Dergiler / Tasarım + Kuram / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 45

Tercüman Gazetesi Binası: Türkiye’de Avangart Modernizmin Kayıp Bir Örneği

Tercüman Newspaper Building: A Lost Example of Avant-Garde Modernism In Türkiye

Sümeyye Korkmaz(ISTANBUL TECHNICAL UNIVERSITY, INSTITUTE OF SCIENCE, HISTORY OF ARCHITECTURE (MASTER))
Murat Gül(ISTANBUL TECHNICAL UNIVERSITY, FACULTY OF ARCHITECTURE, DEPARTMENT OF ARCHITECTURE)0000-0001-8948-7991
Sayfa
83–96
Yayın Tarihi
2026-03-26
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makale, Türkiye’de 1960-1980 arası modern mimarlık mirası kavramının çağdaş kurum tarihi ile değerlendirilmesinin ve birer toplumsal arayüz olarak temsil değerlerinin incelenmesinin önemini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tercüman Gazetesi Binası, Günay Çilingiroğlu ve Muhlis Tunca tarafından tasarlanarak 1976’da yapımı tamamlanmış ve 2023’ün Aralık ayında yıkılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:D100 karayolundan dikkat çeken yapı, 1960 sonrası Türkiye’de medya sektöründeki kurumsal ve mimari dönüşümü sembolize etmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makale, Türkiye’de 1960-1980 arası modern mimarlık mirası kavramının çağdaş kurum tarihi ile değerlendirilmesinin ve birer toplumsal arayüz olarak temsil değerlerinin incelenmesinin önemini göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:2023 Verileri
⚙️Değişkenler:Tercüman gazetesi · Türkiye modern mimarlığı · Medya binaları

