Dergiler / Art-e Sanat Dergisi / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 36

Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Çeyiz Geleneği: Sanat ve Kadının Görünmez İzleri

The Dowry Tradition In The Context of Gender: Art and The Invisible Traces of Women

Canan Demir(Abant Izzet Baysal Universitesi)0000-0002-2385-1671
Sayfa
689–717
Yayın Tarihi
2026-01-11
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Nitel araştırma yöntemi ve örnek olay incelemesiyle yürütülen çalışma, geleneksel sembollerin çağdaş sanatta nasıl dönüştürüldüğünü ortaya koyarak sanatın toplumsal dönüşümdeki rolünü vurgular.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Makale, çeyiz geleneğini toplumsal cinsiyet ve sanatsal üretim perspektifinden inceleyerek çağdaş sanattaki yansımalarını analiz eder.
📊
Temel Bulgular & Veri:Temel tezi, sanatın kadınlara dayatılan toplumsal cinsiyet rollerini sorgulama, dönüştürme ve toplumda görünür kılma gibi özgürleştirici bir işleve sahip olduğudur.
💡
Sonuç & Katkı:Nitel araştırma yöntemi ve örnek olay incelemesiyle yürütülen çalışma, geleneksel sembollerin çağdaş sanatta nasıl dönüştürüldüğünü ortaya koyarak sanatın toplumsal dönüşümdeki rolünü vurgular.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Sanat · Kadın · Toplumsal cinsiyet

Özet

Makale, çeyiz geleneğini toplumsal cinsiyet ve sanatsal üretim perspektifinden inceleyerek çağdaş sanattaki yansımalarını analiz eder. Temel tezi, sanatın kadınlara dayatılan toplumsal cinsiyet rollerini sorgulama, dönüştürme ve toplumda görünür kılma gibi özgürleştirici bir işleve sahip olduğudur. Çalışma, Virginia Woolf’un ekonomik bağımsızlık ve entelektüel özerklik düşüncesi ile Jung’un "kadın", "anne" ve "ev" arketiplerini çeyizin kültürel bellekteki köklerini açıklamak için kullanır. Judith Butler'ın toplumsal cinsiyet performativitesi kuramıyla desteklenen analiz, çeyizin bir "tutsaklık" aracı olarak işlevi ile sanatın "özgürleştirici" potansiyeli arasındaki diyalektik gerilimi merkeze alır. Bu bağlamda, Miriam Schapiro'nun 'femmage'ı, Gülsün Karamustafa'nın çeyiz enstalasyonları ve Judy Chicago'nun kadın emeğini yücelten eserleri, ataerkil normlara direniş pratikleri olarak yeniden okunmaktadır. Nitel araştırma yöntemi ve örnek olay incelemesiyle yürütülen çalışma, geleneksel sembollerin çağdaş sanatta nasıl dönüştürüldüğünü ortaya koyarak sanatın toplumsal dönüşümdeki rolünü vurgular.

Abstract

This article examines the tradition of dowry from the perspective of gender and artistic production, analyzing its reflections in contemporary art. Its central thesis is that art possesses an emancipatory function, enabling the questioning, transformation, and visibility of imposed gender roles for women in society. The study utilizes Virginia Woolf's ideas on economic independence and intellectual autonomy, as well as Jung's archetypes of "woman," "mother," and "home," to explain the roots of the dowry in cultural memory. The analysis, supported by Judith Butler's theory of gender performativity, focuses on the dialectical tension between the dowry's function as an instrument of "confinement" and art's inherently "liberating" potential. In this context, the works of Miriam Schapiro ('femmage'), Gülsün Karamustafa's dowry installations, and Judy Chicago's pieces celebrating women's labor are reinterpreted as practices of resistance against patriarchal norms. Employing qualitative research methods and case study analysis, the study demonstrates how traditional symbols are transformed in contemporary art, highlighting art's role in social change.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Demir, C. (2026). Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Çeyiz Geleneği: Sanat ve Kadının Görünmez İzleri. Art-e Sanat Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 36, 689–717. https://doi.org/10.21602/sduarte.1659378

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (11)

  1. Bourdieu, B. (2019). Eril Tahakküm, Theoria Dizisi, çev: Bediz Yılmaz, 5. Basım, İstanbul: Bağlam Yayınları.
  2. Boym, S. (2021). Nostaljinin Geleceği, çev: Ferit Burak Aydar, İstanbul: Metis Yayınları.
  3. Butler, J. (2023). Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. çev: Başak Ertür, İstanbul: Metis Yayınları.
  4. Gouma-Peterson, T. & Mathews, P. (2014). [Sanat Tarihinin Feminist Eleştirisi]. A. Antmen (Ed.), Sanat-Cinsiyet; Sanat Tarihi ve Feminist Eleştiri (s. 30). İstanbul: İletişim Yayınları.
  5. İpşiroğlu, Z. (2004). İzler, İstanbul: Çınar Yayınları.
  6. Jung, C. G. (2021), Dört Arketip, 8.Basım, çev: Zehra Aksu Yılmazer, İstanbul, Metis Yayınları.
  7. Jung, C. G. (2009) İnsan ve Sembolleri, çev: Ali Nahit Babaoğlu, İstanbul, Okuyan Us Yayınları
  8. Kademoğlu, O. (1999). Çeyiz sandığı, İstanbul: Duran Ofset.
  9. Nochlin, L. (2022). Neden hiç büyük kadın sanatçı yok? çev: Ahu Antmen, İstanbul: Hayalperest Yayınevi,
  10. Tongar, H. K. (2022). Çeyiz, İstanbul: Hayy kitap edebiyat.
  11. Woolf, V. (2017). Kendine Ait Bir Oda, çev: Ezgi Taboğlu Özkülahçı, İstanbul: İletişim Yayınları.