Dergiler / Afet ve Risk Dergisi / 2025 / Cilt: 8 Sayı: 3

Afet İnfodemisi: Kriz Anlarında Haberlerin Gerçeklik Analizi

Disaster Infodemic: Analyzing the Accuracy of News in Times of Crisis

Ülkü İlgi Eldem Anar(MALTEPE ÜNİVERSİTESİ, İLETİŞİM FAKÜLTESİ)0000-0002-1801-0237
Sayfa
1400–1423
Yayın Tarihi
2025-11-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırma bulguları, yalan haber ve içeriklerin büyük ölçüde sosyal medyadaki paylaşımlardan kaynaklandığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Olağanüstü kriz ve afet durumlarında gazetecilik yapmak etik değerlerle birlikte toplum sağlığı ve güvenliği özelinde düşünülmesi gereken çok önemli bir konudur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Medya ortamının sürekli dönüşüm geçirdiği günümüzde, gazetecilik mesleği yalnızca geleneksel görevlerini yerine getirmekle kalmayıp, çoklu ortamın ortaya çıkardığı yeni yetkinlik ve sorumluluk alanlarını da benimsemek zorundadır.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırma bulguları, yalan haber ve içeriklerin büyük ölçüde sosyal medyadaki paylaşımlardan kaynaklandığını göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2023 Verileri
⚙️Değişkenler:Afet İnfodemisi · Dijital Medya Okuryazarlığı · Gerçeklik Teyiti

Özet

Olağanüstü kriz ve afet durumlarında gazetecilik yapmak etik değerlerle birlikte toplum sağlığı ve güvenliği özelinde düşünülmesi gereken çok önemli bir konudur. Medya ortamının sürekli dönüşüm geçirdiği günümüzde, gazetecilik mesleği yalnızca geleneksel görevlerini yerine getirmekle kalmayıp, çoklu ortamın ortaya çıkardığı yeni yetkinlik ve sorumluluk alanlarını da benimsemek zorundadır. Yeni medyanın hızlı iletim, yayılım ve etkileşim kapasitesi, hem gazeteciler hem de okurlar açısından gerçek habere erişim ve doğruluk teyidi gerekliliğini gündeme getirmektedir. Bu bağlamda dijital medya okuryazarlık düzeyinin artırılması, özellikle afetler ve olağanüstü durumlarda hızla yayılan içeriklerin incelenmesiyle birleştiğinde, toplum sağlığı ve güvenliği açısından kritik bir çalışma alanı oluşturmaktadır. Bu çalışmada, 2023 Kahramanmaraş depremi sürecinde hem içerik üretimi hem de bu içeriklerin doğruluk teyidi açısından ulusal gazetelerden Hürriyet, Milliyet, Sabah ve TRT Haber aracılığıyla ulaşılan toplam 2.572 haber incelenmiştir. Araştırmada, Dünya Sağlık Örgütü’nün COVID-19 sürecinde infodemiyle mücadele için belirlediği dört kriter temel alınmış; 'infodemi' kavramı afet bağlamında yeniden değerlendirilerek 'afet infodemisi' olarak tanımlanmıştır. Çalışmanın bir diğer önemli boyutu, sosyal medyada dolaşan söylentilerin ana akım medyaya yansıyarak haberleştirilmesi ve bu içeriklerin doğruluk teyidinin sonraya bırakılması durumudur. Araştırma bulguları, yalan haber ve içeriklerin büyük ölçüde sosyal medyadaki paylaşımlardan kaynaklandığını göstermektedir. Olay anında hızla yayılan söylentilerin kesin yargılara dönüştüğü, bu tür yanlış bilgilerin ise hem afet bölgesindeki arama-kurtarma çalışmalarını olumsuz etkilediği hem de olayları uzaktan takip eden toplum kesimlerinde korku ve endişeye yol açtığı tespit edilmiştir. Çalışma, nitel içerik analizi ve nicel korelasyon analizi tekniklerini bir arada kullanan karma yöntem yaklaşımıyla yürütülmüştür; böylece hem haber metinlerinin anlam boyutu hem de belirli değişkenler arasındaki istatistiksel ilişkiler ortaya konmuştur.

