KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / ODÜ SOSYAL BİLİMLER ARAŞTIRMALARI DERGİSİ-ODÜSOBİAD / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 3

Ön lisans aşçılık programı öğrencilerinin akademik motivasyon profillerinin belirlenmesi

Determination of academic motivation profiles of culinary vocational program students

Kenan Pala(ORDU ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4903-1433
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-09-23
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, öğrencilerin bilmeye yönelik içsel motivasyon, belirlenmiş dışsal motivasyon ve dışsal motivasyon-dış düzenleme boyutlarında görece yüksek ortalamalara sahip olduğunu göstermiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırmanın amacı, ön lisans Aşçılık Programı öğrencilerinin akademik motivasyon profillerini belirlemek ve bu profillerin demografik ve eğitsel değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmanın örneklemini ön lisans Aşçılık Programında öğrenim gören 441 öğrenci oluşturmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, öğrencilerin bilmeye yönelik içsel motivasyon, belirlenmiş dışsal motivasyon ve dışsal motivasyon-dış düzenleme boyutlarında görece yüksek ortalamalara sahip olduğunu göstermiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Akademik motivasyon · aşçılık eğitimi · öz-belirleme kuramı

Özet

Bu araştırmanın amacı, ön lisans Aşçılık Programı öğrencilerinin akademik motivasyon profillerini belirlemek ve bu profillerin demografik ve eğitsel değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı doğrultusunda kesitsel tarama deseniyle yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini ön lisans Aşçılık Programında öğrenim gören 441 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, Demografik ve Eğitsel Bilgi Formu ile Academic Motivation Scale’in Türkçe uyarlaması olan Akademik Motivasyon Ölçeği (AMS-C 28) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, güvenilirlik analizi, Pearson korelasyon analizi, kümeleme analizi, Welch ANOVA, Games-Howell post hoc testi, ki-kare testi ve Cramer’s V katsayısı kullanılmıştır. Bulgular, öğrencilerin bilmeye yönelik içsel motivasyon, belirlenmiş dışsal motivasyon ve dışsal motivasyon-dış düzenleme boyutlarında görece yüksek ortalamalara sahip olduğunu göstermiştir. Kümeleme analizi sonucunda öğrencilerin yüksek akademik motivasyon, öğrenme/amaç odaklı motivasyon, düşük akademik motivasyon ve karma/kararsız motivasyon olmak üzere dört profile ayrıldığı belirlenmiştir. Profil grupları AMS-C 28’in tüm alt boyutlarında anlamlı biçimde farklılaşmıştır. Ayrıca akademik motivasyon profilleri; cinsiyet, sınıf düzeyi, programı isteyerek seçme, bölümü tekrar seçme niyeti, staj yapma durumu ve mezuniyet sonrası sektörde çalışma isteği değişkenleriyle anlamlı ilişki göstermiştir. Sonuçlar, ön lisans aşçılık öğrencilerinin akademik motivasyon açısından homojen bir yapı göstermediğini ve özellikle karma/kararsız profil ile düşük motivasyon profilindeki öğrencilerin eğitim sürecinde desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Öz-Belirleme Kuramı temelinde akademik motivasyonu kişi merkezli bir yaklaşımla inceleyerek aşçılık eğitimi literatürüne katkı sunmaktadır.

