KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Kent Akademisi / 2026 / Cilt: 19 Sayı: 1

Yüzey Sıcaklıkları Üzerinde Kentsel Yeşil Alanların Soğutma Etkisi: Bornova Örneği

The Cooling Effect of Urban Green Spaces on Land Surface Temperatures: The Case of Bornova

Gülşah Kaçmaz Akkurt(DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ, MİMARLIK FAKÜLTESİ)0000-0002-1984-5324
Simge Nükte(DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ)0000-0002-4012-4249
Sayfa
1–14
Yayın Tarihi
2026-01-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, yüzey sıcaklıklarının en yüksek değerlerinin yoğun yapılaşmış ve sanayi bölgelerinde (38,20-41,01 °C), en düşük değerlerin ise orman örtüsüne sahip alanlarda (24,36-27,40 °C) görüldüğünü ortaya koymuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, küresel kentleşme ve iklim değişikliğinin birlikte yarattığı kentsel ısı adası (UHI) olgusunu, İzmir’in Bornova ilçesindeki yeşil alanların serinletici etkisi üzerinden incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmada problem, geçirimsiz yüzeylerin artışıyla yükselen yüzey sıcaklıklarının enerji tüketimi, hava kirliliği ve halk sağlığı üzerindeki olumsuz yansımaları olarak tanımlanmış; kuramsal temel, yeşil alanların park serinletme etkisi (PCI) oluşturarak kentsel mikroiklimi iyileştirdiği yaklaşımına dayandırılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, yüzey sıcaklıklarının en yüksek değerlerinin yoğun yapılaşmış ve sanayi bölgelerinde (38,20-41,01 °C), en düşük değerlerin ise orman örtüsüne sahip alanlarda (24,36-27,40 °C) görüldüğünü ortaya koymuştur.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Kentsel Isı Adası · Park Serinletme Etkisi · Yüzey Sıcaklığı

Özet

Bu çalışma, küresel kentleşme ve iklim değişikliğinin birlikte yarattığı kentsel ısı adası (UHI) olgusunu, İzmir’in Bornova ilçesindeki yeşil alanların serinletici etkisi üzerinden incelemektedir. Araştırmada problem, geçirimsiz yüzeylerin artışıyla yükselen yüzey sıcaklıklarının enerji tüketimi, hava kirliliği ve halk sağlığı üzerindeki olumsuz yansımaları olarak tanımlanmış; kuramsal temel, yeşil alanların park serinletme etkisi (PCI) oluşturarak kentsel mikroiklimi iyileştirdiği yaklaşımına dayandırılmıştır. Bu amaçla, farklı büyüklük ve özelliklere sahip 27 kentsel yeşil alana ait 2024 yılı temmuz dönemine ilişkin Landsat 8 ve Sentinel-2 uydu görüntüleri değerlendirilmiş; ArcGIS 10.8.2 yazılımı ile yüzey sıcaklıkları hesaplanmış, PCI değerleri üç farklı tampon mesafe (100, 200, 300 m) için belirlenmiş ve SPSS Statistics 30 yazılımı ile regresyon analizleri yapılmıştır. Bulgular, yüzey sıcaklıklarının en yüksek değerlerinin yoğun yapılaşmış ve sanayi bölgelerinde (38,20-41,01 °C), en düşük değerlerin ise orman örtüsüne sahip alanlarda (24,36-27,40 °C) görüldüğünü ortaya koymuştur. Yeşil alanların serinletici etkisi en fazla 5,9 °C’ye ulaşmış, ancak bitki örtüsü kaybı yaşayan geniş ölçekli bazı yeşil alanlarda beklenen etki gözlenmemiştir. İstatistiksel analizler, serinletme etkisini en güçlü biçimde açıklayan değişkenin yeşil yüzey oranı olduğunu, alan büyüklüğünün negatif yönde ve çoğunlukla anlamlı bir etkiye sahip bulunduğunu, şekil indeksinin ise anlamlı bir belirleyici olmadığını göstermiştir. Sonuç olarak, kentsel yeşil alanların soğutma kapasitesinin homojen olmadığı, özellikle bitki örtüsünün yoğunluğu ve mekânsal organizasyonunun büyüklükten daha belirleyici olduğu saptanmış; bu durum, kentsel planlama süreçlerinde küçük ölçekli dahi olsa zengin bitki örtüsüne sahip ve doğru konumlandırılmış yeşil alanların UHI etkisini azaltmada kritik rol oynayabileceğini ortaya koymaktadır.

