Dergiler / Tasarım + Kuram / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 46

ENDÜSTRİYEL MİRAS YAPILARININ ÇAĞDAŞ SANAT MEKÂNLARINA DÖNÜŞÜMÜNDE MİMARİ MÜDAHALE STRATEJİLERİ: KARŞILAŞTIRMALI BİR MORFOLOJİK ANALİZ

ARCHITECTURAL INTERVENTION STRATEGIES IN THE TRANSFORMATION OF INDUSTRIAL HERITAGE BUILDINGS INTO CONTEMPORARY ART SPACES: A COMPARATIVE MORPHOLOGICAL ANALYSIS

Cemile Feyzan Şimşek(ANKARA YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ, MİMARLIK VE GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ, MİMARLIK BÖLÜMÜ, MİMARLIK PR. (İNGİLİZCE))0000-0002-3503-3633
Dilara Pehlivanlı(ANKARA YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ)0009-0003-1770-0177
Sayfa
21–42
Yayın Tarihi
2026-10-05
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, endüstriyel yapı tipolojisinin tek bir tasarım sonucunu deterministik biçimde belirlemediğini, ancak mekânsal ve yapısal müdahale olanaklarını önemli ölçüde koşullandırdığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İşlevini yitirmiş endüstri mirası yapılarının çağdaş sanat mekânlarına dönüştürülmesi, tarihi yapıların korunması ile yeni programatik gereksinimlerin karşılanması arasında karmaşık bir mekânsal ve yapısal müzakere süreci oluşturmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmanın temel amacı, özgün endüstriyel yapı tipolojisinin uygulanabilecek mimari müdahale olanaklarını nasıl koşullandırdığını, bu müdahalelerin mekânsal ve hacimsel dönüşümü nasıl biçimlendirdiğini ve endüstriyel mirasın korunması ile okunabilirliği üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, endüstriyel yapı tipolojisinin tek bir tasarım sonucunu deterministik biçimde belirlemediğini, ancak mekânsal ve yapısal müdahale olanaklarını önemli ölçüde koşullandırdığını göstermektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Uyarlamalı Yeniden Kullanım · Endüstriyel Miras · Mekânsal Morfoloji

Özet

İşlevini yitirmiş endüstri mirası yapılarının çağdaş sanat mekânlarına dönüştürülmesi, tarihi yapıların korunması ile yeni programatik gereksinimlerin karşılanması arasında karmaşık bir mekânsal ve yapısal müzakere süreci oluşturmaktadır. Bu çalışma, endüstri mirası yapılarının çağdaş sanat mekânlarına adaptif yeniden kullanımında ortaya çıkan morfolojik ve yapısal dönüşümleri karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, özgün endüstriyel yapı tipolojisinin uygulanabilecek mimari müdahale olanaklarını nasıl koşullandırdığını, bu müdahalelerin mekânsal ve hacimsel dönüşümü nasıl biçimlendirdiğini ve endüstriyel mirasın korunması ile okunabilirliği üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Bu amaçla fiziksel-yapısal, mekânsal-hacimsel ve kavramsal-kimliksel boyutları bir araya getiren çok katmanlı bir değerlendirme çerçevesi geliştirilmiştir. Araştırmada iki aşamalı bir örneklem yaklaşımı benimsenmiştir. İlk aşamada, farklı endüstriyel tipolojileri ve dönüşüm yaklaşımlarını içeren 16 uluslararası proje, karşılaştırmalı bir temel oluşturmak ve genel eğilimleri bağlamsallaştırmak amacıyla taranmıştır. İkinci aşamada ise Zeitz MOCAA, Tate Modern, BALTIC Centre for Contemporary Art ve Pirelli HangarBicocca işlevsel karşılaştırılabilirlik, tipolojik ve mekânsal çeşitlilik ve belge yeterliliği ölçütleri doğrultusunda dört odak vaka olarak seçilmiştir. Analitik döngüselliği önlemek amacıyla odak vakaların seçimi müdahale stratejilerinden bağımsız olarak gerçekleştirilmiştir. Yapılardaki dönüşümler; eksiltme/oyma, ekleme, katmanlaştırma ve boşluk koruma olmak üzere dört müdahale stratejisi üzerinden incelenmiş; karmaşık dönüşümlerin tek bir kategoriye indirgenmesini önlemek amacıyla baskın (birincil) ve destekleyici (ikincil) müdahale stratejileri birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular, endüstriyel yapı tipolojisinin tek bir tasarım sonucunu deterministik biçimde belirlemediğini, ancak mekânsal ve yapısal müdahale olanaklarını önemli ölçüde koşullandırdığını göstermektedir. Dikey depolama yapıları, strüktürel rijitlik ve hücresel bölümlenme nedeniyle iç mekânda oyma veya yatay katmanlaştırma yönünde morfolojik eğilimler gösterirken, geniş açıklıklı yatay üretim yapıları mevcut makro-boşluğun korunmasına daha fazla olanak sağlamaktadır. Bununla birlikte, 16 projelik karşılaştırmalı örneklemdeki karşı örnekler, tipoloji ile müdahale stratejisi arasındaki ilişkinin mutlak olmadığını; programatik gereksinimlerin ve tasarım kararlarının nihai mekânsal düzen üzerinde belirleyici olduğunu göstermektedir. Çalışma ayrıca çağdaş mimari kimliğin yeniden inşası ile mirasın korunma niteliğinin her zaman örtüşmediğini ortaya koymaktadır. BALTIC Centre’da tarihi dış kabuğun korunmasına karşın iç silo sisteminin büyük ölçüde kaldırılması, odak vakalar arasında iç mekânsal ve yapısal bütünlüğün karşılaştırmalı olarak azalmasına yol açarken; Pirelli HangarBicocca’da düşük yoğunluklu müdahale, anıtsal endüstriyel boşluğun ve özgün yapısal öğelerin büyük ölçüde korunmasını sağlamıştır. Çalışmada ampirik kullanıcı araştırması gerçekleştirilmediğinden, sirkülasyon, görsel ilişkiler ve mekânsal niteliklere ilişkin bulgular davranışsal iddialar olarak değil, mimari düzenlemelere dayalı yorumlayıcı analizler olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak çalışma, endüstri mirasının adaptif yeniden kullanımında tipoloji, müdahale stratejisi, morfolojik dönüşüm ve mirasın korunması arasındaki ilişkilerin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesine yönelik sistematik ve tekrarlanabilir bir analitik çerçeve önermektedir.