Abstract

This study aims to identify the academic motivation profiles among associate degree Culinary Arts students and to examine whether these profiles differ by demographic and educational variables. The study employed a quantitative cross-sectional survey. The sample consisted of 441 students enrolled in associate degree Culinary Arts programs. Data were collected using a Demographic and Educational Information Form and the Turkish version of the Academic Motivation Scale (AMS-C 28). Data analysis included descriptive statistics, reliability analysis, Pearson correlation analysis, cluster analysis, Welch ANOVA, Games-Howell post hoc test, chi-square test, and Cramer’s V. The findings showed that students had relatively high mean scores on intrinsic motivation to know, identified extrinsic motivation, and external regulation. As a result of the cluster analysis, four academic motivation profiles were identified: high academic motivation, learning/goal-oriented motivation, low academic motivation, and mixed/indecisive motivation. The profiles differed significantly across all AMS-C 28 subdimensions. In addition, academic motivation profiles were significantly associated with gender, year of study, voluntary program choice, intention to re-choose the department, internship experience, and intention to work in the sector after graduation. The results indicate that associate degree Culinary Arts students do not form a homogeneous group in terms of academic motivation. In particular, students in the mixed/indecisive and low motivation profiles require closer attention and educational support. This study contributes to the literature by examining academic motivation in culinary education through a person-centered approach grounded in Self-Determination Theory.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Pala, K. (2026). Ön lisans aşçılık programı öğrencilerinin akademik motivasyon profillerinin belirlenmesi. ODÜ SOSYAL BİLİMLER ARAŞTIRMALARI DERGİSİ-ODÜSOBİAD, Cilt: 16 Sayı: 3. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1951540

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (32)