Abstract

This study examines the urban heat island (UHI) phenomenon, arising from the combined effects of global urbanization and climate change, through the cooling influence of green spaces in the Bornova district of İzmir. The research problem is defined as the adverse consequences of rising surface temperatures -driven by the expansion of impervious surfaces- on energy consumption, air pollution, and public health. The theoretical framework is grounded in the notion that green spaces improve the urban microclimate by forming park cooling islands (PCI). To investigate the cooling effects of urban green spaces, Landsat 8 and Sentinel-2 satellite images from July 2024 were analyzed for 27 urban green areas differing in size and characteristics. Surface temperatures were calculated using ArcGIS 10.8.2, PCI values were determined for three buffer distances (100, 200, and 300 m), and regression analyses were conducted with the SPSS Statistic 30 software. The results indicated that the highest surface temperature values were calculated in densely developed and industrial regions (38.20-41.01 °C), whereas the lowest values were found in areas with forest cover (24.36-27.40 °C). The maximum cooling effect of green spaces reached 5.9 °C; however, in some large-scale green spaces with vegetation loss, the expected effect was not observed. Statistical analyses indicated that the proportion of green cover is the strongest predictor of cooling performance, while area size displayed a negative and mostly significant influence, and the shape index was not a meaningful determinant. Overall, the study concludes that the cooling capacity of urban green spaces is not homogeneous. Rather, the density and spatial configuration of vegetation are more decisive than area size. This highlights that, even at smaller scales, well-vegetated and strategically located green spaces can play a critical role in mitigating UHI effects within urban planning processes.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akkurt, G. K., Nükte, S. (2026). Yüzey Sıcaklıkları Üzerinde Kentsel Yeşil Alanların Soğutma Etkisi: Bornova Örneği. Kent Akademisi, Cilt: 19 Sayı: 1, 1–14. https://doi.org/10.35674/kent.1772184

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (36)

