Dergiler / Türkiye Biyoetik Dergisi / 2025 / Cilt: 12 Sayı: 4

Engellilikte Sanatın Dönüştürücü Rolü: Toplumsal Katılım ve Sağlık Üzerine Sosyolojik Bir Analiz

The Transformative Role of Art in Disability: A Sociological Analysis of Social Participation and Health

Merve Temizer(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7837-768X
Sayfa
198–213
Yayın Tarihi
2025-12-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen bulgular, sanatın engelli bireyler için toplumsal kapsayıcılığı güçlendiren ve sağlık alanında destekleyici işlevler üstlenen önemli bir araç olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Sanat, engelli bireylerin toplumsal yaşama katılımlarını güçlendiren, görünürlüklerini artıran ve sağlıklarını destekleyen çok boyutlu bir araç olarak öne çıkmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmada, kamuya açık internet içerikleri ve akademik literatür nitel doküman analizi yöntemiyle değerlendirilmiş ve bu sayede farklı disiplinlerde üretilmiş kaynaklar, sanatın sosyolojik ve sağlık temelli işlevleri bağlamında çok boyutlu olarak tartışılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen bulgular, sanatın engelli bireyler için toplumsal kapsayıcılığı güçlendiren ve sağlık alanında destekleyici işlevler üstlenen önemli bir araç olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Engellilik · sanat sosyolojisi · sanat ve sağlık

Özet

Sanat, engelli bireylerin toplumsal yaşama katılımlarını güçlendiren, görünürlüklerini artıran ve sağlıklarını destekleyen çok boyutlu bir araç olarak öne çıkmaktadır. Bu çerçevede engellilik, yalnızca bireysel bir durum değil, toplumsal ilişkiler, eşitsizlikler ve dışlanma pratikleriyle şekillenen bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda sanat, engelli bireylerin hem toplumsal aidiyetlerini pekiştirmelerine hem de ruhsal ve fiziksel sağlıklarını desteklemelerine imkan sağlamaktadır. Bu çalışmanın odağı, sanatın engelli bireylerin toplumsal katılımı ve ruh sağlığı ile toplumsal iyilik hali üzerindeki işlevini incelemektir. Amaç, sanatın engelliler için yalnızca estetik bir ifade biçimi değil, aynı zamanda sosyal görünürlük, güçlenme ve ruhsal iyilik bağlamında nasıl bir rol üstlendiğini ortaya koymaktır. Çalışmada, kamuya açık internet içerikleri ve akademik literatür nitel doküman analizi yöntemiyle değerlendirilmiş ve bu sayede farklı disiplinlerde üretilmiş kaynaklar, sanatın sosyolojik ve sağlık temelli işlevleri bağlamında çok boyutlu olarak tartışılmıştır. Bu yöntem aracılığıyla, farklı disiplinlerde üretilmiş kaynaklar betimsel analiz yaklaşımıyla değerlendirilmiş, sanatın sosyolojik ve sağlık temelli işlevleri çok boyutlu olarak incelenmiştir. Elde edilen bulgular, sanatın engelli bireyler için toplumsal kapsayıcılığı güçlendiren ve sağlık alanında destekleyici işlevler üstlenen önemli bir araç olduğunu göstermektedir.

Abstract

Art emerges as a multidimensional tool that strengthens the participation of individuals with disabilities in social life, increases their visibility, and supports their health. In this context, disability is not merely an individual condition but rather a phenomenon shaped by social relations, inequalities, and practices of exclusion. Within this framework, art enables individuals with disabilities both to reinforce their sense of social belonging and to support their mental and physical health. The focus of this study is to examine the function of art in relation to the social participation, mental health, and social well-being of individuals with disabilities. The aim is to reveal how art functions not only as an aesthetic form of expression for people with disabilities but also as a means of social visibility, empowerment, and psychological well-being. In the study, publicly available online content and academic literature were evaluated through qualitative document analysis, whereby sources produced in different disciplines were discussed in a multidimensional manner in the context of the sociological and health-based functions of art. Through this method, sources produced in different disciplines were analyzed with a descriptive approach, and the sociological and health-based functions of art were examined in a multidimensional way. The findings indicate that art is an important tool for individuals with disabilities, strengthening social inclusion and assuming supportive functions in the field of health.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Temizer, M. (2025). Engellilikte Sanatın Dönüştürücü Rolü: Toplumsal Katılım ve Sağlık Üzerine Sosyolojik Bir Analiz. Türkiye Biyoetik Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 4, 198–213. https://ajindex.com/articles/1662664

