Dergiler / Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Sayı: 91

Kars Müzesi’ndeki Güney Kafkasya Ülkelerine Ait Sikkeler

Coins from the Countries of the South Caucasus at the Kars Museum

Nükhet Eltut Kalender(YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4344-4931
Osman Aytekin(VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1145-8290
Gaffar Mehdiyev(ERCİYES ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7473-5593
Yunus Emre Aytekin(SİNOP ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5805-0850
Sayfa
364–382
Yayın Tarihi
2026-10-27
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırma sürecinde elde edilen bulgular için nitel araştırma yöntemlerinden belge analizi modeli benimsenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkiye Cumhuriyeti’nin Doğu Anadolu Bölgesi sınırları dâhilinde bulunan Kars ili her dönem farklı kültür ve medeniyetlere ev sahipliği yapmış ve zengin bir kültürel miras biriktirmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nümizmatik veriler bölgenin siyasi, somut ve kültürel tanıkları sayılmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırma sürecinde elde edilen bulgular için nitel araştırma yöntemlerinden belge analizi modeli benimsenmiştir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kafkasya · Kars müzesi · Ermeni Krallığı dönemi sikkeleri

Özet

Türkiye Cumhuriyeti’nin Doğu Anadolu Bölgesi sınırları dâhilinde bulunan Kars ili her dönem farklı kültür ve medeniyetlere ev sahipliği yapmış ve zengin bir kültürel miras biriktirmiştir. Nümizmatik veriler bölgenin siyasi, somut ve kültürel tanıkları sayılmaktadır. Bölge ile ilgili nümizmatik veriler bakımından Kars Müzesi zengin envantere sahiptir. Bölgenin nümizmatik geçmişi düşünüldüğünde, nicelik bakımından yapılan akademik yayın sayısının az olduğu gözlenmiştir. Bu bağlamda çalışmanın odak noktası Kars Müzesi envanterinde yer alan Ermeni Krallığı, Gürcistan Krallığı ve Çarlık Rusya dönemlerine ait sikkeler üzerine kurgulanmıştır. Araştırmanın amacı, bölgenin nümizmatik geçmişine dair akademik literatürdeki boşluğun doldurulması ve elde edilen verilerin bilimsel formatta Kars Müzesi envanterine kazandırılmasıdır. Araştırma sürecinde elde edilen bulgular için nitel araştırma yöntemlerinden belge analizi modeli benimsenmiştir. Kars Müzesi’nde bulunan sikkelerle ilgili yerinde ön inceleme yapılarak, sikke envanteri incelenmiş ve konumuzu teşkil eden devletlere ait sikkelerin tasnifi yapılarak fotoğraflama işlemi gerçekleştirilmiştir. Araştırma neticesinde elde edilen verilerin yalnızca Kars Müzesi’ne katkı sunmakla kalmayacağı, bölgede bulunan kurumlara/kuruluşlara, şahıslara ya da koleksiyonerlere konu çerçevesinde yeni çalışmalar yürütülmesi bakımından motivasyon kazandıracağı, hatta konuyla ilgilenen akademisyenlere ve diğer araştırmacılara yapacakları çalışmalara zemin oluşturmak suretiyle ışık tutacağı öngörülmektedir.

Abstract

Located in Türkiye’s Eastern Anatolia Region, the province of Kars has hosted various cultures and civilizations throughout history, accumulating a rich cultural heritage. Numismatic data are political, physical, and cultural witnesses of the region. In terms of numismatic data related to the region, Kars Museum has a rich numismatic inventory. Considering the numismatic history of the area, academic publications on the region’s numismatic history are limited. This study examines coins from the Armenian Kingdom, the Kingdom of Georgia, and Tsarist Russia in the Kars Museum. The aim of the research is to fill the gap in literature regarding the region’s numismatic past and to incorporate the obtained data as a result of the research into the museum inventory in a scientific format. Document analysis, a qualitative method, was adopted. An on-site preliminary examination of the coins allowed analysis, classification, and photographic documentation. It is envisaged that the data will contribute to the Kars Museum and motivate institutions, organizations, individuals, and collectors to conduct new studies within this framework. Furthermore, it is expected to shed light on the field and create a foundation for future studies to be carried out by academicians and other researchers interested in the subject.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kalender, N. E., Aytekin, O., Mehdiyev, G., Aytekin, Y. E., Kalender, M. (2026). Kars Müzesi’ndeki Güney Kafkasya Ülkelerine Ait Sikkeler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 91, 364–382. https://ajindex.com/articles/1667676

