Dergiler / Tetkik / 2026 / Sayı: 10

İkiz Çocukların Din Eğitimi Süreçleri: Ebeveyn ve Öğretmen Görüşlerine Dayalı Fenomenolojik Bir Değerlendirme

Religious Education Processes of Twin Children: A Phenomenological Evaluation Based on Parent and Teacher Views

Safiye Kesgin(Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)0000-0001-7906-9235
Dilek Dumangöz(Milli Eğitim Bakanlığı)0000-0001-5911-2371
Dergi
Tetkik
Sayfa
621–650
Yayın Tarihi
2026-09-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırma bulguları, ikizlere özgü paylaşılan çevre özellikleri nedeniyle ikizlerin dinî ilgi ve merak düzeylerinin çoğunlukla ikiz olmayanlara göre daha yüksek olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Fenomenolojik desende kurgulanan bu araştırma, ikizlerin din eğitimi süreçlerindeki özelliklerini aile içi deneyimler ve kurumsal eğitim tecrübeleri bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:İkizlerin ilgi duydukları konulardaki ve dinî gelişim süreçlerindeki birbirleriyle olan benzerlik ve farklılıklarının bireysel mizaç özellikleri ile paylaşılan ve paylaşılmayan çevre etkileşiminden kaynaklandığı saptanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırma bulguları, ikizlere özgü paylaşılan çevre özellikleri nedeniyle ikizlerin dinî ilgi ve merak düzeylerinin çoğunlukla ikiz olmayanlara göre daha yüksek olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Din Eğitimi · İkizler · Mİzaç

Özet

Fenomenolojik desende kurgulanan bu araştırma, ikizlerin din eğitimi süreçlerindeki özelliklerini aile içi deneyimler ve kurumsal eğitim tecrübeleri bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma verileri ortaokul düzeyinde ikiz çocuğu olan anneler ve ikiz öğrencilere ders vermiş Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi öğretmenlerinden oluşan çalışma grubu ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Araştırma bulguları, ikizlere özgü paylaşılan çevre özellikleri nedeniyle ikizlerin dinî ilgi ve merak düzeylerinin çoğunlukla ikiz olmayanlara göre daha yüksek olduğunu göstermektedir. İkizlerin ilgi duydukları konulardaki ve dinî gelişim süreçlerindeki birbirleriyle olan benzerlik ve farklılıklarının bireysel mizaç özellikleri ile paylaşılan ve paylaşılmayan çevre etkileşiminden kaynaklandığı saptanmıştır. Cinsiyet değişkeni bağlamında kız çocuklarının tesettür, erkek çocuklarının cemaatle namaz konularında belirginleşen özgün ilgi alanlarına sahip oldukları görülmüştür. İkiz olmanın getirdiği ilgiyi paylaşmaktan kaynaklı kıskançlık, kıyasla(n)ma, rekabet gibi durumlar din eğitimi süreçlerini olumsuz etkilerken, teşvik edici rekabet ve akran desteğinin süreci olumlu biçimde etkilediği belirlenmiştir. Bu durumlar ikizlerin okuldaki (aynı ya da farklı sınıfta) din öğretimi ortamlarına da yansımaktadır. Farklı sınıflar ikizler açısından bireyselleşmeyi ve özgüveni desteklerken; aynı sınıflar duygusal güven ve yardımlaşmayı artırmaktadır. Bu doğrultuda ikizlerin din eğitimi ortamının belirlenmesinde standart bir kural/karar yerine çocukların yaşları ve karakter özelliklerine göre esnek davranılması önemlidir. İkizlerin din eğitiminde etkili olan kişiler başta anne olmak üzere aile, yakın çevre, okul ve sosyal medyadır. Anne ve öğretmenlerin paylaştıkları din eğitimi etkinlikleri çoğunlukla ikizlerin kendilerine has özelliklerini dikkate alan bir yaklaşımı yansıtmamaktadır. Sonuç olarak ikizlere yönelik din eğitimi süreçlerinin yapılandırılmasında benimsenecek yaklaşımın üç temel özelliğe sahip olması önemlidir. Birincisi mizaç ve çevresel etkilere odaklı olmak, ikincisi bireysel farklılıklara duyarlı olmak, üçüncüsü ayrıştırılmış bir bütünlüğü hesaba katmaktır. Ayrıca böylesi bir yaklaşım hakkında paydaşların bilinçlendirilmesi din eğitimi süreçlerinin verimliliği açısından önemlidir.