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (56)

  1. World Health Organization (WHO). World Report on Disability. Geneva: WHO Press, 2011.
  2. Barnes C, Mercer G. Exploring Disability. Cambridge: Polity Press, 2010.
  3. Fancourt D, Finn S. What is the evidence on the role of the arts in improving health and well-being? Copenhagen: WHO Regional Office for Europe, 2019.
  4. UNESCO. Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions. Paris: UNESCO, 2005.
  5. Nussbaum M. Frontiers of Justice: Disability, Nationality, Species Membership. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2006.
  6. Kittay EF. The ethics of care, dependence, and disability. Ratio Juris, 2011; 24(1): 49-58.
  7. Cohen L, Manion L, Morrison K. Research Methods in Education. 6th ed. London: Routledge, 2007.
  8. Yıldırım A, Şimşek H. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.
  9. Tennant A. Models of Disability: A Critical Perspective. Disabil Rehabil, 1997; 19(11). 478-479.
  10. Griffo G. Models of Disability, Ideas of Justice and The Challenge of Full Participation. Modern Italy, 2014; 19(2): 147-159.
  11. Bauman Z. Modernity and Ambivalence. Cambridge: Polity Press, 1991.
  12. Gofman, E. Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall, 1963.
  13. Bury M. Social Constructionism and the Development of Medical Sociology. Sociology of Health & Illness, 1986; 8(2): 137-169.
  14. Scambler G. Health-related Stigma. Sociology of Health & Illness, 2005; 27(3): 441-455.
  15. Masala C and Petretto DR. From Disablement to Enablement: Conceptual Models of Disability in the 20th Century. Disabil Rehabil, 2008; 30(17): 1233-1244.
  16. Heiden HG. Niemand darf wegen seiner behinderung benachteiligt werden - grund-recht und alltag: eine bestandsaufnahme, Hamburg: Reinbek, 1996.
  17. Öztabak MÜ. Engelli Bireylerin Yaşamdan Beklentilerinin İncelenmesi. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 2017; (9): 355-375.
  18. Gofman, E. Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall, 1968.
  19. Bauman Z. Modernlik ve Müphemlik. Çeviren Türkmen İ. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2003.
  20. Bauman Z. Postmodern Etik. Çeviren Türker A. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1998.
  21. Goffman E. Selections from Stigma. Editor Davis LJ. The Disability Studies Reader. New York: Routledge, 2006.
  22. Nazlı A. “I'm Healthy”: Construction of Health in Disability. Disabil Health J, 2012; 5(4): 233-240.
  23. Coleman LM. Stigma: An Enigma Demystified. Editor Davis LJ. The Disability Studies Reader. New York: Routledge, 2006.
  24. Genç Y, Çat G. Engellilerin İstihdamı ve Sosyal İçerme İlişkisi. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Akademik İncelemeler Dergisi, 2013; 8(1): 331-358.
  25. Holt-Lunstad J, Smith TB, Layton, JB. Social Relationships and Mortality Risk: A Meta-analytic Review. PLoS Medicine, 2010; 7(7): e1000316.
  26. Umberson D, Montez, JK. Social Relationships and Health: A Flashpoint for Health Policy. Journal of Health and Social Behavior, 2010; (51): 54-66.
  27. Cockerham WC. Medical Sociology. 13th ed. London: Routledge, 2013.
  28. Parsons T. The Social System. New York: Free Press, 1951.
  29. Eker D, Arkar H, Yaldız H. Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği’nin Gözden Geçirilmiş Formunun Faktör Yapısı, Geçerlik ve Güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 2001; 12(1): 17-25.
  30. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Engellilik Çalışmaları Strateji Belgesi (2019-2023). Ankara: T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Yayınları, 2019.