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (38)

  1. Arslan, N.O. (2007). Güney Kafkasya’dan Türkiye’ye gelen muhacir ve mültecilerin durumu (1921-1945). Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 14(35), 341-359. doi: 10.14222/turkiyat705
  2. Badem, C., & Morrison, A. (2025). The stronghold of strongholds: Kars and the Russian military, 1807-1878. Cahiers du Monde Russe, 66(3), 405-434. doi:10.4000/14wyy
  3. Balı, H. (2020). Niğde Müzesi’ndeki III.Gıyaseddin Keyhüsrev dönemine ait sikkeler, Milli Kültür Araştırmaları Dergisi (MİKAD), 4(Özel Sayı), 17-29.
  4. Buluk, B., ve Eşitti, B. (2019). Batıdan doğuya yavaş seyahat: Doğu Ekspresinin Kars’ın sürdürülebilir turizm gelişimine etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 159-176. doi: 10.31592/aeusbed.571083
  5. Cengiz,E. (2013). XI ve XV. yüzyıllar arasında Kars, [Yayımlanmamış doktora tezi], Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
  6. Çakıcı, S., ve Temizkan, R. (2025). Kars ili mutfak kültürünün gastronomi turizmi kapsamında değerlendirilmesi. Journal of Gastronomy Hospitality and Travel (JOGHAT), 8(1), 160-173. doi: 10.33083/joghat.2025.547
  7. Çelikoğlu, Ş., ve Atiş, E. (2020). Elements of Molokan culture in the Kars region within the context of cultural geography and cultural tourism. Geojournal of Tourism and Geosites, 29(2), 597-613. doi: 10.30892/gtg.29217-492
  8. Çiftçi, M., ve Günaşdı, Y. (2021). Kars and Ardahan region Urartian inscriptions and their evaluation in terms of war and propaganda expressions. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 603-621. doi: 10.9775/kausbed.2021.033
  9. Daşdemir, M., ve Efendioğlu, S. (2016). Kars ve Erzurum ağızlarında Rusça ödünç kelimeler. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 55, 159-178. doi: 10.14222/TURKIYAT1448
  10. Dayı, S. E. (2004). Elviye-i Selase/Üç Sancak (Kars, Ardahan ve Batum)’da Ermenilerin Türklere yaptıkları mezalim. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 11(23), 245-274. doi: 10.14222/TURKIYAT508
  11. Demirel, M. (2010). Doğu Anadolu’da idari yapılanma (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra). Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 15(37), 247-259. doi: 10.14222/TURKIYAT795
  12. Erdoğan, E.ve Akarslan Kodaloğlu, F. (2023). Kars geleneksel Kafkas, Osmanlı, Türkmen kadın giyimleri ve etkileşimleri, Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, 86, 105-115.
  13. Erdoğan, N. ve Menteşe, H.(2015). Nümismatik ve sikkelerin dünya tarihi açısından önemi, (MS 491- 1453). N. Erdoğan, (Ed.), Doğu Roma Sikkeleri içinde (ss. 17-18). Mardin: Mardin Müzesi Müze Müdürlüğü.
  14. Erk, A. (2019). Kars Müzesi’nde bulunan etnografik madeni takılar, [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Van YYÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
  15. Görgülü, L.S., Salman, A. N., Polat, C.H., & Yavuz, A. Ö. (2021). Kentsel bir arayüz olarak Kars’taki Rus dönemi kamu yapıları cephelerinin göstergebilimsel analizi. İdealkent, 13(35), 450-482. doi: 10.31198/idealkent.967979
  16. Gurallar, N. (2020). Russian modernization in East Anatolia: The case of Kars. Muqarnas Online, 37(1), 247-264. doi: 10.1163/22118993-00371p09
  17. Gümüşçü, O. (2018). Tarihi coğrafya ve kültürel miras. Erdem, 75, 99-120. https://doi.org/10.32704/erdem.496740
  18. “İlk olarak 1959 yılında”. (2020). 28 Eylül 2020 tarihinde https://kars.ktb.gov.tr/TR-54869/muzeler.html adresinden erişildi
  19. “Kars müzesi bir bölge”. (2026). 17 Şubat 2026 tarihinde https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kars/gezilecekyer/kars-muzes adresinden erişildi.
