Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBulgular, ders kitabının üst düzey bilişsel süreçlere güçlü biçimde yöneldiğini ve analiz birimlerinin %77,3’ünün çözümleme, değerlendirme veya yaratma düzeylerinde sınıflandırıldığını göstermiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan dokuzuncu sınıf fizik ders kitabındaki öğrenme ve ölçme-değerlendirme bileşenlerini bilişsel derinlik, bilimsel süreç ve fizik ile ilişkili beceriler, ölçme-değerlendirme yapısı ve öğrenme çıktılarıyla uyum açısından incelemiştir. Betimsel frekans analiziyle desteklenen yapılandırılmış doküman analizi olarak tasarlanan çalışmada; etkinlikler, deney/gözlem görevleri, metin içi sorular, çalışma yaprakları, performans görevleri, öz değerlendirme bileşenleri ve ünite sonu değerlendirme sorularından belirlenen 568 analiz birimi incelenmiştir. Analiz birimleri, Yenilenmiş Bloom Taksonomisi, seçilmiş bilimsel süreç ve fizik ile ilişkili beceri kategorileri, ölçme-değerlendirme türleri ve 2024 dokuzuncu sınıf fizik öğrenme çıktılarıyla uyum düzeyleri doğrultusunda kodlanmıştır. Kodlayıcılar arası uyum %89,4 olarak hesaplanmıştır. Bulgular, ders kitabının üst düzey bilişsel süreçlere güçlü biçimde yöneldiğini ve analiz birimlerinin %77,3’ünün çözümleme, değerlendirme veya yaratma düzeylerinde sınıflandırıldığını göstermiştir. Kanıta dayalı çıkarım, kavramları günlük yaşamla ilişkilendirme ve modelleme en sık temsil edilen beceriler olmuştur. Açık uçlu soru/yanıt baskın ölçme-değerlendirme türü olarak belirlenirken, çoktan seçmeli sorulara nadiren yer verilmiştir. Uyum analizi, doğrudan eşleştirilen 557 analiz biriminin %83,1’inin öğrenme çıktılarıyla yüksek düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte deney yapma, veri üretme, hipotez kurma, değişken kontrolü, grafik yorumlama, rubrikler ve süreç odaklı ölçme-değerlendirme araçları daha sınırlı düzeyde temsil edilmiştir. Çalışma, gelecekteki ders kitabı geliştirme süreçlerinde, ders kitabının güçlü bilişsel ve bağlamsal yönelimi korunurken fizik öğrenmenin deneysel ve epistemik boyutlarının güçlendirilmesi gerektiğini önermektedir.
Abstract
This study examined the learning and assessment components in the ninth-grade physics textbook prepared within the scope of the Century of Türkiye Education Model in terms of cognitive depth, scientific process and physics-related skills, assessment structure, and alignment with learning outcomes. Designed as a structured document analysis supported by descriptive frequency analysis, the study analyzed 568 units of analysis identified from activities, experiment/observation tasks, in-text questions, worksheets, performance tasks, self-assessment components, and end-of-unit assessment questions. The units were coded according to the Revised Bloom’s Taxonomy, selected scientific process and physics-related skill categories, assessment and evaluation types, and their level of alignment with the 2024 ninth-grade physics learning outcomes. Inter-coder agreement was calculated as 89.4%. The findings showed that the textbook was strongly oriented toward higher-order cognitive processes, with 77.3% of the units classified at the analyzing, evaluating, or creating levels. Evidence-based inference, relating concepts to daily life, and modelling were the most frequently represented skills. Open-ended question/response was the dominant assessment type, whereas multiple-choice questions were rarely used. The alignment analysis indicated that 83.1% of the 557 directly matched units showed high alignment with learning outcomes. However, experimentation, data generation, hypothesis formulation, variable control, graph interpretation, rubrics, and process-oriented assessment tools were represented more limitedly. The study suggests that future textbook development should strengthen the experimental and epistemic dimensions of physics learning while maintaining the textbook’s strong cognitive and contextual orientation.