Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBöylece Kur’ânî ötekiliğin, dışlayıcı bir kimlik siyaseti üretmekten ziyade, bireyi ve toplumu her çağda hakikat, adalet ve ahlâk ekseninde konum almaya davet eden dinamik ve normatif bir bilinç zemini sunduğu ortaya konulmaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Toplumsal ve dinî dönüşüm süreçlerinde “öteki” kavramı, kimlik inşasında belirleyici bir işleve sahiptir. Kur’ân-ı Kerîm, muhatap aldığı toplumun inanç, düşünce ve davranış dünyasını dönüştürürken bu dönüşümü yalnızca yeni değerler vazetmek suretiyle değil, aynı zamanda belirli zihniyet ve pratikleri eleştirel bir çerçeveye yerleştirerek gerçekleştirmiştir. Bu eleştirel çerçevenin merkezinde yer alan cahiliye kavramı, çoğunlukla İslâm öncesi tarihsel bir dönemi tanımlayan bir terim olarak algılansa da, Kur’ânî bağlamda tevhid merkezli dünya görüşünün karşısında konumlanan zihniyet, değer ve normlar bütününü ifade eden normatif bir kategoriye dönüşmüştür. Bu normatif dönüşüm, Kur’ân’ın ötekiyi nasıl tanımladığı sorusunu kaçınılmaz olarak gündeme getirmektedir. Kur’ân’da ötekilik, sabit bir toplumsal grup, etnik aidiyet ya da tarihsel kimlik üzerinden değil; insanın hakikatle, vahiyle ve ilahî ölçülerle kurduğu ilişkinin niteliği üzerinden belirlenmektedir. Bu bağlamda mümin, müşrik, kâfir, münafık ve ehl-i kitap gibi kavramsallaştırmalar, biyolojik veya etnik farklılıklara değil, iman-inkâr ekseninde ortaya çıkan tutum ve pratiklere işaret eder. Cahiliye kavramı ise karşıt kategorilerin ortak zeminini oluşturarak, bilinen hakikatin iradî biçimde reddedilmesi, ilahî ölçülerin yerine beşerî hevâ, gelenek ve güç ilişkilerinin ikame edilmesi gibi zihniyet unsurlarını kapsayan bütüncül bir ötekilik çerçevesi sunmaktadır. Mekke döneminde inen âyetlerde cahiliye, ağırlıklı olarak itikadî ve ahlâkî bir karşıtlık olarak ele alınırken, Medine döneminde daha çok hukukî, siyasal ve toplumsal adalet alanlarını kuşatan kurumsal bir karşıt düzen tasavvuruna dönüşmüştür. Bununla birlikte Kur’ân, cahiliyeyi tamamen dışsallaştırılmış bir düşman kategorisi olarak konumlandırmaktan bilinçli biçimde kaçınmış; mümin kimlik içerisinde dahi yeniden üretilebilen bir zihniyet riski olarak ele almıştır. Bu bağlamda makale, cahiliye kavramını Kur’ân’ın öteki inşası çerçevesinde ele almayı; kavramın anlam alanını, Kur’ânî söylemde üstlendiği işlevi ve nüzûl süreci boyunca kazandığı sürekliliği ilgili âyetler ışığında bütüncül bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Böylece Kur’ânî ötekiliğin, dışlayıcı bir kimlik siyaseti üretmekten ziyade, bireyi ve toplumu her çağda hakikat, adalet ve ahlâk ekseninde konum almaya davet eden dinamik ve normatif bir bilinç zemini sunduğu ortaya konulmaktadır.
Abstract
In processes of social and religious transformation, the concept of the “other” plays a decisive role in identity construction. While transforming the beliefs and behaviors of its audience, the Qur’an did not merely establish new values; it also framed specific mindsets and practices within a critical lens. At the center of this framework lies the concept of jahiliyyah (ignorance). Although often perceived as a specific pre-Islamic historical period, in the Qur’anic context, it evolved into a normative category representing the totality of mindsets, values, and norms standing in opposition to a monotheistic world view. This transformation raises the question of how the Qur’an defines the “other.” In the Qur’an, “otherness” is determined not by fixed social groups, ethnicity, or historical identity, but by the quality of a human’s relationship with truth, revelation, and divine standards. Conceptualizations such as mu’min (believer), mushrik (polytheist), kafir (disbeliever), munafiq (hypocrite), and People of the Book refer to attitudes and practices emerging from the faith-denial axis rather than biological differences. Jahiliyyah provides a holistic framework for otherness, encompassing the voluntary rejection of truth and the substitution of divine standards with human whims, tradition, and power dynamics. While Meccan verses treat jahiliyyah as a theological and moral contrast, Medinan verses transform it into an institutionalized “counter-order” covering law, politics, and social justice. Notably, the Qur’an avoids treating jahiliyyah solely as an external enemy; it warns that this mindset can be reproduced even within the believer's identity. This article examines jahiliyyah within the framework of the Qur’an’s construction of the “other”, analyzing its semantic field and functional role throughout the revelation process. Ultimately, it demonstrates that Qur’anic otherness offers a dynamic normative consciousness that invites individuals to align with truth and justice in every age, rather than producing exclusionary identity politics.