Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightElde edilen bulgular, Mevlânâ’da edebin aşkla kemâle eren, tahalluk ile tahakkuk arasında bir köprü kuran dinamik bir süreç olduğunu göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin (öl. 672/1273) düşünce sistemi ve kendi şahsında vücut bulan sûfî tanımı; edebin sadece bireysel ve ahlâkî bir norm değil, ontolojik bir varoluş zemininde yükselen ve toplumsal barışa katkı sunan erdemler manzumesi olduğunu ilan eder. Bu araştırmanın temel amacı, Mevlânâ’nın eserleri ekseninde edebin mistik ve metafizik, ahlâkî ve pratik boyutlarını fert ve cemiyete yansıyan yönleriyle belirlemektir. İslâm’ın genişleme sürecindeki toplumsal çözülmelere karşı bir ihsan refleksi olarak gelişen zühd ve tasavvuf geleneği, edebin özünü nebevî bir terbiye üzerine inşa etmiştir. Bu bağlamda edep; bireyin nefsiyle, insanlarla, âlemle ve Hak’la olan münasebetini estetik bir bütünlükle tanzim eden kuşatıcı bir doktrindir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; bir ilim olarak tasavvufun teşekkül sürecinde telif edilmiş tasavvuf klasiklerini ve Mevlânâ’nın tüm külliyatını kapsayan bir metin analizi ve mukayeseli yorumlama tekniği kullanılmıştır. Mevcut literatürün büyük oranda Mesnevî odaklı kalması ve edebin genellikle pedagojik bir perspektifle ele alınması karşısında bu çalışma; müellifin Dîvân-ı Kebîr , Mecâlis-i Seb‘a, Mektûbât ve Fîhi Mâ Fîh eserlerini birleştiren bütüncül bir perspektif sunması bakımından özgünleşir. Edebin, hem bireyi nefsani savrulmalardan koruyan bir kalkan hem de toplumsal barışı sağlayan kozmik bir nizam olması araştırmanın önemini teşkil eder. Elde edilen bulgular, Mevlânâ’da edebin aşkla kemâle eren, tahalluk ile tahakkuk arasında bir köprü kuran dinamik bir süreç olduğunu göstermektedir. Netice itibarıyla Mevlânâ, edebin ziyafet daveti olan köken anlamından hareketle kişinin varlık iddiasından vazgeçip Allah’ın ahlâkıyla ahlaklanmasını nihai amaç olarak belirler. Böylelikle sâlik, kendisinden maddî mânevî istifade edilen bir sofraya dönüşecektir. Bu yönüyle çalışma, klasik tasavvufî edep literatürüne insan-ı kâmil tasavvuru üzerinden derinlikli ve disiplinler arası bir katkı sunmaktadır.
Abstract
The thought system of Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī (d. 672/1273) and the definition of a ṣūfī embodied in his person assert that ādāb is not merely an individual and moral norm, but a comprehensive system of virtues rooted in an ontological foundation of existence that actively fosters social peace. The primary objective of this research is to determine the mystical, metaphysical, ethical and practical dimensions of ādāb within Mawlānā’s works, focusing on their tangible reflections on both the individual and society. Emerging as a reflex of iḥsān against the social disintegration witnessed during the expansion of the Islamic state, the ascetic and ṣūfī traditions established the essence of ādāb upon Prophetic discipline. In this study, ādāb operates as an overarching doctrine that harmonizes the individual's relationship with the self, other people, the cosmos and al-Ḥaqq within an aesthetic unity. The study adopts a qualitative research method, employing textual analysis and comparative interpretation covering both the foundational classics composed during the formative period of ṣūfīsm and the complete corpus of Mawlānā. In contrast to the existing literature -which remains predominantly centered on the Masnavī or approaches the subject from a narrow pedagogical angle- this work distinguishes itself by offering a holistic synthesis of the author’s entire corpus, including the Dīvān-i Kabīr , Majālis-i Sab‘a, Maktūbāt and Fīhi Mā Fīh . The significance of the research lies in its positioning of ādāb as both an internal shield safeguarding the individual against carnal impulses and a cosmic principle sustaining social harmony. The findings demonstrate that in Mawlānā’s intellectual study, ādāb is a dynamic process perfected through divine love, serving as a vital bridge between takhalluq (attaining virtues) and taḥaqquq (realizing the Truth). Ultimately, drawing on the etymological root of ādāb as an invitation to a banquet, Mawlānā establishes the renunciation of ego-centric claims to existence and the embodiment of Divine Morals as the ultimate objective of spiritual realization. Consequently, the spiritual seeker is transformed into a generous banquet from which others derive both material and spiritual nourishment. In this regard, the study provides a profound, interdisciplinary contribution to classical ṣūfī literature through the paradigm of al-insān al-kāmil .