Dergiler / Culture and Civilization / 2026 / Sayı: 11

Cusup Turusbekov’un ‘Ayçürök’, ‘Ecel Yerine’ ve ‘Beş Moynok’taki Olay’ Piyesleri Üzerine

An Analysis of Cusup Turusbekov’s Plays ‘Ayçürök’, ‘Ecel Yerine’, and ‘Beş Moynok’taki Olay’

Canan Korkmaz(ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5150-1779
Sayfa
44–51
Yayın Tarihi
2026-10-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen bulgular Turusbekov’un tiyatro anlayışının halk kültürü temelli olduğunu ve eserlerin Kırgız toplumunun kültürel yapısını yansıttığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kırgız Tiyatrosu, toplumun kültürel hafızasını, tarihsel süreçlerini ve sosyal yapısını yansıtan önemli edebi alanlardan biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Cusup Turusbekov, 1910 yılında Kök-Say köyünde dünyaya gelmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen bulgular Turusbekov’un tiyatro anlayışının halk kültürü temelli olduğunu ve eserlerin Kırgız toplumunun kültürel yapısını yansıttığını göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Cusup Turusbekov · Kırgız Tiyatrosu · Halk Kültürü

Özet

Kırgız Tiyatrosu, toplumun kültürel hafızasını, tarihsel süreçlerini ve sosyal yapısını yansıtan önemli edebi alanlardan biridir. Özellikle 20. Yüzyıldan itibaren gelişen Kırgız Tiyatrosunda geleneksel yaşam biçimi ile modernleşme süreci birlikte ele alınmış ve halk kültürü unsurları eserlerde sıklıkla kullanılmıştır. Bu çalışma, döneminde birçok alanında eserler vermiş ve Kırgız edebiyatının önemli temsilcilerinden biri olan Cusup Turusbekov’un hayatı, sanatı ve yazarın “Acal Orduna” (Ecel Yerine), “Ayçürök” ve “Beş Moynoktogu Okuya” (Beş Moynok’taki Olay) adlı piyeslerinin halk kültürü ve motiflerinin incelenmesi üzerine yapılmıştır. Cusup Turusbekov, 1910 yılında Kök-Say köyünde dünyaya gelmiştir. Çocukluğu zorluklarla geçen yazar o dönemde devlet eliyle yetim çocukların eğitimi için açılmış yatılı okullarda okumuş. Üniversite okuduğu dönem edebiyata merak sarmış ve böylelikle yazarlık yolunda ilk adımlarını atmıştır. Yazar nazım ve nesir türlerinde birçok eser yazmış olsa da bu eserlerin içinde döneminde en çok yankı getiren eserleri tiyatro alanında olmuştur. Turusbekov’un ele aldığımız üç tiyatro eserinde de halk kültürü unsurlarının sıklıkla işlenmiş olduğu tespit esilmiştir. Elde edilen bulgular Turusbekov’un tiyatro anlayışının halk kültürü temelli olduğunu ve eserlerin Kırgız toplumunun kültürel yapısını yansıttığını göstermektedir.

Abstract

Kyrgyz theatre is one of the most significant literary genres reflecting the cultural memory, historical development, and social structure of Kyrgyz society. Since the twentieth century, the interaction between traditional life and modernization has become a central theme, with folk culture serving as an important source of dramatic expression.This study examines the life and literary career of Cusup Turusbekov, one of the leading figures of Kyrgyz literature, and analyzes the representation of folk culture and folkloric motifs in his plays Ayçürök, Acal Orduna, and Beş Moynoktogu Okuya. Although Turusbekov produced numerous works in poetry and prose, his most influential contributions were made in the field of drama.The study employs a qualitative literary analysis to identify the folk cultural elements and motifs embedded in these three plays. The findings reveal that traditional beliefs, customs, oral traditions, and cultural values constitute the foundation of Turusbekov’s dramatic works. Furthermore, his theatrical approach reflects the cultural identity and social values of Kyrgyz society while preserving and transmitting its rich folk heritage through literatüre.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Dıykanbay, M., Korkmaz, C. (2026). Cusup Turusbekov’un ‘Ayçürök’, ‘Ecel Yerine’ ve ‘Beş Moynok’taki Olay’ Piyesleri Üzerine. Culture and Civilization, Sayı: 11, 44–51. https://doi.org/10.62425/culture.1987936

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. Abramzom, S. M. (1999). Kırgız cana Kırgızstan Tarıhı Boyunça Tandalma Emgekter. Soros-Fondu.
  2. Aksoy, Ö. A. (1993). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 1. İnkılap Yayınevi.
  3. Akyüz, Ç. (2017). Savaş Metafiziği ve Sembolik Silahlar Bağlamında Bağış Destanı. TÜBAR (Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi) XLII, 27–44.
  4. Artıkbayev, K. (2013). XX. Yüzyıl Kırgız Edebiyatı Tarihi. (Çev. Mayramgül Dıykanbayeva). Bengü Yayınları.
  5. Aydın, F. (2019). Uygur Halk Anlatilarinda Sayi Simgeciliği. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 44, Winter, 209–227.
  6. Beydili, C. (2005). Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük. (Çev. Eren Ercan). Yurt Kitap Yayın.
  7. Daniyarova, A. (2016). Cusup Turusbekov, Tandalgan Çıkarmalar. Sancarbek Daniyavordun Koomduk Fondu.
  8. Dıykanbayeva, M. (2013). Kırgız Türklerinde Evlilik ve Buna Bağlı İnanışlar. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 49, 131–144.
  9. Karadavut, Z. (2006). Kırgızlarda Kuudulluk ve Apendi (Nasreddin Hoca). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15, 413–434.
  10. Kaya, D. (2015). Kırgız Destanları. Salkımsöğüt Yayınları.
  11. Köktürk, Ş. (2006). Türk Destanlarında Hapsedilme Motifi. Türk Bilimi Araştırma Dergisi, 19, 283-400.
  12. Pala, İ. (2002). Kırk, İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, XXV, 466–467.
  13. Ögel, B. (2010). Türk Mitolojisi I. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  14. Özdemir, O. (2019). Türk Destanlarında Motifler. Academia Yayınları.
  15. Selçuk, A. (2004). Tahtacılar. Yeditepe Yayınevi.
  16. Temirova, M. A., Urinbayeva, Ş. Q., Toyçubayeva, A. M., & Yunsaliyeva, A. A. (2017). Orto Bilim Berüüçü Mekemekerinin 10-Klassı Üçün Okuu Kitebi. Çolpon Atındaki Basma- Poligrafiyalıg Çıkarmaçılık Üyü.
  17. Turgunbayer. C. (2007). Türk Dünyası Destanlarında Ortak Motifler Üzerine. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 24, 93–102.
  18. Turusbekov, C. (2015). Okurmandın Kitep Tekçesinde 10.Cilt, (Hazırlayan: A. Cakıpbekova). İmak Ofset Yayınları.