Abstract

Digital Media Literacy, Disaster Infodemic, New Media, News, Reality Check

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Anar, Ü. İ. E. (2025). Afet İnfodemisi: Kriz Anlarında Haberlerin Gerçeklik Analizi. Afet ve Risk Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 3, 1400–1423. https://doi.org/10.35341/afet.1611903

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. Anar, Ö. (2020). Fütürist açıdan karma gerçeklik üzerine bir inceleme. Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 6, 42–49. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uskudariibfd/issue/49184/628885
  2. Arendt, H. (2006). Eichmann in Jerusalem: A report on the banality of evil. Penguin. (Türkçe çeviri: Kötülüğün sıradanlığı, Metis Yayınları).
  3. Arklan, Ü., ve Koçyiğit, İ. (2024). Afet dönemlerinde sosyal medyada dezenformasyonun yayılımı: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri örneği. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2), 525–546. https://doi.org/10.11616/asbi.1453304
  4. Atkinson, R., ve Hilgard, E. (1995). Psikolojiye giriş I (K. Atakay, M. Atakay, ve A. Yavuz, Çev.). Sosyal Yayınlar.
  5. Berelson, B. (1952). Content analysis in communication research. Springer.
  6. Can, E., Bak, G., Karadağ, B., ve Nazlı, F. (2025). 2020–2024 döneminde Türkiye’de infodemi konulu lisansüstü tezlerin bibliyometrik ve tematik analizi. Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 41–60. https://doi.org/10.55580/oguzhan.1701729
  7. Chouliaraki, L. (2006). The spectatorship of suffering. Sage.
  8. Cinelli, M., Quattrociocchi, W., Galeazzi, A., Valensise, C. M., Brugnoli, E., Schmidt, A. L., Zola, P., Zollo, F., ve Scala, A. (2020). The COVID-19 social media infodemic. Scientific Reports, 10(1), 16598. https://doi.org/10.1038/s41598-020-73510-5
  9. Gölbaşı, S. D., ve Metintaş, S. (2020). COVID-19 pandemisi ve infodemi. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 5, 126–137. https://dergipark.org.tr/tr/pub/estudamhsd/issue/57047/773857
  10. Graves, L., ve Amazeen, M. A. (2019). Fact-checking as idea and practice. In T. P. Vos ve F. Hanusch (Eds.), The Oxford encyclopedia of journalism studies. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190228613.013.808
  11. Houston, J. B., Hawthorne, J., Perreault, M. F., Park, E. H., Goldstein Hode, M., Halliwell, M. R., Turner McGowen, S. E., Davis, R., Vaid, S., McElderry, J. A., ve Griffith, S. A. (2015). Social media and disasters: A functional framework for social media use in disaster planning, response, and research. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 9(6), 712–719. https://doi.org/10.1017/dmp.2015.8
  12. Karlova, N. A., ve Fisher, K. E. (2013). A social diffusion model of misinformation and disinformation for understanding human information behaviour. Information Research, 18(1), Paper 573. http://informationr.net/ir/18-1/paper573.html
  13. Keyes, R. (2004). The post-truth era: Dishonesty and deception in contemporary life. St. Martin’s Press.
  14. McIntyre, L. (2018). Post-truth. MIT Press.
  15. Mertek, S. (2020). Post-truth’u Hannah Arendt ile okumak. Liberal Düşünce Dergisi, 25(97), 205–225. https://doi.org/10.36484/liberal.682725
  16. Özdağ, Ü. (2014). Algı yönetimi, propaganda, psikolojik savaş, örtülü operasyon ve enformasyon savaşı. Kripto.
  17. Plato. (2007). The Republic (D. Lee, Trans.). Penguin Classics. (Original work published ca. 380 BCE).
  18. Potter, W. J. (2005). Media literacy. Sage Publications.