Abstract

Designed within a phenomenological framework, this study aims to evaluate the characteristics of twins in their religious education processes in the context of intra-family experiences and institutional educational practices. Research data was collected through semi-structured interviews with a study group consisting of mothers of twin children at the middle school level and Religious Culture and Moral Education teachers who have taught twin students. The research findings indicate that twins generally have higher levels of religious interest and curiosity than single children due to shared environmental characteristics specific to twins. It was determined that their mutual similarities and differences in the topics of interest and religious development processes of twins stem from individual temperament characteristics and the interaction of shared and unshared environments. In the context of the gender variable, it was observed that girls have distinct interests arround the topic of hijab, whereas boys displayed a prominent interest in congregational prayer. While jealousy, comparison, and competition arising from sharing interests due to being a twin negatively affect the religious education processes, encouraging competition and peer support positively influence the process. These situations are also reflected in the religious education environments of twins at school (whether in the same or different classes). Different classes support individualization and self-confidence in twins, while the same classes increase emotional security and cooperation. Therefore, instead of a standard rule/decision in determining the religious education environment for twins, it is important to be flexible according to the children's ages and character traits. The people who influence the religious education of twins are primarily the mother, the family, the immediate environment, school, and social media. The religious education activities shared by mothers and teachers often do not reflect an approach that takes into account the unique characteristics of twins. In conclusion, it is important that the approach adopted in structuring religious education processes for twins possesses three fundamental characteristics. First, it should focus on temperament and environmental influences; second, it should be sensitive to individual differences; and third, it should take into account a differentiated integrity. Furthermore, raising awareness among stakeholders about such an approach is crucial for the effectiveness of religious education processes.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kesgin, S., Dumangöz, D. (2026). İkiz Çocukların Din Eğitimi Süreçleri: Ebeveyn ve Öğretmen Görüşlerine Dayalı Fenomenolojik Bir Değerlendirme. Tetkik, Sayı: 10, 621–650. https://ajindex.com/articles/1646648

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (52)

