Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightTerekeye yansıyan çok kaynaklı gelir yapısı, Kudüs kadılığının yalnızca hukuki değil, aynı zamanda iktisadî ve yönetsel bir merkez olarak işlediğini göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, 18. yüzyıl Osmanlı taşrasında Kudüs kadısı ve aynı zamanda divan şairi Rıfat Rıfatîzâde Mustafa Efendi’nin 1786 tarihli tereke kaydı üzerinden incelemektedir. Tereke defterleri, yalnızca bireysel servetin dökümünü sunan belgeler olmayıp aynı zamanda maddi kültür, bilgi sermayesi, temsil stratejileri ve patronaj ilişkilerinin birlikte izlenebildiği sosyal kaynaklardır. Bu çalışma, Rıfatîzâde’nin terekesini mikro-tarihsel bir yaklaşımla ele alarak kadı-şair tipolojisini maddi ve sembolik sermaye bileşimi üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Kudüs Şer‘iyye Sicili 266 numaralı defterde yer alan Rıfatîzâde’nin terekesi üzerinden onun hane envanteri ve borç-alacak ilişkileri, sosyal ağları ile Kudüs’ün merkez taşra ilişkileri içindeki konumu ele almaktadır. Terekeye yansıyan çok kaynaklı gelir yapısı, Kudüs kadılığının yalnızca hukuki değil, aynı zamanda iktisadî ve yönetsel bir merkez olarak işlediğini göstermektedir. Makalede değinilen Rıfatîzâde’nin Sadrazam Dâmâd İbrâhim Paşa’ya sunduğu kaside ise, şair-patron ilişkisini estetik bir metnin ötesinde, sembolik sermayenin himaye ve kariyer stratejilerine dönüştürüldüğü performatif bir armağan olarak ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca, Rıfatîzâde’nin kütüphanesini fıkıh, ferâiz, tasavvuf, edebiyat ve tarih eserleri üzerinden analiz ederek kadı-şair kimliğinin entelektüel ufkunu görünür kılmaktadır. Giyim eşyaları, kürkler, yazı takımları ve keyif kültürüne ait nesneler, kamusal görünürlük ve meslekî temsilin maddi araçları olarak değerlendirilmiştir. Eşi Hasene Kadın’ın kayyım sıfatıyla tereke sürecinde üstlendiği aktif rol ise Osmanlı aile hukukunda kadınların icracı konumunu vurgulamaktadır. Sonuç olarak makale, kadı-şair tipolojisini, hukukî otorite ile estetik üretimi birleştiren özgün bir Osmanlı aydın modeli olarak konumlandırmaktadır.
Abstract
This study examines the 18th-century Ottoman provinces, specifically focusing on Rıfat Rıfatîzâde Mustafa Efendi, a qadi of Jerusalem and also a court poet, based on her inheritance record from 1786. Rather than treating estate inventories merely as records of private wealth, the study approaches the tereke as a multilayered social document in which material culture, knowledge capital, patronage relations, and strategies of representation intersect. By adopting a microhistorical perspective, the article reconsiders the qadi–poet typology through the combined analysis of material and symbolic capital. The study is based on Jerusalem Court Register no. 266 and proceeds on three analytical levels: the micro level of household inventory and debt relations; the mezzo level of scholarly, legal, and economic networks; and the macro level of Jerusalem’s position within Ottoman center–periphery relations. The estate reveals a diversified income structure derived from multiple districts and monastic revenues, demonstrating that the Jerusalem qadi functioned not only as a judicial authority but also as an economic and administrative hub. Rıfatîzâde’s panegyric poem presented to Grand Vizier Damad İbrahim Pasha is analyzed as a performative gift that transformed poetic skill into symbolic capital and patronage-based career advancement rather than as a purely aesthetic text. This article examines Rıfatîzâde's estate, as recorded in register number 266 of the Jerusalem Sharia Registry, analyzing his household inventory, debt and credit relationships, social networks, and position within the central-periphery relations of Jerusalem. The multi-source income structure reflected in the estate demonstrates that the Jerusalem judgeship functioned not only as a legal center but also as an economic and administrative one. Furthermore, the ode Rıfatîzâde presented to Grand Vizier Dâmâd İbrâhim Paşa reveals the poet-patron relationship not merely as an aesthetic text, but as a performative gift where symbolic capital is transformed into patronage and career strategies. Overall, the study conceptualizes the qadi-poet as a distinctive Ottoman intellectual figure who combined juridical authority with literary production, demonstrating how imperial ideology, patronage, and material culture were negotiated and reproduced in an eighteenth-century provincial context.