  1. Akkaşoğlu, S. (2024). Öğrencilerin yiyecek içecek sektörüne yönelik algılarının belirlenmesi üzerine bir araştırma [A study to determine students' perceptions of the food and beverage industry]. NEVÜ Journal of Graduate School of Social Sciences, 14(3), 1146–1160. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1467605
  2. Akoglu, H. (2018). User’s guide to correlation coefficients. Turkish Journal of Emergency Medicine, 18(3), 91–93. https://doi.org/10.1016/j.tjem.2018.08.001
  3. Aydemir, D. A., & Buyruk, L. (2019). Gastronomi ve Mutfak Sanatları Eğitimi Alan Üniversite Öğrencilerinin Kariyer Beklentileri: Lisans Öğrencilerine Yönelik Bir Araştırma [Career expectations of university students who have training in gastronomy and culinary arts: a study on undergraduate student]. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(4), 3225–3248. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.525
  4. Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (29. bs.). Pegem Akademi.
  5. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (37. bs.). Pegem Akademi.
  6. Çavuşoğlu, F. (2021). Lisans düzeyinde gastronomi ve mutfak sanatları eğitimi alan öğrencilerin akademik motivasyonlarını belirlemeye yönelik bir araştırma [A research to determıne the academıc motıvatıons of students wıth undergraduate educatıon ın gastronomy and culınary arts]. International Journal of Contemporary Tourism Research, 5(2), 136–150. https://doi.org/10.30625/ijctr.1031956
  7. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Plenum Press.
  8. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
  9. Everitt, B. S., Landau, S., Leese, M., & Stahl, D. (2011). Cluster analysis (5th ed.). Wiley. https://doi.org/10.1002/9780470977811
  10. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). SAGE.
  11. George, D., & Mallery, P. (2019). IBM SPSS statistics 26 step by step: A simple guide and reference (16th ed.). Routledge.
  12. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Felsefe, yöntem, analiz (5. bs.). Seçkin Yayıncılık.
  13. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage.
  14. Howard, J. L., Gagné, M., Morin, A. J. S., & Van den Broeck, A. (2016). Motivation profiles at work: A self-determination theory approach. Journal of Vocational Behavior, 95–96, 74–89. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2016.07.004
  15. Ketchen, D. J., & Shook, C. L. (1996). The application of cluster analysis in strategic management research: An analysis and critique. Strategic Management Journal, 17(6), 441–458. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-0266(199606)17:6 3.0.CO;2-G
  16. Kim, S. S., Jung, J., & Wang, K.-C. (2016). Hospitality and tourism management students’ study and career preferences: Comparison of three Asian regional groups. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 19, 66–84. https://doi.org/10.1016/j.jhlste.2016.05.002
  17. Ko, W.-H. (2012). A study of the relationships among effective learning, professional competence, and learning performance in culinary field. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 11, 12–20. https://doi.org/10.1016/j.jhlste.2012.02.010
  18. Litalien, D., Morin, A. J. S., Gagné, M., Vallerand, R. J., Losier, G. F., & Ryan, R. M. (2017). Evidence of a continuum structure of academic self-determination: A two-study test using a bifactor-ESEM representation of academic motivation. Contemporary Educational Psychology, 51, 67–82. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2017.06.010
  19. Litalien, D., Gillet, N., Gagné, M., Ratelle, C. F., & Morin, A. J. S. (2019). Self-determined motivation profiles among undergraduate students: A robust test of profile similarity as a function of gender and age. Learning and Individual Differences, 70, 39–52. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2019.01.005
  20. Milligan, G. W., & Cooper, M. C. (1985). An examination of procedures for determining the number of clusters in a data set. Psychometrika, 50, 159–179. https://doi.org/10.1007/BF02294245
  21. Özdemir, N., & Önçel, S. (2019). Gastronomi ve mutfak sanatları bölümü lisans öğrencilerinin sektöre yönelik algılarının kariyer yapma niyetlerine etkisi [The effect of sectoral perceptions of undergraduate level gastronomy and culinary arts students on their career intentions]. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(2), 1159–1176. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.414
  22. Ratelle, C. F., Guay, F., Vallerand, R. J., Larose, S., & Senécal, C. (2007). Autonomous, controlled, and amotivated types of academic motivation: A person-oriented analysis. Journal of Educational Psychology, 99(4), 734–746. https://doi.org/10.1037/0022-0663.99.4.734
  23. Reeve, J. (2012). A self-determination theory perspective on student engagement. In S. L. Christenson, A. L. Reschly, & C. Wylie (Eds.), Handbook of research on student engagement (pp. 149–172). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-2018-7_7
  24. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Intrinsic and extrinsic motivation from a self-determination theory perspective: Definitions, theory, practices, and future directions. Contemporary Educational Psychology, 61, 101860. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101860
  25. Santucci de Oliveira, B., Bauer, J. E., Mattia, A. A., & Sohn, A. P. L. (2023). Motivations to study culinary arts in the Brazilian context. Journal of Hospitality & Tourism Education, 35(2), 169–178. https://doi.org/10.1080/10963758.2022.2109474
  26. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
  27. Timur, B. (2024). Gastronomi ve mutfak sanatları eğitiminde proje temelli öğrenme ve akademik motivasyon [Project-based learning and academic motivation in gastronomy and culinary arts education]. Tourism and Recreation, 6(1), 170–181. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1462192
  28. Ünal-Karagüven, M. H. (2012). Akademik Motivasyon Ölçeğinin Türkçeye adaptasyonu [The Adaptation of Academic Motivation Scale to Turkish]. Educational Sciences: Theory & Practice, 12(4), 2599–2620.
  29. Vallerand, R. J., Pelletier, L. G., Blais, M. R., Brière, N. M., Senécal, C., & Vallières, É. F. (1992). The Academic Motivation Scale: A measure of intrinsic, extrinsic, and amotivation in education. Educational and Psychological Measurement, 52(4), 1003–1017. https://doi.org/10.1177/0013164492052004025
  30. Vansteenkiste, M., Ryan, R. M., & Soenens, B. (2020). Basic psychological need theory: Advancements, critical themes, and future directions. Motivation and Emotion, 44, 1–31. https://doi.org/10.1007/s11031-019-09818-1
  31. World Medical Association. (2013). World Medical Association Declaration of Helsinki: Ethical principles for medical research involving human subjects. JAMA, 310(20), 2191–2194. https://doi.org/10.1001/jama.2013.281053
  32. Zopiatis, A., & Theocharous, A. L. (2013). Revisiting hospitality internship practices: A holistic investigation. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 13, 33–46. https://doi.org/10.1016/j.jhlste.2013.04.002