  1. Akgöz Aktaş, Güleycan - Aydın, Arzu. “Anne Bekçiliği Ölçeği Anne Formunun Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Türk Psikoloji Yazıları 23/45 (30 Haziran 2020), 63-75. https://doi.org/10.31828/tpy1301996120200131m000018
  2. Anckarsäter, Henrik vd. “The Child and Adolescent Twin Study in Sweden (CATSS)”. Twin Research and Human Genetics 14/6 (Aralık 2011), 495-508. https://doi.org/10.1375/twin.14.6.495
  3. Baştemur, Şule. Ergen İkizlerin Sosyal Kaygı Düzeylerini Azaltma Müdahale Programının Etkililiğinin İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Doktora Tezi, 2017.
  4. Baştemur, Şule. “Tek Yumurta İkizi Ergenlerde İkiz Bağı ve Ayrışma-Bütünleşme Süreci”. Studies in Psychology 39/1 (28 Haziran 2019), 1-22. https://doi.org/10.26650/SP2018-0016
  5. Best, Linda. “The Linguistik Environment of Twins: Literature Review and Language Analysis”. Reports-Research/Technical (143) -Information Anaylses.
  6. Boomsma, D. I. vd. “A Religious Upbringing Reduces the Influence of Genetic Factors on Disinhibition: Evidence for Interaction between Genotype and Environment on Personality”. Twin Research: The Official Journal of the International Society for Twin Studies 2/2 (Haziran 1999), 115-125. https://doi.org/10.1375/136905299320565988
  7. Boomsma, Dorret I. vd. “Netherlands Twin Register: A Focus on Longitudinal Research”. Twin Research 5/5 (01 Ekim 2002), 401-406. https://doi.org/10.1375/136905202320906174
  8. Braun, Virginia vd. “Thematic Analysis”. Handbook of Research Methods in Health Social Sciences. ed. Pranee Liamputtong. 843-860. Singapore: Springer Singapore, 2019. https://doi.org/10.1007/978-981-10-5251-4_103
  9. Bronfenbrenner, Urie. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979. https://doi.org/10.4159/9780674028845
  10. Bruins, Susanne vd. “The Power to Detect Cultural Transmission in the Nuclear Twin Family Design With and Without Polygenic Risk Scores and in the Transmitted–Nontransmitted (Alleles) Design”. Twin Research and Human Genetics 23/5 (Ekim 2020), 265-270. https://doi.org/10.1017/thg.2020.76
  11. Burlingham, Dorothy T. “İkizlerin Birbirleriyle İlişkisi”. çev. Batuhan Saç. Felsefe Sanat Psikanaliz 3 (2021). https://ikizlikcalismalari.wordpress.com/ikizlerin-birbirleriyle-iliskisi-1949-dorothy-t-burlingham/
  12. Creswell, John W. - Poth, Cheryl N. Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. SAGE Publications, 4. Basım, 2018.
  13. Crosnoe, Robert - Elder, Glen H. “Adolescent Twins and Emotional Distress: The Interrelated Influence of Nonshared Environment and Social Structure”. Child Development 73/6 (2002), 1761-1774.
  14. Çevik, Didenur Şahin. Genetic and Environmental Contributions to Psychotic-Like Experiences and Working Memory Connectivity in Turkish Adolescents and Young Adults: A Twin Study. Ankara: Bilkent Üniversitesi, Doktora Tezi, 2024.
  15. Deary, Ian J. “Educational Performance in Twins”. BMJ: British Medical Journal 333/7578 (25 Kasım 2006), 1080-1081. https://doi.org/10.1136/bmj.39037.543148.80
  16. Dubowitz, H. vd. “Father Involvement and Children’s Functioning at Age 6 Years: A Multisite Study”. Child Maltreatment 6/4 (Kasım 2001), 300-309. https://doi.org/10.1177/1077559501006004003
  17. Eftedal, Nikolai Haahjem vd. “The Relationship Between Educational Attainment and Right-Wing Authoritarianism: A Discordant Twin Study”. Personality & Social Psychology Bulletin, 1461672251407779. https://doi.org/10.1177/01461672251407779
  18. Felson, Jacob. “What Can We Learn from Twin Studies? A Comprehensive Evaluation of the Equal Environments Assumption”. Social Science Research 43 (Ocak 2014), 184-199. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2013.10.004