Özet

Tercüman Gazetesi Binası, Günay Çilingiroğlu ve Muhlis Tunca tarafından tasarlanarak 1976’da yapımı tamamlanmış ve 2023’ün Aralık ayında yıkılmıştır. D100 karayolundan dikkat çeken yapı, 1960 sonrası Türkiye’de medya sektöründeki kurumsal ve mimari dönüşümü sembolize etmektedir. Mimarlık literatüründe yeni-brütalist özellikleri, inşaat teknolojisindeki yeri ve benzeri olmayan tekil tasarım anlayışı kapsamında yer edinmiş, ancak gazetenin ideolojisi, kurumsal yapısı ve genel medya yapılanması içindeki pozisyonundan bağımsız olarak sadece var olan mimari verileri ile değerlendirilmiştir. Makale, yapının mimari özelliklerini ve mimarların tasarım eğilimlerini göz ardı etmeden; yapının, mimari karakterindeki sembolizm ve bunun kurumsal kimliği üzer¬indeki yansımalarının neler olduğunu ve milliyetçi-muhafazakâr ideolojilerin temsilcisi bir gazetenin dönemine göre avangart ve çağdaş bir mimari karakteri nasıl benimsediğini sorgulamaktadır. Bu makalede Tercüman binasının yapımından yıkımına kadar geçirdiği mekânsal ve fonksiyonel değişimlerin izi sürülmüş, modern mimarlık mirası çerçevesinin muğlak zemininde kısa bir süre var olan yapının, orijinal kimliği dışındaki kullanımları ve uygulamaları tartışılmıştır. Tarihsel analiz yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen çalışmada kaynak olarak gazetenin kendi verilerine; günlük gazete baskılarında yer alan makalelere, belediye ve koruma kurulu arşivlerine, görüş yazılarına ve röportajlara başvurulmuştur. Gazete’nin iç dinamikleri, politik eğilimleri ve ekonomik etkinlikleri; 1965-1980 arasındaki kendi günlük gazete baskıları incelenerek çözümlenmiştir. Tercüman Binası’nın mimarlık tarihi anlatısındaki yeri 1960-1980 arası Türkiye mimarlığı çalışmalarında belirlenmiştir. Yapının mimari özellikleri, yapım süreci, geçirdiği mekânsal değişimler Zeytinburnu Belediyesi arşivlerindeki tutanaklar ve statik-mimari projeler incelenerek elde edilmiştir. Koruma Kurulu arşivlerindeki fotoğraf, dilekçe ve kurul kararlarından yararlanılarak modern mimarlık mirası olarak değerlendirilmesi ve 2000’lerin başındaki durumu tartışılmıştır. Yapının üç boyutlu grafik ve fonksiyonel çözümlenmesi, Zeytinburnu Belediyesi’nden elde edilen mimari ve statik projelere, bireysel ziyaretlere ve kullanıcılarla görüşmelere dayanmaktadır…. ….Gazetenin yeni merkezi, düşeyde üç ana fonksiyona ayrılarak programlandırılmıştır. Matbaa, iç yönetim ve üst yönetim olarak ayrışan katlar arasında hacmin en yüksek noktası olan servis kuleleriyle sirkülasyon sağlanmaktadır. Yapının üç boyutlu mekânsal organizasyonunun 1960’larda etkisini göstermiş mekanları “servis hacimleri” ve “servis edilen hacimler” olarak sınıflandıran Louis Kahn’dan ve sirkülasyon hacimlerini hizmet ve insan taşıyan ana damarlar olarak gören Metabolistlerden etkilenmiştir. Şerit pencereleri ve cephedeki beyaz boya ile, erken modernist örneklerden olan Le Corbusier’in Villa Savoye yapısını hatırlatan yapıda (Gül, 2017), mimarlar anıtsallık ve betondan yararlanmak istemişlerdir (Yücel, 1985; “Müjdeler demeti 4”, 1975). Üst katındaki 15 metrelik kare birimler, servis kulelerinin içindeki on altı adet perde duvarla birlikte konsol kirişlerle taşınmaktadır. Köşelerdeki konsol birimlerin dışındaki birimler öngerilimli T kirişlerle inşa edilerek, Freyssinet Öngerilim Firması’nın Türkiye temsilcisi olan yapı mühedisi Rasin Etiman tarafından projelendirilmiştir. Prefabrikasyon teknolojisinin öncelikle endüstri ve konut yapılarında görülmeye başlandığı bir dönemde, sembolizm ve anıtsallık kaygısı güdülerek bir ofis yapısında kullanılmış olması, bu yapının mimarlıktaki öncü karakterini desteklemektedir…. ….1986’da Özel Tercüman Lisesi için bir blok eklenen ve iç revizyonlar geçiren yapı, 1990’ların başlarında başka işlevler için kullanılmaya başlanmış, 2008 yılında ise Toya Plaza adı altında yenilerek ofis yapısına dönüştürülmüştür. 2010 yılında modern mimarlık mirası olarak tescillense de 2012 yılında tescili kaldırılmış, 2023 yılının sonunda ise yıkılmıştır. Bu makale, Türkiye’de 1960-1980 arası modern mimarlık mirası kavramının çağdaş kurum tarihi ile değerlendirilmesinin ve birer toplumsal arayüz olarak temsil değerlerinin incelenmesinin önemini göstermektedir. Bu bağlamda yapı, gazetenin yöneticisi Kemal Ilıcak’ın girişimleri ve vizyonu, mimarların bireysel tasarım eğilimleri, uluslararası mimarlık akımları, dönemin siyasi ve ekonomik atmos¬ferinin bir sonucu ortaya çıkmış, ancak tüm yönleriyle ele alınıp ve mimarlık tarihi içindeki yeri bir bütün olarak ortaya konulmamıştır. 1970’lerde siyasi olarak kutuplaşmış bir Türkiye’de, yapının hakkettiği derinlikte analiz edilmemesinin nedeni gazetenin kurumsal kimliğini ve mimari sembolizmini yönlendiren belirgin ideolojik pozisyonu olabileceği düşünülebilir. Yıkılması nedeniyle geç kalınmış olduğu düşünülen bu araştırmanın, gazeteyi ve yapıyı kapsamlı bir yaklaşımla ele alarak; özgün ekonomik ve politik bağlama sahip kurum tarihine dayanan diğer araştırmalara yön verebileceği düşünülmektedir.

Abstract

Following the pivotal year of 1960, Türkiye embarked on a divergence from the tenets of International Modernism within its architectural milieu, witnessing architects exploring alternative approaches. Parallel to global trends, the once stable foundations of modern architecture were increasingly interrogated and redefined by visionary architects responding to shifting social and political conditions. The Tercüman Newspaper Building, completed in 1976, stands as a striking example of this departure notable both in planning layout and form. This article examines the unique position of the Tercüman Newspaper Building within modern Turkish architecture highlighting the entrepreneurial vision of newspaper owner Kemal Ilıcak, the architects’ design principles, the dynamic media trends, and the prevailing political climate. Despite its avant-garde form and state-of-the-art construction technology in 1970s Türkiye, the building’s total narrative has been insufficient in reviews of architectural historians and critics of twentieth-century Turkish architecture. The primary objective of this article is to reassess the Tercüman Newspaper Building’s significance, contextualized within the institutional history of the newspaper and the dominant political forces shaping the period. Particular emphasis is placed on the tension to the interplay between the newspaper’s ideological stance and its architectural character. The building’s recent demolition underscores the urgency of this reassessment, amplifying its importance within the broader discourse of modern Turkish architectural history.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Korkmaz, S., Gül, M. (2026). Tercüman Gazetesi Binası: Türkiye’de Avangart Modernizmin Kayıp Bir Örneği. Tasarım + Kuram, Cilt: 22 Sayı: 45, 83–96. https://ajindex.com/articles/1659149

