Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Temel Tıp Bilimleri’nde Çalışan Araştırma Görevlilerinin, Araştırma ve Yayın Etiği Açısından Karşılaştıkları Zorluklar ve Özyeterlikleri ile İlgili Görüşleri

Özet

Giriş ve Amaç: Lisansüstü eğitim lisans eğitimi sonrası belirli bir alanda bilimsel çalışma ve pratik yapacak ya da akademisyen olarak yetişecek kişilerin çalışma alanı ile ilgili uzmanlaşma ve bilimsel araştırma yapabilme ve yayınlama ile ilgili yeterliliklerini kazandıkları önemli bir eğitim aşamasıdır. Genç araştırmacılardan bilim topluluğunun sahip olduğu genel etik ilkelere uygun olarak bilimsel çalışma yapmaları beklenir. Bu nedenle bilimsel sorumluluk içinde hareket etmekle yükümlü olan araştırma görevlileri, bilgi eksikliği başta olmak üzere çeşitli nedenlere bağlı olarak, araştırma ve yayın etiği açısından sorunlu olabilecek tutum ve davranışlarda bulunabilmektedirler. Bu çalışmada Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin temel bilim dallarında çalışan araştırma görevlilerinin araştırma ve yayın etiği açısından öz yeterlilikleri ile ilgili görüşleri değerlendirilecektir. Yöntem ve Gereçler: Araştırmamızda yarı yapılandırılmış bir soru formu üzerinden derinlemesine görüşme yapılarak niteliksel bir çalışma yürütülmüştür. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin temel bilim dallarında çalışan toplam 10 araştırma görevlisi ile yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Görüşme sonrası elde edilen veriler, ham kütüklere dönüştürülmüş ve ardından veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Görüşmelerden elde edilen verilerden tema ve ana temalar oluşturulmuştur. Araştırma konusu ile ilgili ortaya konan ana tema ve temalar “Bilimsel Araştırmanın Amacı”, “Araştırma Yönetimi”, "Araştırmada İletişim ve İlişkiler” ve “Araştırmacının Nitelikleri” bağlamları altında incelenmiştir. Çalışmamızda özellikle kişisel çıkar için araştırma yapılması, kişilerarası hiyerarşinin araştırma sürecine yaptığı olumsuz etkiler, araştırmacıların istemedikleri çalışmalara dâhil olması, araştırma ile ilgili görev dağılımlarının ve çalışmanın sonunda ortaya konulacak makalede, isim sıralarının netleştirilmemesi öne çıkan bulgular arasında yer almaktadır. Tartışma ve Sonuç: Çalışmanın bulguları, lisansüstü seviyede eğitim alan öğrencilerin araştırma ve yayın etiği konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıklarını göstermektedir. Bu durumun pek çok önemli bileşeni vardır. Söz konusu bileşenlerden biri, eğitimine devam eden genç akademisyenlerin çoğunluğunun bilimsel bir araştırmanın planlama, yürütme ve raporlama aşamalarında deneyimli araştırmacılar tarafından yeterince yönlendirilmemesidir. Bir diğer bileşen ise bilimsel araştırmaların yapılma gerekçesidir. Genç akademisyenlerin üniversitenin akademik geleneklerinden ve değerlerinden etkilendiği açıktır. Bu nedenle, bilimsel araştırma yapma motivasyonları içinde bulundukları akademik üretim ikliminden olumlu ya da olumsuz bir biçimde etkilenmektedir. Araştırma ve yayın etiği açısından kuşku duyulmayacak bilimsel çalışmaların yürütülmesi, evrensel bilimsel değerleri benimsemekle olanaklıdır. Bu nedenle sadece akademik yaşamın önemli bir parçası olan araştırma görevlilerinin değil, aynı zamanda diğer öğretim elemanlarının da araştırma ve yayın etiği konusundaki yeterliklerini zaman zaman gözden geçirmeleri faydalı olacaktır.