  19. Quarantelli, E. L. (2002). The role of the mass communication system in natural and technological disasters and possible extrapolation to terrorism situations. Risk Management, 4(4), 7–21. https://doi.org/10.1057/palgrave.rm.8240128
  20. Reuter, C., ve Kaufhold, M. A. (2018). Fifteen years of social media in emergencies: A retrospective review and future directions for crisis informatics. Journal of Contingencies and Crisis Management, 26(1), 41–57. https://doi.org/10.1111/1468-5973.12196
  21. Smith, L. (2018, Ocak 10). Trump-Mexico border wall: What is happening, who will pay for it and what is the US president saying on the border barrier? Independent. https://www.independent.co.uk
  22. Tierney, K. (2003). Conceptualizing and measuring organizational and community resilience. Disaster Research Center Working Paper.
  23. Vosoughi, S., Roy, D., ve Aral, S. (2018). The spread of true and false news online. Science, 359(6380), 1146–1151. https://doi.org/10.1126/science.aap9559
  24. Wardle, C., ve Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policymaking. Council of Europe. https://edoc.coe.int/en/media/7495-information-disorder-toward-an-interdisciplinary-framework-for-research-and-policy-making.html
  25. Young, D. G., Jamieson, K. H., Poulsen, S., ve Goldring, A. (2018). Fact-checking effectiveness as a function of format and tone: Evaluating FactCheck.org and FlackCheck.org. Journalism ve Mass Communication Quarterly, 95(1), 49–75. https://doi.org/10.1177/1077699017710453
  26. URL 1; World Health Organization. Managing the COVID-19 infodemic: Promoting healthy behaviours and mitigating the harm from misinformation and disinformation. https://www.who.int/publications/i/item/9789240010314/(Son Erişim: 25.03.2023)
  27. URL 2; TRT Haber. AFAD ve Kızılay’a yapılan bağışlara vergi indirimi uygulanacak. https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/afad-ve-kizilaya-yapilan-bagislara-vergi-indirimi-uygulanacak-745008.html/ (Son Erişim:25.03.2025)
  28. URL 3; TRT Haber. İletişim Başkanlığı depremle ilgili dezenformasyon bülteni yayımladı. https://www.trthaber.com/haber/gundem/iletisim-baskanligi-depremle-ilgili-dezenformasyon-bulteni-yayimladi-746842.html/(Son Erişim: 25.03.2023)
  29. URL 4; Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Kahramanmaraş’ta meydana gelen depremler hakkında basın bülteni. https://www.afad.gov.tr/kahramanmarasta-meydana-gelen-depremler-hk-basin-bulteni19/(Son Erişim: 25.03.2023)
  30. URL 5; Öğretmenler Sitesi. Depremde ölen öğretmenlerin ve müdürlerin isimleri açıklandı. https://www.ogretmenlersitesi.com/depremde-olen-ogretmenlerin-ve-mudurlerin-isimleri-aciklandi/(Son Erişim: 25.03.2023)
  31. URL 6; Independent Türkçe.AFAD Kahramanmaraş merkezli depremlere ilişkin rapor yayımladı. https://www.indyturk.com/node/615261/haber/afadkahramanmara%C5%9F-merkezli-depremlere-ili%C5%9Fkin-rapor-yay%C4%B1mlad%C4%B1/(Son Erişim: 23.03.2023)
  32. URL 7; Milliyet.100’e yakın hekim hayatını kaybetti. https://www.milliyet.com.tr/gundem/100e-yakin-hekim-hayatini-kaybetti-6904390/(Son Erişim: 2.03.2023)
  33. URL 8; Hürriyet. Kahramanmaraş yalan haber arşivi. https://www.hurriyet.com.tr/arama/#/?page=2vekey=kahramanmara%C5%9F%20yalan%20haber/(Son Erişim: 25.03.2023)
  34. URL 9; Hürriyet.Twitter depremde nasıl yalan makinesi oldu? https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/nedim-sener/twitter-depremde-nasil-yalan-makinesi-oldu-42226007/(Son Erişim: 25.03.2023)
  35. Zarocostas, J. (2020). How to fight an infodemic. The Lancet, 395(10225), 676. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30461-XURL1 /(Son Erişim: 23.03.2023)