  31. United Nations. Disability and Development Report: Realizing the Sustainable Development Goals by, for and with Persons with Disabilities. New York: United Nations Department of Economic and Social Affairs, 2019.
  32. Marmot M. Social Determinants of Health Inequalities. The Lancet, 2005; 365(9464): 1099-1104.
  33. Mead GH. Mind, Self and Society. Chicago: University of Chicago Press, 1934.
  34. Berger PL, Luckmann T. The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge. New York: Doubleday, 1966.
  35. İçlı̇ G. Sosyolojiye Giriş. Ankara: Anı Yayıncılık, 2009.
  36. Tezcan M. Sosyolojiye Giriş. Ankara: Savaş Matbaacılık, 1995.
  37. Karataş K. Özürlülere Yönelik Ayrımcılık ve Ayrımcılıkla Savaşım. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 2002; 2(1): 1-10.
  38. Collins A, Rentschler R, Williams K, Azmat F. Exploring Barriers to Social İnclusion for Disabled People: Perspectives from the Performing Arts. Journal of Management & Organization, 2022; 28(2): 308-328.
  39. Leahy A, Ferri D. Cultural Policies That Facilitate the Participation of Persons with Disabilities in the Arts: Findings from a Qualitative Multi-National Study. Disabilities, 2024; 4(3): 539-555.
  40. Çağlayan N. Zihinsel Engelli Bireylerin Eğitiminde Görsel Sanatlar Dersinin Yeri ve Önemi. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2014; 4(1): 91-101.
  41. The Guardian. We must tackle disability prejudice if all young people are to enjoy the arts. The Guardian, 2015. Erişim: (https://www.theguardian.com/society/2015/feb/19/disability-prejudice-young-people-arts.) Erişim tarihi: 21.08.2025
  42. DaDaFest. Empowering Disabled Artists Through Festivals, 2023. Erişim: (https://www.dadafest.co.uk ). Erişim tarihi: 21.08.2025
  43. Dreams Academy. Inclusive Arts Workshops in Turkey, 2023. Erişim: (https://www.dreamsacademy.com.tr.) Erişim tarihi: 20.08.2025
  44. Arts Access Victoria. Programs and Workshops for People with Disabilities, 2022. Erişim: (https://www.artsaccess.com.au/programs-and-workshops.) Erişim tarihi: 19.08.2025
  45. Schweizer M, Gaiha S, Salisbury TT, Usmani S, Koschorke M, Raman U, Petticrew M. The Effectiveness of Arts-Based Interventions on Mental Health. Arts & Health Journal, 2014; 6(3): 202-215.
  46. Bongo Art. Accessible Art for the Visually Impaired, 2023. Erişim: (https://bongoartproject.com/hakkimizda) Erişim Tarihi: 24.08.2025
  47. Vancouver Adapted Music. Music Programs for Disabled Youth, 2021. Erişim: (https://vams.org/) Erişim Tarihi: 19.08.2025
  48. Kinetic Light. Multidisciplinary Accessible Arts Projects, 2022. Erişim: (https://kineticlight.org.) Erişim Tarihi: 19.08.2025
  49. Project Onward. Arts Engagement Programs for Adults with Disabilities, 2021. Erişim: (https://www.projectonward.org.) Erişim tarihi: 17.08.2025
  50. Shakespeare T. Disability Rights and Wrongs. London: Routledge, 2006.
  51. Kuppers P. Studying Disability Arts and Culture: An Introduction. Houndmills, Basingstoke, UK: Palgrave Macmillan, 2014.
  52. Nind M. What is Inclusive Research? London: Bloomsbury Academic, 2014.
  53. Sancaklı S. Hz. Peygamber’in Engellilere Karşı Bakış Açısının Tespiti. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 2006; 6(2): 37-72.
  54. Açıkel Y. Hadisler Işığında Görme Engelliler ve Bazı Öneriler. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2010; 25(2): 15-44.
  55. World Medical Association (WMA). Declaration of Helsinki-Ethical Principles for Medical Research Involving Human Subjects. Fortaleza, Brazil; 64th WMA General Assembly, 2013. Erişim: (https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of-helsinki/) Erişim Tarihi: 20.08.2025
  56. Türk Tabipleri Birliği (TTB). Türk Tabipleri Birliği Etik Bildirgeleri. Ankara: Türk Tabipleri Birliği Yayınları; 2020.