Abstract

This study investigates the morphological and structural transformations that occur when decommissioned industrial heritage buildings are adapted into contemporary art spaces. While adaptive reuse is widely celebrated, a significant gap remains in systematically comparing how diverse post-industrial envelopes constrain or guide spatial design and heritage retention. To address this, we establish a multi-layered evaluation framework combining physical-structural, spatial-volumetric, and conceptual-identity dimensions. Methodologically, a two-tier sampling approach was developed: a broad screening sample of 16 global projects was mapped to provide a comparative baseline for contextualising broader tendencies, from which four focal cases- Zeitz MOCAA, Tate Modern, BALTIC Centre, and Pirelli HangarBicocca were purposively selected for in-depth analysis. To prevent analytical circularity, these focal cases were chosen independently of their intervention strategies, based strictly on functional comparability, typological and spatial variation, and documentary completeness. Their spatial transformations are evaluated using an operational framework of co-existing primary (dominant) and secondary (supporting) strategies (subtraction/carving, addition, layering, and void preservation). The findings indicate that industrial typology does not deterministically dictate a single design outcome but strongly conditions spatial and structural possibilities. Vertical storage typologies show a morphological tendency toward internal carving or horizontal layering to overcome structural compartmentalisation, whereas horizontal production halls favour void preservation. These focal-case findings illustrate tendencies in depth and are interpreted in relation to the broader 16-case comparative baseline rather than as independent evidence of general prevalence. Furthermore, the study reveals a critical divergence between contemporary identity reconstruction and heritage conservation quality; high-profile conversions can compromise internal structural integrity while maintaining urban legibility. Crucially, without empirical user research, all spatial and circulation findings are presented strictly as interpretive architectural analyses of the layout, offering a systematic and replicable analytical framework for comparative heritage analysis.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şimşek, C. F., Pehlivanlı, D. (2026). ENDÜSTRİYEL MİRAS YAPILARININ ÇAĞDAŞ SANAT MEKÂNLARINA DÖNÜŞÜMÜNDE MİMARİ MÜDAHALE STRATEJİLERİ: KARŞILAŞTIRMALI BİR MORFOLOJİK ANALİZ. Tasarım + Kuram, Cilt: 22 Sayı: 46, 21–42. https://doi.org/10.67911/tasarimkuram.1968000

