Dergiler / Art-e Sanat Dergisi / 2026 / Sayı: 37

Kitap Sanatları Perspektifinden Bir Tıp Yazması: Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun Minyatürlerinde Görsel Anlatı

A Medical Manuscript from The Perspective of Book Arts: Visual Narrative in Şerafeddin Sabuncuoğlu’s Miniatures

Kamile Akın(SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-6447-7065
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-06-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, minyatürlerin tıbbi uygulamaları belgelemekle kalmayıp, erken dönem Osmanlı tıp bilgisinin aktarımında ve toplumsal hafızanın şekillenmesinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türk kültür mirasının vazgeçilmez unsurlarından olan yazmalar, bulundukları döneme ve coğrafyaya dair verdikleri bilgilerle tarihi belgeler olmanın yanında estetik ve sembolik değer taşıyan sanat eserleri olarak değerlendirilebilir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu açıdan, Osmanlı tıp tarihinin önemli isimlerinden Amasyalı hekim Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun kaleme aldığı ve özgün minyatürlerle bezeli Kitabü’l Cerrahiyyet-Ül Haniyye ya da Kitâb-ı Cerrâhiyye-i İlhâniyye adlı eseri, sanat ve tıbbın kesişim noktasında incelenmeye değerdir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, minyatürlerin tıbbi uygulamaları belgelemekle kalmayıp, erken dönem Osmanlı tıp bilgisinin aktarımında ve toplumsal hafızanın şekillenmesinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kitabü’l Cerrahiyet-Ül Haniyye · Yazmalar · Minyatür.

Özet

Türk kültür mirasının vazgeçilmez unsurlarından olan yazmalar, bulundukları döneme ve coğrafyaya dair verdikleri bilgilerle tarihi belgeler olmanın yanında estetik ve sembolik değer taşıyan sanat eserleri olarak değerlendirilebilir. Sanat ve bilim alanında birincil kaynak olan bu eserler, görsel anlatılarla toplumsal hafızayı şekillendirmiştir. Bu açıdan, Osmanlı tıp tarihinin önemli isimlerinden Amasyalı hekim Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun kaleme aldığı ve özgün minyatürlerle bezeli Kitabü’l Cerrahiyyet-Ül Haniyye ya da Kitâb-ı Cerrâhiyye-i İlhâniyye adlı eseri, sanat ve tıbbın kesişim noktasında incelenmeye değerdir. Çalışmada Sabuncuoğlu’nun minyatürleri görsel betimleme ve içerik incelemesiyle ele alınmıştır. İncelemede minyatürlerdeki cerrahi sahneler, kullanılan aletler, hasta-hekim ilişkisi ele alınmıştır. Bulgular, minyatürlerin tıbbi uygulamaları belgelemekle kalmayıp, erken dönem Osmanlı tıp bilgisinin aktarımında ve toplumsal hafızanın şekillenmesinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Sonuç olarak, çalışma Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun minyatürlerinin sanat ve bilim tarihine değerli katkılar sunduğunu ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, yazmaların disiplinlerarası önemini vurgulamakta ve erken dönem Osmanlı tıp uygulamalarının görsel temsilinin anlaşılmasına ışık tutmaktadır.

Abstract

Manuscripts, indispensable elements of Turkish cultural heritage, can be considered not only historical documents that provide information about their period and geography but also works of art possessing aesthetic and symbolic value. These works, which serve as primary sources in art and science, have shaped social memory through visual narratives. In this respect, the work titled Kitabü’l Cerrahiyet-Ül Haniyye or Cerrâhiyye-i İlhâniyye, written by Şerafeddin Sabuncuoğlu, a physician from Amasya and a significant figure in Ottoman medical history, and adorned with original miniatures, is worthy of examination at the intersection of art and medicine. This study analyzes Sabuncuoğlu's miniatures through visual depiction and content analysis; surgical scenes, instruments, and the patient-physician relationship are evaluated together. The study examines the surgical scenes, instruments used, patient-physician relationship, and visual narrative in the miniatures. The findings demonstrate that the miniatures not only document medical practices but also played a significant role in the transmission of early Ottoman medical knowledge and the shaping of social memory. In conclusion, this study reveals that Şerafeddin Sabuncuoğlu's miniatures make valuable contributions to the history of art and science. This approach emphasizes the interdisciplinary importance of manuscripts and sheds light on understanding the visual representation of early Ottoman medical practices

