KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / ODÜ SOSYAL BİLİMLER ARAŞTIRMALARI DERGİSİ-ODÜSOBİAD / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 3

Pulur Höyük kazılarından ele geçen Karaz Kültürü ve Geç Tunç çağı/Erken Demir çağına ait metal eserlerin değerlendirilmesi

Evaluaiton of metal artifacts belonging to the Karaz Culture and the Late Bronze age/Early Iron age found in the Pulur Höyük excavations

Rabia Akarsu(Atatürk Üniversitesi)0000-0002-0352-5078
Abdulhadi Durukan(KAFKAS ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5624-0415
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-09-13
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede, Erzurum-Pulur Höyük kazılarında şimdiye kadar devam eden kazı çalışmalarında ele geçen metal eserlerin XRF ve C14 verileriyle desteklenerek değerlendirilmesinin ve tipolojik açıdan karşılaştırılmasının ardından Anadolu arkeolojisinde metalürji alanındaki çalışmalara bilimsel katkı sağlanması amaçlanmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan Pulur Höyük 2021-2025 yılı kazılarında toplam beş adet metal eser ele geçmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Süs objesinden savaş aletine, tarımcılık faaliyetinden günlük kullanıma farklı işlevlere sahip söz konusu eserler Pulur Höyük yerleşiminde erken dönemlerde metal eser ve metal kaynaklarının kullanımı, ticaret olgusu üzerine bilgi sağlaması açısından önemlidir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede, Erzurum-Pulur Höyük kazılarında şimdiye kadar devam eden kazı çalışmalarında ele geçen metal eserlerin XRF ve C14 verileriyle desteklenerek değerlendirilmesinin ve tipolojik açıdan karşılaştırılmasının ardından Anadolu arkeolojisinde metalürji alanındaki çalışmalara bilimsel katkı sağlanması amaçlanmaktadır.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:2021-2025 Verileri
⚙️Değişkenler:Metal Eser · Karaz Kültürü · Geç Kalkolitik Çağ

Özet

Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan Pulur Höyük 2021-2025 yılı kazılarında toplam beş adet metal eser ele geçmiştir. Metal eserler; Geç Tunç Çağı / Erken Demir Çağı, Karaz kültürü / Erken Tunç Çağı I, Karaz kültürü / Geç Kalkolitik Çağ tabakalarından açığa çıkarılmıştır. Süs objesinden savaş aletine, tarımcılık faaliyetinden günlük kullanıma farklı işlevlere sahip söz konusu eserler Pulur Höyük yerleşiminde erken dönemlerde metal eser ve metal kaynaklarının kullanımı, ticaret olgusu üzerine bilgi sağlaması açısından önemlidir. Radyokarbon (C14) tarihleriyle kesinleşen tabakalardan ele geçen metal eserler üzerinde ayrıca Erzurum Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı Müdürlüğü tarafından X Işınları Floresan Spektroskopisi (XRF) analizleriyle metalik özellikleri ortaya konmuştur. Erken dönemlerde Doğu Anadolu madenciliğinin pek çok zenginliğe sahip olduğu bilinse de Urartu Krallığı öncesinde yaşamış Karaz kültürü ve Erken Demir Çağı halkları tarafından metal eser kullanımına yönelik bilgilerimiz sınırlı kalmaktadır. Bu makalede, Erzurum-Pulur Höyük kazılarında şimdiye kadar devam eden kazı çalışmalarında ele geçen metal eserlerin XRF ve C14 verileriyle desteklenerek değerlendirilmesinin ve tipolojik açıdan karşılaştırılmasının ardından Anadolu arkeolojisinde metalürji alanındaki çalışmalara bilimsel katkı sağlanması amaçlanmaktadır.

Abstract

A total of five metal artifacts were uncovered during the 2021-2025 excavations at Pulur Höyük in the Eastern Anatolia Region. These metal artifacts were uncovered from layers dating to the Late Bronze Age/Early Iron Age, the Karaz culture/Early Bronze Age I, and the Karaz culture/Late Chalcolithic Age. These artifacts, which have various functions ranging from ornamental objects to war tools, from agricultural activities to daily use, are important because they provide information on the use of metal artifacts and metal resources, as well as trade, in the early periods at Pulur Höyük. The Erzurum Regional Laboratory Directorate of Restoration and Conservation also conducted XRF analyses on metal artifacts uncovered from layers confirmed by radiocarbon dates, clarifying their metallic properties. While it is known that mining in Eastern Anatolia in the early periods yielded considerable wealth, our knowledge of the use of metal artifacts by the Karaz culture and Early Iron Age peoples who lived before the Urartu remains limited. This article aims to contribute to the studies in the field of metallurgy in Anatolian archaeology by evaluating and comparing the metal artifacts obtained during the ongoing excavations at Erzurum-Pulur Höyük.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akarsu, R., Durukan, A. (2026). Pulur Höyük kazılarından ele geçen Karaz Kültürü ve Geç Tunç çağı/Erken Demir çağına ait metal eserlerin değerlendirilmesi. ODÜ SOSYAL BİLİMLER ARAŞTIRMALARI DERGİSİ-ODÜSOBİAD, Cilt: 16 Sayı: 3. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1811808