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (47)

  1. Alavi, P., Khatibi, A., & Golabchi, M. R. (2025). A quantitative framework for aligning industrial heritage adaptive reuse with global standards: Case studies from Iran. International Journal of Building Pathology and Adaptation. https://doi.org/10.1108/IJBPA-05-2025-0125
  2. Arno, M. (2026). Integrating museum narratives in the adaptation of post-industrial heritage in Warsaw. Muzealnictwo, 67, 39–54.
  3. Atelier One. (n.d.). Baltic Contemporary Arts Centre. https://www.atelierone.com/baltic-art-centre
  4. Australia ICOMOS. (2013). The Burra Charter: The Australia ICOMOS Charter for Places of Cultural Significance, 2013. Australia ICOMOS. https://australia.icomos.org/wp-content/uploads/The-Burra-Charter-2013-Adopted-31.10.2013.pdf
  5. Baltic Centre for Contemporary Art. (n.d.). Our history. https://baltic.art/our-history/
  6. Berlanda, T. (2018, January 8). Zeitz geist: Zeitz MOCAA, Cape Town, South Africa by Heatherwick Studio. The Architectural Review. https://www.architectural-review.com/buildings/zeitz-geist-zeitz-mocaa-cape-town-south-africa-by-heatherwick-studio
  7. Biro, M. (2018). Kiefer’s heavenly palaces in Milan: Culture, appropriation, and responsibility in a global context. In G. Amadasi (Ed.), Anselm Kiefer’s seven heavenly palaces (pp. 123–135). Pirelli HangarBicocca/Mousse Publishing.
  8. Bollack, F. A. (2013). Old buildings, new forms: New directions in architectural transformations. The Monacelli Press.
  9. Brooker, G., & Stone, S. (2004). Re-readings: Interior architecture and the design principles of remodelling existing buildings. RIBA Enterprises.
  10. Brooker, G., & Stone, S. (2018). Rereadings 2: Interior architecture and the design principles of adapting existing buildings. RIBA Publishing.
  11. Bullen, P. A., & Love, P. E. D. (2011). Adaptive reuse of heritage buildings. Structural Survey, 29(5), 411–421. https://doi.org/10.1108/02630801111182439
  12. Cramer, J., & Breitling, S. (2007). Architecture in existing fabric: Planning, design, building. Birkhäuser.
  13. Ellis Williams Architects. (n.d.). BALTIC Centre for Contemporary Art, Gateshead. https://ewa.co.uk/portfolio/baltic-centre-for-contemporary-art-gateshead
  14. Foster, H. (2013). The art-architecture complex. Verso Books.
  15. Giudici, V. (2024). Le paysage industriel sous le prisme de l’art contemporain. Le cas de la fondation Pirelli HangarBicocca. Bulletin de l’Association de Géographes Français, 101(2–3), 290–303. https://doi.org/10.4000/13ae2
  16. Goldhagen, S. W. (2017, December 1). Zeitz MoCAA by Heatherwick Studio. Architectural Record. https://www.architecturalrecord.com/articles/13122-zeitz-mocaa-by-heatherwick-studio
  17. Groat, L. N., & Wang, D. (2013). Architectural research methods (2nd ed.). John Wiley & Sons.
  18. International Council on Monuments and Sites. (1964). International charter for the conservation and restoration of monuments and sites (The Venice Charter 1964). https://admin.icomos.org/wp-content/uploads/2025/03/Venice_Charter_EN.pdf
  19. International Council on Monuments and Sites, & The International Committee for the Conservation of Industrial Heritage. (2011). Joint ICOMOS–TICCIH principles for the conservation of industrial heritage sites, structures, areas and landscapes (“The Dublin Principles”). https://admin.icomos.org/wp-content/uploads/2023/01/GA2011_ICOMOS_TICCIH_joint_principles_EN_FR_final_20120110.pdf
  20. Jabłoński, W., Costea, R., Teodor-Stanciu, T., & Patyna, K. (2026). Applying the 4R principles in the revitalisation of post-industrial heritage as the method of preservation of authenticity and integrity: Selected examples from Poland. International Journal of Conservation Science, 17(2), 769–794. https://doi.org/10.36868/IJCS.2026.02.25
