu İlleri Ağızlarından Derlemeler, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  13. Ceyhan, S. (2004). Mesnevî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 29, s. 325-334), İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
  14. Çobanoğlu, A. V. (2003). Lala Mustafa Paşa Külliyesi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 27, s. 75-77), İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
  15. Ergin, M. (1993). Türk Dil Bilgisi, İstanbul: Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım.
  16. Evliya Çelebi. (2006). Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi III (Haz. Y. Dağlı ve S. A. Kahraman), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  17. Gökdayı, H. (2015). Türkçede Kalıp Sözler, İstanbul: Kriter Yayınları.
  18. Güzel, F. (2019). Derleme Sözlüğü’nde Tanımlama ve Tanıklama Yanlışları. Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(4), 55-70.
  19. Hatiboğlu, V. (1981). Türk Dilinde İkileme, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  20. Karahan, L. (1996). Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  21. Karahan, L. (1999). Türkçede Söz Dizimi, Ankara: Akçağ Yayınları.
  22. Kirshenblatt-Gimblett, B. (2004). Intangible Heritage as Metacultural Production. Museum International, 56 (1-2), 52-65.
  23. Korkmaz, Z. (1956). Güney-Batı Anadolu Ağızları: Ses Bilgisi (Fonetik), Ankara: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları.
  24. Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  25. Korkmaz, Z. (2003). Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  26. Oğuz, M. Ö. (2013). Somut Olmayan Kültürel Miras Nedir? (2. bs.), Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
  27. Sims, M. C. ve Stephens, M. (2011). Living Folklore: An Introduction to the Study of People and Their Traditions (2nd ed.), Logan: Utah State University Press.
  28. Turan, O. (2009). Selçuklular Tarihi ve Türk-İslâm Medeniyeti, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
  29. Türk Dil Kurumu. (1963-1982). Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü (C. 1-12), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  30. Türk Dil Kurumu. (1996). Bölge Ağızlarında Atasözleri ve Deyimler (Haz. C. Dilçin vd., 2. bs., C. 1-2), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  31. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Deyim. Güncel Türkçe Sözlük. TDK web sitesinden 30 Eylül 2026 tarihinde https://eski.sozluk.gov.tr/ adresinden erişildi.
  32. UNESCO. (2003). Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. UNESCO web sitesinden 30 Eylül 2026 tarihinde https://ich.unesco.org/en/convention adresinden erişildi.