  20. Kaynar, M. K., & Ak, G. (2015). 19. yüzyılda çokkültürlü imparatorluktan ulus-devlete geçişte sürgün ve göç: Malakanlar örneği. Journal of Academic Inquiries, 10(2), 1-22. doi: 10.17550/AID.89133
  21. Khisamitdinova, F. G. (2020). Russkiye leksiçeskiye zaimstvovaniya v yujnom dialekte başkirskogo yazıka. Yazıki i folklor korennıkh narodov Sibiri, 2, 98-105. doi: 10.25205/2312-6337-2020-2-98-105
  22. Kırzıoğlu, M. F. (1953). Kars tarihi, İstanbul:Işıl Matbaası.
  23. Kızılkaya, O. (2017). XIX. yüzyılın ortalarında Kars sancağı’nda bazı sosyal ve dini yapılar. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(8), 192-214. doi: 10.17050/kafkasilahiyat.339135
  24. Memmedli, M., ve Akgüller, H. (2020). Brest Litovsk Barış Antlaşması’nın siyasi sonuçları (Sovyet Rusya ve Osmanlı İmparatorluğu açısından). Belgi Dergisi, 20, 2713-2734. doi: 10.33431/belgi.745630
  25. Mustafalı, C. (2020). 1917 Ekim Devrimi sonrası Güney Kafkasya’da gelişmeler ışığında Ömer Faik Numanzade’nin siyasi faaliyetleri. Avrasya İncelemeleri Dergisi, 9(2), 283-299. doi: 10.26650/jes. 2020.018
  26. Muradyan, H. (2024). Lieutenant General Ivan Popko on the state and prospects of the Kars region of Armenia in the Russian Empire (1878). Quaestio Rossica, 12(4), 1250-1265. doi: 10.15826/qr.2024.4.946
  27. Özbek, O. ve Yükmen, B. (2001). 1997 Yılı Kars, Ardahan, Iğdır illeri yüzey araştırması, Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, 2, 145-153.
  28. Öztürk, S. V. (2024). Kars coğrafyasına yansıyan Rus mirası: yapı tasarımında uyumlu ittifak. Sanat ve Tasarım Dergisi, 33, 124-145. doi: 10.18603/sanatvetasarim.1374821
  29. Patacı, S. ve Oral Patacı, Ö. (2020). Ardahan ili 2017 yılı arkeolojik yüzey araştırması, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(47), 222-255. doi: 10.17498/kdeniz.767227
  30. Serbest, B. ve Demirci, N. S. (2012). Kars ve çevresinde Rus yönetimi (Karskaya oblast’ 1878-1917, ICANAS Kongresi-10-15 Eylül 2007, Tarih ve medeniyetler tarihi içinde (C. VI. ss. 2715-2734). Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu.
  31. Tekin, O. (1994). Eski çağda para- Antik nümismatiğe giriş, İstanbul: Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Yayınları.
  32. Tsoi, A. (2021). The role of Ataturk and the Grand National Assembly of Turkey in the treaties of Moscow and Kars. Eurasian Journal of Higher Education, 1(1), 30-41. doi: 10.31039/ejohe.2020.1.28
  33. Türk, F., ve Kaya, E. (2019). Kaf Dağı’nın eteğinde bir Alman kolonisi: Kars Almanları. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 683-713. doi: 10.26468/trakyasobed.534425
  34. Uyar, F. (2020). Bir efemera türü olarak hatalı kâğıt para ve hatalı kâğıt para koleksiyonculuğu, Bilgi ve Belge Araştırmaları Dergisi, 13, 33-54. doi: 10.26650/bba.2020.13.02
  35. Uylu, N. (2011). Kars Müzesi’nde bulunan Ani Harabeleri’nden çıkarılan Selçuklu seramiklerinin süsleme ve kompozisyon özellikleri, [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  36. Ünal, K. (2019). Rus dilindeki ödünçlemeler üzerine bir inceleme: Türk halklarının Rus mutfak kültürüne katkısı. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi, 5(9), 415-435. doi: 10.5281/zenodo.6481668
  37. Yıldırım, S. (2016). Cumhuriyet dönemi nüfus politikaları çerçevesinde göç ve göç politikaları (1921-1960), Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 24, 273-301.
  38. Yulu, A. (2024). Kars’ta şehirsel koruma ve turizm. Kent Akademisi, 17(4), 1545-1573. doi: 10.35674/kent.1418390