  1. Adıgüzel, G. & Küçükerbaş, E. V. (2018). Kentsel yeşil alanların mikro-iklimsel etkilerinin İzmir-Bornova örneğinde araştırılması. Journal of Agriculture Faculty of Ege University, 55(3), 255-263. https://doi.org/10.20289/zfdergi.390630.
  2. Ahmad, B., Najar, M. B. & Ahmad, S. (2024). Analysis of LST, NDVI, and UHI patterns for urban climate using Landsat-9 satellite data in Delhi. Journal of Atmospheric and Solar-Terrestrial Physics, 265. https://doi.org/10.1016/j.jastp.2024.106359.
  3. Algretawee, H. (2022). The effect of graduated urban park size on park cooling island and distance relative to land surface temperature (LST). Urban Climate, 45, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.uclim.2022.101255.
  4. Bamba, A., Diallo, I., Touré, N. E., Kouadio, K., Konaré, A., Dramé, M. S., Diedhiou, A., Silué, S., Doumbia, M. & Tall, M. (2019). Effect of the African greenbelt position on West African summer climate: A regional climate modeling study. Theoretical and Applied Climatology, 137, 309-322. https://doi.org/10.1007/s00704-018-2589-z.
  5. Cai, X., Yang, J., Zhang, Y., Xiao, X. & Xia, J. (2023). Cooling island effect in urban parks from the perspective of internal park landscape. Humanities & Social Sciences Communications, 10, 1-11. 10.1057/s41599-023-02209-5.
  6. Cao, X., Onishi, A., Chen, J. & Imura, H. (2010). Quantifying the cool island intensity of urban parks using ASTER and IKONOS data. Landscape and Urban Planning, 96, 224-231. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2010.03.008.
  7. Chen, Y., Jiang, W., Xu, M. & Wang, X. (2013). Simulation of greenbelts effect on meteorological environment in urban planning. Chinese Journal of Geophysics, 48(2), 291-302. https://doi.org/10.1002/cjg2.653.
  8. Cheng, X., Wei, B., Chen, G., Li, J. & Song, C. (2014). Influence of park size and its surrounding urban landscape patterns on the park cooling effect. Journal of Urban Planning and Development, 141(3). https://doi.org/10.1061/(ASCE)UP.1943-5444.000025.
  9. Du, C., Jia, W., Chen, M., Yan, L. & Wang, K. (2022). How can urban parks be planned to maximize cooling effect in hot extremes? Linking maximum and accumulative perspectives. Journal of Environmental Management, 317, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2022.115346.
  10. Du, H., Cai, W., Xu, Y., Wang, Z., Wang, Y. & Cai, Y. (2017). Quantifying the cool island efects of urban green spaces using remote sensing data. Urban Forestry & Urban Greening, 27, 24-31. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2017.06.008.
  11. Ghale, B., Mamgain, S., Gupta, K. & Roy, A. (2024). Urban parks and their cooling potential: Evaluating how park characteristics affects land surface temperature. The International Archives of the Photogrammetry Remote Sensing and Spatial Information Sciences. 10.5194/isprs-archives-XLVIII-M-5-2024-29-2025.
  12. Jaganmohan, M., Knapp, S., Buchmann, C. M. & Schwarz, N. (2016). The bigger, the better? The influence of urban green space design on cooling effects for residential areas. J Environ Qual, 45(1), 134-145. 10.2134/jeq2015.01.0062.
  13. Kaçmaz Akkurt, G. & Şemsiyeci, S. (2024). Evaluation of nature-based solutions to improve the urban microclimate in mediterranean climate conditions: A case study of Izmir-Karsıyaka. Sustainability 2024, 16, 2646. https://doi.org/10.3390/su16072646.
  14. Li, C., Lu, L., Fu, Z., Sun, R., Pan, L., Han, L., Guo, H. & Li, Q. (2022). Diverse cooling effects of green space on urban heat island in tropical megacities. Frontiers in Environmental Science, 10, https://doi.org/10.3389/fenvs.2022.1073914.
  15. Li, J. X., Song, C., Cao, L., Zhu, F. Meng, X. & Wu., J. (2011). Impacts of landscape structure on surface urban heat islands: a case study of Shanghai, China. Remote Sensing of Environment, 115(12), 3249-3263. https://doi.org/10.1016/j.rse.2011.07.008.
  16. Li, X., Zhou, W., Ouyang, Z., Xu, W. & Zheng, H. (2012). Spatial pattern of greenspace affects land surface temperature: evidence from the heavily urbanized Beijing metropolitan area, China. Landscape Ecology, 27(6), 887-898. https://doi.org/10.1007/s10980-012-9731-6.
  17. Li, Y., Svenning, J., Zhou, W., Zhu, K., Abrams, J. F., Lenton, T. M., Ripple, W. J., Yu, Z., Teng, S. N., Dunn, R. R. & Xu, C. (2024). Green spaces provide substantial but unequal urban cooling globally. Nature Communications, 15, 7108. https://doi.org/10.1038/s41467-024-51355-0.