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. Akarsu, R. (2023). Pulur Höyük (Erzurum) 2021 ve 2022 yılı kazılarında tespit edilen Karaz Kültürüne ait zoomorfik taşınabilir kutsal ocaklar. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(4), 1511-1535. https://doi.org/10.33206/mjss.1272185
  2. Akarsu, R. (2025). Pulur Höyük (Erzurum) 2021 ve 2022 yılı kazılarından ele geçen Geç Tunç Çağı/Erken Demir Çağı seramiğinin değerlendirilmesi. In Atilla Engin, Ayşegül Aykurt, Ali Umut Türkcan, Thomas Zimmermann, Deniz Yaşin, Süheyla Gedik Zimmermann, Özlem Ekinbaş Can, Şeyma Çiftçi, Şakir Can & Engin Kekeç (Eds.), A. Tuba Ökse’ye armağan: Kızılırmak’tan Fırat ve Dicle’ye: Kültürlerin ve uygarlıkların izinde (pp. 74-92). Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
  3. Akarsu, R., Genç, H., Şener, E., Akarsu, S. S., Kıralı, S., Yurttaş Solak, E., Kotan Koçli, F., Doğan, B. C., & Keleş, B. (2025). 2021-2023 Erzurum-Pulur Höyük kazıları: Doğu Anadolu Arkeolojisine yeni katkılar. In Rabia Akarsu, Ahmet Cüneydi Has & Kübra Yazar (Eds), Atatürk Üniversitesi Arkeoloji Bölümü 50. yıl anı kitabı (pp. 133-147). Atatürk Üniversitesi Yayınları. https://ekitap.atauni.edu.tr/index.php/product/ataturk-universitesi-arkeoloji-bolumu-50-yil-ani-kitabi/
  4. Akarsu, R. Yurttaş, H., & Tekeli, E. (Baskıda). Erzurum-Pulur Höyük 2024 yılı kazı çalışmaları. 45. Kazı Sonuçları Toplantısı, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayını.
  5. Alkım, U. B., Alkım, H., & Bilgi, Ö. (2003). İkiztepe II: Üçüncü, Dördüncü, Beşinci, Altıncı, Yedinci dönem kazıları (1976-1980). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  6. Altunkaynak, G. (2016). Erzurum ve Kars müzelerinde bulunan Urartu Dönemi öncesine ait metal silahlar (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  7. Belli, O. (2000). Eskiçağ Dünyası’nın en büyük madenci krallığı: Urartular. In O. Belli (Ed.), Türkiye Arkeolojisi ve İstanbul Üniversitesi (1932-1999) (pp. 371-378). İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Yayını.
  8. Çınaroğlu, A. (2018). Alaca Höyük Erken Tunç Çağı krali mezarları ve ikiz idoller. Arkhaia Anatolika, 1, 1-14. DOI: 10.32949/Arkhaia.2018.0
  9. Çiğdem, S. (2014). Sosyopolitik açıdan Urartu öncesi Doğu Anadolu madenciliği ve metalurjisi. Berikan Yayınevi.
  10. Çilingiroğlu, A. (1984). Urartu ve Kuzey Suriye siyasal ve kültürel ilişkiler. Ege Üniversitesi Yayınları.
  11. Esin, U. (1969). Kuantitatif Spektral Analiz yardımıyla Anadolu’da başlangıcından Asur Kolonileri Çağına kadar bakır ve tunç madenciliği: Metin-Analiz ve tipoloji katalogları. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  12. Esin, U. (1979). Tepecik kazısı, 1973. Keban Projesi 1973 çalışmaları (pp.79-94). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  13. Frangipane, M. (2000). The Late Chalcolithic/EB I sequence at Arslantepe. Chronological and cultural remarks from a frontier site. Varia Anatolica, 11, 439-471. https://www.persee.fr/doc/anatv_1013-9559_2000_act_11_1_941
  14. Frangipane, M., Di Nocera, G. M., Hauptmann, A., Morbidelli, P., Palmieri, A., Sadori, L., Schultz, M., & Schmidt-Schultz, T. (2001). New symbols of a new power in a “royal” tomb from 3 000 BC Arslantepe, Malatya (Turkey). Paléorient, 27(2), 105-139. https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2001_num_27_2_4733
  15. Frangipane, M. (2012). The Collapse of the 4th Millennium centralised system at Arslantepe and the far-reaching changes in 3rd Millennium societies. Origini, XXXIV, 237-60.
  16. Günaşdı, Y., Üngör, İ., & Ceylan, A. (2021). 2019 Yılı Erzurum-Erzincan İlleri yüzey araştırması. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26, 661-684. https://www.kafkas.edu.tr/sobedergi/TR/sayfa10886