  21. Liu, P., Liu, Y., Zhang, Y., Lai, X., & Fukuda, H. (2026). Sustainable Value Assessment of Textile Industrial Heritage Along the Longhai Railway (Guanzhong Section) from a Linear Heritage Perspective. Buildings, 16(2), 281. https://doi.org/10.3390/buildings16020281
  22. Machado, R. (1976). Old buildings as palimpsest: Toward a theory of remodeling. Progressive Architecture, 57(11), 46–49.
  23. Matin, S., Yasar, D., Kucukali, U. F., Kaymak Heinz, G., & Rezaeifam, S. (2026). Reading layered industrial heritage through graphic documentation: Adaptive reuse, morphological continuity, and selective legibility at Cibali. Buildings, 16(11), 2254. https://doi.org/10.3390/buildings16112254
  24. Moore, R. (2016, June 19). Tate Modern’s Switch House review – richness and grandeur. The Observer. https://www.theguardian.com/artanddesign/2016/jun/19/tate-modern-switch-house-review
  25. Moore, R., & Ryan, R. (2000). Building Tate Modern: Herzog & de Meuron transforming Giles Gilbert Scott. Tate Publishing.
  26. O’Doherty, B. (1999). Inside the white cube: The ideology of the gallery space (Expanded ed.). University of California Press.
  27. Pirelli HangarBicocca. (n.d.). History of the building. https://pirellihangarbicocca.org/en/history-of-the-building/
  28. Plevoets, B., & Van Cleempoel, K. (2019). Adaptive reuse of the built heritage: Concepts and cases of an emerging discipline. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315161440
  29. Robert, P. (1989). Adaptations: New uses for old buildings. Princeton Architectural Press.
  30. Scott, F. (2008). On altering architecture. Routledge.
  31. Stone, S. (2019). UnDoing buildings: Adaptive reuse and cultural memory. Routledge.
  32. Stratton, M. (Ed.). (2000). Industrial buildings: Conservation and regeneration. E & FN Spon. https://doi.org/10.4324/9780203362471
  33. The International Committee for the Conservation of the Industrial Heritage. (2003). The Nizhny Tagil charter for the industrial heritage. https://ticcih.org/wp-content/uploads/2013/04/NTagilCharter.pdf
  34. Wainwright, O. (2017, September 16). MOCAA, Cape Town: Grain silo reborn as Africa’s answer to Tate Modern. The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2017/sep/16/mocaa-cape-town-grain-silo-reborn-as-africas-answer-to-tate-modern
  35. Wong, L. (2016). Adaptive reuse: Extending the lives of buildings. Birkhäuser. https://doi.org/10.1515/9783038213130
  36. Xiong, X., Wang, Y., Ma, C., & Chi, Y. (2023). Ensuring the authenticity of the conservation and reuse of modern industrial heritage architecture: A case study of the Large Machine Factory, China. Buildings, 13(2), 534. https://doi.org/10.3390/buildings13020534
  37. Yang, Z., Li, X., An, Q., & Ma, Y. (2026). A Study on Spatial Narrative Strategies of China’s National Industrial Heritage: The Case of Nantong Guangsheng Oil Mill. Buildings, 16(7), 1457. https://doi.org/10.3390/buildings16071457
  38. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE Publications.
  39. FIGURE REFERENCES
  40. Goldhagen, S. W. (2017). Zeitz MoCAA by Heatherwick Studio. Architectural Record, 205(12), 94–99.
  41. Heatherwick Studio. (n.d.). Zeitz MOCAA. https://heatherwick.com/project/zeitz-mocaa/
  42. Herzog & de Meuron. (n.d.-a). 126 Tate Modern. https://www.herzogdemeuron.com/projects/126-tate-modern/
  43. Herzog & de Meuron. (n.d.-b). 263 The Tate Modern Project. https://www.herzogdemeuron.com/projects/263-the-tate-modern-project/
  44. Moore, R. (2016, June 19). Tate Modern’s Switch House review—Richness and grandeur. The Observer. https://www.theguardian.com/artanddesign/2016/jun/19/tate-modern-switch-house-review
  45. Pirelli HangarBicocca. (n.d.-a). Anselm Kiefer: The Seven Heavenly Palaces 2004–2015. https://pirellihangarbicocca.org/en/anselm-kiefer/
  46. Pirelli HangarBicocca. (n.d.-b). History of the building. https://pirellihangarbicocca.org/en/history-of-the-building/
  47. Stratton, M. (Ed.). (2000). Industrial buildings: Conservation and regeneration. E & FN Spon.