  18. Li, Y., Xia, M., Ma, Q., Zhou, R., Liu, D. & Huang, L. (2022). Identifying the influencing factors of cooling effect of urban blue infrastructure using the geodetector model. Remote Sensing, 14, 1-16. https://doi.org/10.3390/rs14215495.
  19. Liao, W., Guldmann, J., Hu, L., Cao, H., Gan, D. & Li, X. (2023). Linking urban park cool island effects to the landscape patterns inside and outside the park: A simultaneous equation modeling approach. Landscape and Urban Planning, 232, 1-10. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2022.104681.
  20. Maimaitiyiming, M., Ghulam, A., Tiyip, T., Pla, F., Latorre-Carmona, P., Halik, Ü., Sawut, M. & Caetano, M. (2014). Effects of green space spatial pattern on land surface temperature: Implications for sustainable urban planning and climate change Adaptation. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 89, 59-66. https://doi.org/10.1016/j.isprsjprs.2013.12.010.
  21. Mcgarigal, K. & Marks, B. J. (1995). FRAGSTATS: Spatial Pattern Analysis Program for Quantifying Landscape Structure. Gen. Tech. Rep. PNW-GTR-351. U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Pacific Northwest Research Station, Portland, OR, 122 p.
  22. Menteş, Y., Yılmaz, S. & Qaid, A. (2024). The cooling effect of different scales of urban parks on land surface temperatures in cold regions. Energy & Buildings, 308, 1-17. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2024.113954.
  23. MGM (General Directorate of Meteorology) (2024). Resmi İklim İstatistikleri. https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=&m=IZMIR.
  24. Murakawa, S., Sekine, T., Narita, K.-i. & Nishina, D. (1991). Study of the effects of a river on the thermal environment in an urban area. Energy Build. 16 (3), 993-1001. https://doi.org/10.1016/0378-7788(91)90094-J.
  25. Nükte, S. (2025). An Analysis of the The Age of Stupid documentary in the context of environmental communication. Erciyes İletişim Dergisi, Special Issue of the 1st Environment and Communication: Climate Change and Sustainability Symposium, 69-91. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1609943.
  26. Oliveira, S., Andrade, H. & Vaz, T. (2011). The cooling effect of green spaces as a contribution to the mitigation of urban heat: A case study in Lisbon. Building and Environment, 46, 2186-2194. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2011.04.034.
  27. Patton, D. R. (1975). A diversity index for quantifying habitat “edge”. Wildlife Society Bulletin, 3(4), 171-173.
  28. Song, J., Du, S., Feng, X. & Guo, L. (2014). The relationship between landscape compositions and land surface temperature: Quantifying their resolution sensitivity with spatial regression models. Landscape and Urban Planning, 123, 145-157. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2013.11.014.
  29. Turkstat (Turkish Statistical Institute) (2025). Nüfus İstatistikleri Portalı. https://nip.tuik.gov.tr/.
  30. Upmanis, H. & Chen, D. (1999). Influence of geographical factors and meteorological variables on nocturnal urban-park temperature differences: A case study of summer 1995 in Göteborg, Sweden. Climate Research, 13, 125-139.
  31. Weng, Q., Lu, D. & Schubring, J. (2004). Estimation of land surface temperature-vegetation abundance relationship for urban heat island studies. Remote Sensing of Envrionment, 89(4), 467-483. https://doi.org/10.1016/j.rse.2003.11.005.
  32. Xu, X., Cai, H., Qiao, Z., Wang, L., Jin, C., Ge, Y., Wang, L. & Xu, F. (2017). Impacts of park landscape structure on thermal environment using QuickBird and Landsat Images. Chinese Geographical Science, 27(5), 818-826. 10.1007/s11769-017-0910-x.
  33. Yu, Z., Guo, X., Jorgensen, G. & Vejre, H. (2017). How can urban green spaces be planned for climate adaptation in subtropical cities?. Ecological Indicators, 82, 152-162. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2017.07.002.
  34. Zhang, J., Zhang, H. & Qi, R. (2024). A study of size threshold for cooling effect in urban parks and their cooling accessibility and equity. Scientific Reports, 14, 1-16. 10.1038/s41598-024-67277-2.
  35. Zhang, L., Wang, S., Zhai, W., He, Z., Shi, W., Li, Y. & Zhao, C. (2025). How does blue-green infrastructure affect the urban thermal environment across various functional zones?. Urban Forestry & Urban Greening, 105, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2025.128698.
  36. Zhou, W., Huang, G. & Cadenasso, M. L. (2011). Does spatial configuration matter? Understanding the effects of land cover pattern on land surface temperature in urban landscapes. Landscape and Urban Planning, 102, 54-63. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.03.009.