  17. Hauptmann, A., Schmitt-Strecker, S., Begemann, F., & Palmieri, A. M. (2002). Chemical composition and lead isotopy of metal objects from the “royal” tomb and other related finds at Arslantepe, Eastern Anatolia. Paléorient, 28(2), 43-69. https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_2002_num_28_2_4745
  18. Işıklı, M. (2008). Metal objects from Karaz, Pulur and Güzelova excavations: General observation about ancient mining and metal and metallurgy in Northeast Anatolia. In Ünsal Yalçın, Hadi Özbal & A. Günhan Paşamehmetoğlu (Eds), Ancient mining in Turkey and the Eastern Mediterranean, International Conference AMITEM 2008. Atılım Üniversitesi Yayınları.
  19. Koşay, H. Z. (1976). Keban Projesi Pulur kazısı 1968-1970. ODTÜ Keban Projesi Yayınları.
  20. Koşay, H. Z., & Turfan, K. (1959). Erzurum-Karaz kazısı raporu. Belleten, 23(91), 349-413. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ttkbelleten/issue/76156/1264242
  21. Koşay, H. Z., & Vary, H. (1964). Pulur kazısı: 1960 mevsimi çalışmaları raporu. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  22. Koşay, H. Z., & Vary, H. (1967). Güzelova kazısı. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  23. Özbal, H. (2013). Başlangıcından Demir Çağı sonuna kadar Anadolu madencilerinin ve metalürji ustalarının teknolojik başarılarının kısa bir değerlendirmesi. In Pelin Ayter, Şahinde Demirci & Ay Melek Özer (Eds.), III. ODTÜ Arkeometri Çalıştayı, Türkiye Arkeolojisinde metal: Arkeolojik ve Arkeometrik çalışmalar, bildiriler kitabı, 3-5 Ekim 2013. Prof. Dr. Halet Çambel Onuruna (pp. 29-38). ODTÜ Yayınları.
  24. Sagona, A. (2018). Archaeology of the Caucasus from earliest settlements to the Iron Age. University Press.
  25. Sagona, A., & Sagona, C. (2000). Excavations at Sos Höyük, 1998 to 2000: Fifth preliminary report. ANES, 37, 56-127. https://doi.org/10.2143/ANES.37.0.1082
  26. Sagona, A., Erkmen, M., Sagona, C., & Thomas, I. (1996). Excavations at Sos Höyük, 1995: Second preliminary report. Anatolian Studies, 46, 27-52. https://www.jstor.org/stable/3642998
  27. Sazcı, G. (2002). Troia hazineleri. In Devrim Çalış Sazcı (Ed.), Troya, efsane ile gerçek arası bir kente yolculuk (pp. 66-73). Yapı Kredi Yayınevi.
  28. Sipahi, İ. T. (2021). Bir Orta Anadolu höyüğü: Eskiyapar. In Yusuf Kıraç, Umut Alagöz, Dr. Zehra Fürüzen Taşkıran ve Asuman Alpagut (Eds), Asırlık Çınar Anadolu Medeniyetleri Müzesi 100 yaşında (pp. 125-144). Grafik Yayınları.
  29. Stronach, D. B. (1957). The Development and diffusion of metal types in Early Bronze Age Anatolia. Anatolian Studies, 7, 89-125. https://www.jstor.org/stable/3642348
  30. Tekin, H. (2015). Eski Anadolu madenciliği. Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
  31. Yalçın, Ü. (2011a). Anadolu’da madencilik. In Necmi Karul (Ed.), Arkeoatlas: Tarihöncesinden Demir Çağı’na Anadolu’nun Arkeoloji atlası (pp. 188-195). Doğan Burda Yayıncılık.
  32. Yalçın, Ü. (2011b). Anadolu’da demir. In Necmi Karul (Ed.), Arkeoatlas: Tarihöncesinden Demir Çağı’na Anadolu’nun Arkeoloji atlası (pp. 332-339). Doğan Burda Yayıncılık.
  33. Yıldırım, T. (2011). Resuloğlu kazısı ve Anadolu Arkeolojisi’ne katkıları. 1. Çorum Kazı ve Araştırmalar Sempozyumu, Çorum Valiliği, 11-28.
  34. Yiğitpaşa, D., & Çakır, N. (2021). Samsun Müzesi’nden Tunç Çağı’na ve Demir Çağı’na tarihlenen bir grup metal silah. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9, 379-409. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asobid/article/916952
  35. Yurtsever-Beyazıt, A. (2014). Güncel Arkeolojik bulgular ışığında MÖ 2. Binyılda Amasya Bölgesi. TÜBA–AR, 17, 83–110. https://dergipark.org.tr/en/pub/tubaar/issue/61839/925474 https://www.mta.gov.tr/v3.0/bilgi-merkezi/il-maden-potansiyelleri (Erişim Tarihi: 23.10.2025)