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akın, K. (2026). Kitap Sanatları Perspektifinden Bir Tıp Yazması: Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun Minyatürlerinde Görsel Anlatı. Art-e Sanat Dergisi, Sayı: 37. https://doi.org/10.21602/sduarte.1795292

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. Acar, V. (2015). “Yazılışının 550. yılında cerrahiyyetü’l-haniyye hakkında scı-e kapsamındaki dergilerde yayınlanan Türkiye kaynaklı makaleler.” Lokman Hekim Dergisi, 5(2), 37-44.
  2. Ataç, A. (2008). “Osmanlı Döneminde Amasya’da yetişen bazı önemli hekimler.” Amasya Uluslararası Anadolu-Türk Darüşşifaları ve Sabuncuoğlu Kongresi, Anıt Matbaa, Ankara.
  3. Ertunç Önkol, Ç. ve M. L. Depeler (2020). “Sabuncuoğlu Şerefeddin’in Paris Bibliothèque nationale’de bulunan Cerrahiyyetü’l-Haniyye isimli eserinin minyatür özellikleri.” İstem, 18/36, 305-323, https://doi.org/10.31591/istem.815866.
  4. Gökçe, N., K. Ratip ve T. Murat. (2008). Yaşayan hekim Sabuncuoğlu Şerafeddin. Amasya Uluslararası Anadolu-Türk Darüşşifaları ve Sabuncuoğlu Kongresi, Anıt Matbaa, Ankara.
  5. Kâhya, E. (2008). Şerafeddin Sabuncuoğlu’ndaki göz hastalıklarının kısa bir değerlendirmesi. Amasya Uluslararası Anadolu-Türk Darüşşifaları ve Sabuncuoğlu Kongresi, Anıt Matbaa, Ankara.
  6. Kara, N. (2009). “Türkiye’de yazma eser kataloglama çalışmaları: Türkiye yazmaları toplu kataloğu projesi (Tüyatok) örneği.” Uzmanlık Tezi. Ankara.
  7. Keskinbora, K. (2003). “Şerafeddin Sabuncuoğlu’nun Cerrahiyet-ül Haniyye kitabında göz hastalıkları konuları.” Lokman Hekim Dergisi, 3(2), 16.
  8. Odabaş, H. (2011). “Osmanlı yazma eserleri ve Türkiye’de yazma eser kütüphaneciliği”. Bilig, 56, 143-164.
  9. Oğuz, H. (2008). “XV. yüzyıl Osmanlı tıbbında göz hastalıklarının tedavisi ve Şerafeddin Sabuncuoğlu.” Amasya Uluslararası Anadolu-Türk Darüşşifaları ve Sabuncuoğlu Kongresi, Anıt Matbaa, Ankara.
  10. Ögenler, O. ve U. İlter. “Zahravi’nin ve Sabuncuoğlu’nun jinekoobstetrik alet çizimleri”, Amasya Uluslararası Anadolu-Türk Darüşşifaları ve Sabuncuoğlu Kongresi, Anıt Matbaa, Ankara.
  11. Serin, M. (1999). Hat sanatı ve meşhur hattatlar. İstanbul: Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı.
  12. Sever, S. (2020). “15. yüzyıl Osmanlı dönemi minyatür sanatı üzerine bir değerlendirme.” Sanat Dergisi, 35, 153-166.
  13. Uzel, İ. ve S., Kenan (1999). Şerafeddin Sabuncuoğlu Mücerreb-Name. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  14. Uzel, İ. (1992). Cerrâhiyyetü’l-Hâniyye. Cilt:1, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  15. Ünver, A. Süheyl. (1939). Şerefeddin Sabuncuoğlu: Kitabü’l-Cerrahiyye-i İlhâniyye (Cerrahname): 870–1465. İstanbul.