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (82)

  1. 49 yıllık bina İstanbul'un simge yapılarındandı. (2023, December 10). Retrieved from tv100: https://www.tv100.com/49-yillik-bina-istanbulun-simge-yapilarindandi-haber-719727
  2. Adım adım Avrupa, gezimiz başladı. (1976, October 03). Tercüman, p. 1.
  3. Agrest, D., & Gandelsonas, M. (1996). Semiotics and Architecture: Ideological Consumption or Theoretical Work. In K. Nesbitt (Ed.), Theorizing A New Agenda for Architecture: An Anthology of Architectural Theory 1965-1995 (pp. 110-122). New York: Princeton Architectural Press.
  4. Akcan, E. (2010). Asilik Sonrası Mimarlık. In İ. Akpınar (Ed.), Osmanlı Başkentinden Küreselleşen İstanbul'a: Mimarlık ve Kent, 1910 – 2010 (pp. 135-147). İstanbul: Osmanlı Bankası Arşiv Araştırma Merkezi.
  5. Akcan, E., & Bozdoğan, S. (2012). Turkey: Modern Architectures in History. Reaktion Books.
  6. Alan, S. (2019). Tanzimat Period (1831-1876) Ottoman Press and Vakayii Mısriyye. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi(3). Arçelik-Çayırova tesisleri. (1970). Mimarlık, 06(80), 82-86.
  7. Author. (n.d.).
  8. Avrupa'da kurulan yeni dev tesislerimiz törenle hizmete girdi. (1975, November 25). Tercüman, p. 1.
  9. Bayar Tercüman Tesisleri'ni gezdi. (1976, June 03). Tercüman, p. 1.
  10. Bayram, C. (2019, October 30). Personal Interview. (S. Kaymak, Interviewer)
  11. Braunfels, W. (1988). Urban Design in Western Europe. Regime and Architecture. Chicago and London: The University of Chicago Press.
  12. Bizim yokuştan büyük göç. (1993). İstanbul Bayram Gazetesi, 9.
  13. Broadbent, G. (1996). A Plain Man’s Guide to the Signs in Architecture. In K. Nesbitt (Ed.), Theorizing A New Agenda for Architecture: An Anthology of Architectural Theory 1965-1995 (pp. 122-140). New York: Princeton Architectural Press.
  14. City Map of Istanbul Municipality. (1982). Retrieved April 14, 2023, from https://sehirharitasi.ibb.gov.tr/
  15. Conservation Council Archive. (2010, January 29). İstanbul.
  16. Conservation Council Archive. (2012, May 23). İstanbul.
  17. Curtis, W. J. (1996). Modern architecture since 1900. London: Phaidon.
  18. Çilingiroğlu, M. (2015). 11. TSMD Büyük Ödülü: Günay Çilingiroğlu. Serbest Mimar (18), 33-49.
  19. Çulcu, S. (1973, Ocotober 14). 13 yaşına basarken. Tercüman, 2.
  20. Çulcu, S. (1973, August 26). Düşünceler. Tercüman, 2.
  21. Eco, U. (1980). Function and Sign: Semiotics of Architecture. In G. Broadbent, R. Bunt, & C. Jencks (Eds.), Signs, Symbols, and Architecture. Chichester: Wiley & Sons Ltd.
  22. Erarslan, A. (2014). Mimaride Anlam; Yapıdaki “Sembolik Dil” Üzerine Bir Değerlendirme. Tasarım+Kuram(18), 18-35.
  23. Frampton, K. (1995). Louis Kahn: Modernization and the New Monumentality, 1944-1972. In Studies in Tectonic Culture: The Poetics of Construction in Nineteenth and Twentieth Century (pp. 209-246). Chicago, Illinois: The MIT Press.
  24. Gevgilili, A. (1983). Türkiye Basını. In Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi (pp. 202-228). İstanbul: İletişim Yayınları.
  25. Gottdiener, M., & Lagopoulos, P. A. (1986). The city and the sign: an introduction to urban semiotics. New York: Columbia university press.
  26. Gül, M. (2017). Architecture and the Turkish City: An Urban History of since the Ottomans. London: I.B. Tauris.