  19. Goldsmith, H. H. - Gottesman, I. I. “Origins of Variation in Behavioral Style: A Longitudinal Study of Temperament in Young Twins”. Child Development 52/1 (Mart 1981), 91-103.
  20. Gündüz, Elif. Okul Öncesi Dönem İkiz Çocukların Çoklu Zekâ Alanlarının Farklı Değişkenlere Göre İncelenmesi. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
  21. Güven, Gülçin - Yılmaz, Elif. “İki̇z Çocukların Akran Oyun Davranışları ile Mi̇zaç Özelli̇kleri̇ Arasındaki̇ İli̇şki̇ni̇n İncelenmesi̇”. IX. Turkcess Cumhuriyetimizin 100. Yılında Eğitim Ve Sosyal Bilimler Kongresi Tam Metin Kitabı. 2/180-188. İstanbul: Vizetek Yayıncılık, 2023.
  22. Hahn, Elisabeth vd. “Beyond the Heritability of Life Satisfaction – The Roles of Personality and Twin-Specific Influences”. Journal of Research in Personality 47/6 (Aralık 2013), 757-767. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2013.07.003
  23. Izci, Burcu - Jones, Ithel. “An Exploratory Study of Turkish Fathers’ Involvement in the Lives of Their Preschool Aged Children”. Early Years 41 (24 Eylül 2018), 1-14. https://doi.org/10.1080/09575146.2018.1521384
  24. Karabulut, Hilal - Şendil, Gül. “Annelik Bekçiliği Ölçeği’nin (ABÖ) Türkçe’ye Uyarlanmaı”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 16/61 (01 Nisan 2017), 686-699. https://doi.org/10.17755/esosder.304704
  25. Karakelle, Sema. “Zihin Kuramı Gelişiminde Kardeş Etkisi: İkizler, Tek Kardeşliler ve Tek Çocukların Karşılaştırılması”. Türk Psikoloji Yazıları - TPD 15/29 (2012), 43-56.
  26. Kıraç, Rumeysa. İkiz Çocuğa Sahip Ebeveynlerde Anne Bekçiliği Ve Baba Katılımı Arasındaki Ilişkinin Incelenmesi. Konya: Karatay Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
  27. Knopik, Valerie vd. Behavioral Genetics. New York: Worth Publishers, 2017.
  28. Koeppen-Schomerus, Gesina vd. “Twins and Non-Twin Siblings: Different Estimates of Shared Environmental Influence in Early Childhood”. Twin Research and Human Genetics 6/2 (Nisan 2003), 97-105. https://doi.org/10.1375/twin.6.2.97
  29. Köylü, Mustafa - Oruç, Cemil. “Dini İnancın Temellerinin Bilimsel ve Teolojik Değerlendirmesi: Nöroteoloji”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 25/2 (15 Aralık 2021), 547-560. https://doi.org/10.18505/cuid.884089
  30. Larsen, Sally A. vd. “The Academic Development Study of Australian Twins (ADSAT): Research Aims and Design”. Twin Research and Human Genetics 23/3 (Haziran 2020), 165-173. https://doi.org/10.1017/thg.2020.49
  31. Lichtenstein, Paul vd. “The Swedish Twin Registry in the Third Millennium: An Update”. Twin Research and Human Genetics: The Official Journal of the International Society for Twin Studies 9 (01 Ocak 2007), 875-882. https://doi.org/10.1375/183242706779462444
  32. Magnusson, Patrik K. E. vd. “The Swedish Twin Registry: Establishment of a Biobank and Other Recent Developments”. Twin Research and Human Genetics 16/1 (Şubat 2013), 317-329. https://doi.org/10.1017/thg.2012.104
  33. Mehrotra, S. N. - Maxwell, James. “The Intelligence of Twins. A Comparative Study of Eleven-year-old Twins”. Population Studies 3/3 (1949), 295-302. https://doi.org/10.2307/2172579
  34. Mukaddes, Nahit M. vd. “Tek Yumurta İkizlerinin Bireyselleşmeleri, Sosyalleşmeleri ve Aralarındaki İletişim”. Dusunen Adam Journal of Psychiatry and Neurological Sciences 12/1 (1999), 62-64.
  35. Özer, Nurçin. “Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında İkizlerin ve Yaşı Birbirine Yakın Kardeşlerin Aynı Sınıfta Eğitim Görmelerinin Sosyal ve Duygusal Gelişim Alanı Bakımından İncelenmesi”. Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi 5/2 (20 Temmuz 2023), 261-274.