  16. Yaman, A. (2015). Seçilmiş örnekler bağlamında Fatih dönemi minyatürlerinin teknik çözümlemesi. Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
  17. Yıldırım, N. (2011). “On Beşinci Yüzyıla Ait Türkçe Cerrahnâmeler.” Lokman Hekim Journal 1 (1), 19-28.
  18. URL 1. Şerafeddin Sabuncuoğlu, Kitâb-ı Cerrâhiyye-i İlhâniyye, çeşitli hastalıkların tedavi şekillerinin gösterildiği çift sayfa minyatür örneği. https://muslimheritage.com/serefeddin-sabuncuoglu-cerrahiyetu-l-haniyye/
  19. URL 2. Şerafeddin Sabuncuoğlu, Kitâb-ı Cerrâhiyye-i İlhâniyye, çeşitli hastalıkların tedavi şekillerinin gösterildiği çift sayfa minyatür örneği. https://www.muslimheritage.com
  20. URL 3. Şerafeddin Sabuncuoğlu, Kitâb-ı Cerrâhiyye-i İlhâniyye, çeşitli aletlerin resmedildiği örnek. https://muslimheritage.com/serefeddin-sabuncuoglu-cerrahiyetu-l-haniyye/
  21. Görsel 1. Şerafeddin Sabuncuoğlu, Kitabü’l Cerrahiyyet-i İlhaniyye, çeşitli hastalıkların tedavi şekillerinin gösterildiği çift sayfa minyatür örneği. İstanbul Fatih Milli Kütüphanesi'nin izniyle yeniden basılmıştır. https://muslimheritage.com.
  22. Görsel 2. Şerafeddin Sabuncuoğlu, Kitâb-ı Cerrâhiyye-I İlhâniyye, Paris Bibliothèque nationale de France, Suppl. Turc 691, Ense kökü dağlanması yöntemi (Ünver, 1939, s. 26). Görsel 3. Şerafeddin Sabuncuoğlu, Kitâb-ı Cerrâhiyye-I İlhâniyye, Paris Bibliothèque nationale de France, Suppl. Turc 691, sivilce dağlama yöntemi (Ünver, 1939, s. 26). Görsel 4. Cerrahiyet-ül Haniye kitabından tedavi şekillerini gösteren örnek: https://muslimheritage.com/serefeddin-sabuncuoglu-cerrahiyetu-l-haniyye/.
  23. Görsel 5. Şerafeddin Sabuncuoğlu, Kitâb-ı Cerrâhiyye-i İlhâniyye, Paris Bibliothèque nationale de France, Suppl. Turc 691, Sulu uyuzun bilekten dağlanması (Ünver, 1939, s. 27).
  24. Görsel 6. Cerrahiyet-ül Haniye kitabından, tıpta kullanılan çeşitli aletlerin resmedildiği örnek, http://www.muslimheritage.com/article/15th-century-turkish-physician-serefeddin-sabuncuoglu-author-cerrahiyetu-%E2%80%98l-haniyye.
  25. Görsel 7. Şerafeddin Sabuncuoğlu, Kitâb-ı Cerrâhiyye-i İlhâniyye, Paris Bibliothèque nationale de France, Suppl. Turc 691, cerrahi aletler (Ünver, 1939, s. 73).
  26. Görsel 8. Şerafeddin Sabuncuoğlu, Kitâb-ı Cerrâhiyye-i İlhâniyye, Paris Bibliothèque nationale de France, Suppl. Turc 691, cerrahi aletler (Ünver, 1939, s. 74).