  27. Günay Çilingiroğlu. (n.d.). Retrieved February 10, 2025, from IstanbulSMD: https://ismd.org.tr/istanbulsmd/uyeler/aramizdan-ayrilan-uyelerimiz/gunay-cilingiroglu
  28. Halktan aldığını halka veriyor. (1977, April 9). Tercüman, p. 11.
  29. Hershlag, Z. Y. (1968). Turkey: The Challenge of Growth. Leiden: E.J. Brill.
  30. Heynen, H. (1999). What belongs to architecture?' Avant-garde ideas in the modern movement. The Journal of Architecture, 4, 129-147.
  31. Hobsbawm, E., & Ranger, T. (1983). The Invention of Tradition. Cambridge: Cambridge University Press.
  32. Hukukçular Sitesi. (1968). Mimarlık, 02(52), 13-18. Retrieved from http://dergi.mo.org.tr/dergiler/4/366/5330.pdf
  33. Ilıcak, K. (1976, May 14). "Umut Şafağında Yeni Bir Tercüman". Tercüman, 1.
  34. İnuğur, M. N. (1992). Türk Basın Tarihi: 1919-1989. İstanbul: Türkiye Gazeteciler Cemiyeti. Kemal Ilıcak. (n.d.). Retrieved February 10, 2025, from Biyografya: https://www.biyografya.com/tr/biographies/kemal-ilicak-35a78eb5
  35. Kemal Ilıcak öldü. (1993, April 10). Milliyet, p. 11.
  36. Koloğlu, O. (1998). Bir Zamanlar Babıali. Istanbul: Türkiye Gazeteciler Cemiyeti.
  37. Kostof, S. (1995). A History of Architecture: Settings and Rituals. London: Oxford University Press.
  38. Kuban, D. (2010). Istanbul An Urban History – Byzantion Constantinopolis Istanbul. Istanbul: T. İş Bankası Yayınları.
  39. Levent Aksüt, Yaşar Marulyalı (UMO Limited Şirketi). (2001). Mimarlık(301), 13-21. Retrieved from http://dergi.mo.org.tr/dergiler/4/550/8225.pdf
  40. Lin, Z. (2010). Structure and Symbol. In Kenzo Tange and the Metabolist Movement: Urban Utopias of Modern Japan (pp. 172-199). Oxon: Routledge.
  41. Minkenberg, M. (2014). Power and Architecture: The Construction of Capitals, the Politics of Space, and the Space of Politics. New York: Berghahn Books.
  42. Müjdeler demeti 4. (1975, October 12). Tercüman, p. 2.
  43. Müjdeler demeti 5. (1975, October 19). Tercüman, p. 2.
  44. Müjdeler demeti 6. (1975, October 26). Tercüman, p. 2.
  45. Ockman, J., & Eigen, E. (1993). Architecture Culture, 1943-1968: A Documentary Anthology. New York: Rizolli.
  46. On altı yaşımıza basarken. (1976, October 11). Tercüman, pp. 1-11.
  47. O'Reilly, C., & Vine, J. (2023). Newspaper Building Design and Journalism Cultures in Australia and the UK: 1855–2010. New York: Routledge.
  48. Ödekan, A. (2005). Mimarlık ve Sanat Tarihi: Cumhuriyet Donemi (1908–1980): 1950 sonrası. In S. Akşin (Ed.), Türkiye Tarihi V4 Cağdaş Türkiye 1908–1980 (pp. 563-571). İstanbul: Cem.
  49. Öğrenci Kaydına Başladık. (1986, June 16). Milliyet, p. 14.
  50. Özgentürk, N. (2008). Cumhuriyetten Günümüze Basının Kısa T arihi. İstanbul: Alfa Yayınları.
  51. Özkan, S. (1975, October). Yayın Tanıtma/Eleştiri. Mimarlık, 10(143), 59-62.
  52. Özkan, S. (1994). Tekeli-Sisa ve Mimarlığa Adanmış Kırk Yıl. In U. Tanyeli (Ed.), Projeler, Yapılar Doğan Tekeli-Sami Sisa (pp. 9-17). Istanbul: Yem Yayın.
  53. Öztürk, Ö. B., & Şenyurt, O. (2024, October). İkinci Dünya Savaşı Sonrası Mimaride Yeni Brütalizm ve Türkiye'ye Yansımaları (1960-1980). Sanat Tarihi Dergisi, 33(2), 965-993.
  54. Özükan, B. (1983). Basında Tirajlar. In Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi (pp. 229-232). Istanbul: İletişim Yayınları.
  55. Salt Research, Gültekin Çizgen Archive. (1974). Retrieved June 08, 2019, from https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/86160