  36. Perizonius, Sophie vd. “The World as I See It: Genetic and Environmental Influences on Primal World Beliefs in a Large Swedish Twin Sample”. The Journal of Positive Psychology 20 (09 Ağustos 2024), 1-11. https://doi.org/10.1080/17439760.2024.2387340
  37. Rimfeld, Kaili vd. “Twins Early Development Study: a genetically sensitive investigation into behavioural and cognitive development from infancy to emerging adulthood”. Twin Research and Human Genetics: The Official Journal of the International Society for Twin Studies 22/6 (Aralık 2019), 508-513. https://doi.org/10.1017/thg.2019.56
  38. Schmidt, Nicole L. vd. “Wisconsin Twin Project Overview: Temperament and Affective Neuroscience”. Twin Research and Human Genetics 22/6 (Aralık 2019), 794-799. https://doi.org/10.1017/thg.2019.108
  39. Seven, Zeynep Deniz - İrevül, Gülden. “Kardeşler Arası Şiddet: Bir Derleme Çalışması”. R&S - Research Studies Anatolia Journal 6/2 (30 Nisan 2023), 169-194. https://doi.org/10.33723/rs.1212673
  40. Sımsıkı, Hilal - Şendil, Gül. “Baba Katılım Ölçeği’nin (BAKÖ) Geliştirilmesi”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 13/49 (10 Eylül 2014), 104-123. https://doi.org/10.17755/esosder.23977
  41. Spector, Tim D. - Williams, Frances M. K. “The UK Adult Twin Registry (TwinsUK)”. Twin Research and Human Genetics 9/6 (Aralık 2006), 899-906. https://doi.org/10.1375/twin.9.6.899
  42. Şinik, Özlem Pakize. Multiple Intelligence Theory in Multiple Children: Twins and Triplets. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi, Doktora Tezi, 2017.
  43. Şipal, R. Firat vd. “Okul Öncesi Dönemde Aralarında Yaş Farkı Olan ve İkiz Kardeşler Arasındaki Kıskançlığın Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi”. Eğitim Ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori Ve Uygulama 5 (Temmuz 2016), 55-68.
  44. Türkyılmaz, Nuray. Davranış Genetiği Bağlamında Dini ve Manevi Eğilimler. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
  45. Waller, Niels G. vd. “Genetic and Environmental Influences on Religious Interests, Attitudes, and Values: A Study of Twins Reared Apart and Together”. Psychological Science 1/2 (01 Mart 1990), 138-142. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.1990.tb00083.x
  46. Whiteman, Shawn D. vd. “Theoretical Perspectives on Sibling Relationships”. Journal of Family Theory & Review 3/2 (01 Haziran 2011), 124-139. https://doi.org/10.1111/j.1756-2589.2011.00087.x
  47. Yılmaz, Elif vd. “Okul Öncesi Dönemdeki İkiz Çocukların Alıcı Dil Gelişimlerinin Karşılaştırılmalı Olarak İncelenmesi”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 33 (22 Haziran 2016), 161-173.
  48. Zagai, Ulrika vd. “The Swedish Twin Registry: Content and Management as a Research Infrastructure”. Twin Research and Human Genetics 22/6 (Aralık 2019), 672-680. https://doi.org/10.1017/thg.2019.99
  49. Deary, Ian J. “Educational Performance in Twins”. BMJ: British Medical Journal 333/7578 (25 Kasım 2006), 1080-1081. https://doi.org/10.1136/bmj.39037.543148.80
  50. Karakelle, Sema. “Zihin Kuramı Gelişiminde Kardeş Etkisi: İkizler, Tek Kardeşliler ve Tek Çocukların Karşılaştırılması”. Türk Psikoloji Yazıları - TPD 15/29 (2012), 43-56.
  51. Lichtenstein, Paul vd. “The Swedish Twin Registry in the Third Millennium: An Update”. Twin Research and Human Genetics: The Official Journal of the International Society for Twin Studies 9 (01 Ocak 2007), 875-882. https://doi.org/10.1375/183242706779462444
  52. Rimfeld, Kaili vd. “Twins Early Development Study: a genetically sensitive investigation into behavioural and cognitive development from infancy to emerging adulthood”. Twin Research and Human Genetics: The Official Journal of the International Society for Twin Studies 22/6 (Aralık 2019), 508-513. https://doi.org/10.1017/thg.2019.56