  56. Savaşır, G. (2008). Re-thinking the limits of architecture through the avant-garde formations during the 1960s: projections and receptions in the context of Turkey. Doctoral thesis, Middle East Technical University, Department of Architecure.
  57. Sirman, B. M. (2016). Yankee Brutalism: Concrete Architecture in New England, 1957-1977. The Historical Journal of Massachusetts, 44(2), 2-21.
  58. Sözen, M. (1984). Cumhuriyet Dönemi Türk Mimarlığı (1923-1983). İstanbul: Türkiye İş Bankası. Stad Hoteli. (1970). Arkitekt, 2(338), 52-58.
  59. Tanyeli, U. (1998). 1950’lerden Bu Yana Mimari Paradigmaların değişimi ve “Reel” Mimarlık. In Y. Sey (Ed.), 75 Yılda Değişen Kent ve Mimarlık (pp. 235-255). İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
  60. Tekeli, D., & Sisa, S. (1970). Sanayi Yapıları Üzerine. Mimarlık, 06(80), 61-79.
  61. Tekeli, D., & Sisa, S. (1974). Projeler-uygulamalar 1954-1974. Istanbul: Apa Ofset.
  62. Tercüman Newspaper. (The issues between 1965-1980 reviewed personally).
  63. Tercüman'ın fikir ve teknik işçileri yeni bir gazete çıkarıyor. (1961, October 11). Milliyet, 1.
  64. Teşekkürler. (1976, March 14). Tercüman, p. 2.
  65. Tokmakçıoğlu, E. (2011). Türk Basın Tarihi. İstanbul: İsim Yayınları.
  66. Topuz, H. (2003). Türk Basın Tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
  67. Toya Yapı. (n.d.). About Us. Retrieved September 24, 2019, from http://www.toyayapi.com/kurumsal/hakkimizda/
  68. Türeli, İ. (2016). Architecture as advertising: The Istanbul Reklam Building. In M. Ö. Gürel (Ed.), Mid-century Modernism in Turkey: Architecture Across Cultures in the 1950s and 1960s (pp. 163-185). London and Newyork: Routledge.
  69. Türk Tarih Kurumu. (1968). Mimarlık, 02(52), 22-25. Retrieved from http://dergi.mo.org.tr/dergiler/4/366/5333.pdf
  70. Vakko turistik elişi eşarp ve konfeksiyon fabrikası. (1970). Arkitekt, 04(340), 159-166.
  71. Vanlı, Ş. (2006). Bilinmek İstenmeyen 20. Yüzyıl Türk Mimarlığı, Eleştirel Bakış (Vol. 1). Ankara: Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı.
  72. Wallace, A. (2012). Media Capital: Architecture and Communications in New York City. Chicago: The University of Illinois Press.
  73. Whiteley, N. (2001). Reyner Banham: Historian of The Immediate Future. London: The MIT Press.
  74. Yücel, A. (1985). Tercüman Binası: Mimarlıkta Biçim, Simge ve İşlev Üzerine. Mimarlık(214), pp. 29-32. Retrieved from http://dergi.mo.org.tr/dergiler/4/521/7635.pdf
  75. Yücel, A. (2005). Pluralism takes command. In R. Holod, A. Evin, & S. Özkan (Eds.), Modern Turkish Architecture (pp. 125–156). Ankara, Turkey: Chamber of Architects of Turkey.
  76. Zeytinburnu Municipality Archive. (n.d.). Tercüman Private High School survey project. Istanbul.
  77. Zeytinburnu Municipality Archive. (1974, Mayıs 08). Architectural project. Istanbul.
  78. Zeytinburnu Municipality Archive. (1975, May 29). Building inspection and permit report. İstanbul.
  79. Zeytinburnu Municipality Archive. (1988, August 5). Title Deed. İstanbul.
  80. Zürcher, E. J. (2005). Turkey: A Modern History. London: I.B. Tauris.
  81. Alan, S. (2019). Tanzimat Period (1831-1876) Ottoman Press and Vakayii Mısriyye. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi(3).
  82. Gottdiener, M., & Lagopoulos, P. A. (1986). The city and the sign: an introduction to urban semiotics. New York: Columbia university press.