KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Din ve İnsan Dergisi / 2025 / Cilt: 5 Sayı: 10

Bir Osmanlı Âliminin Mescid-i Aksâ’ya Dair Hadis Tasnifi: Fezâʾilü’l-Mescidi’l-Aksâ Risâlesinin İçerik ve Kaynak Analizi

A Classification of Hadiths on al-Masjid al-Aqsa by an Ottoman Scholar: A Content and Source Analysis of the Treatise Faḍāʾil al-Masjid al-Aqṣā

Şule Soyal Şenol(Diyanet İşleri Başkanlığı)0000-0002-9726-9924
Sayfa
294–328
Yayın Tarihi
2025-12-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada “Fezâ’ilü’l-Mescidi’l-Aksâ” adlı eserden yararlanılarak risâlenin kaynaklarının ele alınması ve risâlede kullanılan hadislerin tahricinin yapılması amaçlanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Filistin toprakları, bölgenin stratejik konumu ve üç büyük ilâhî dinin kutsal saydığı yerleri barındırması sebebiyle tarih boyunca pek çok istilâ ve fetih hareketlerine mâruz kalmış ve bu bölge 637 yılında İslam topraklarına katılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yakın tarihte Filistin için 1917’den itibaren işgal ve bağımsızlık mücadelesi başlamış ve Filistin toprakları bu tarihten sonra özgürlüğün ve direnişin sembolü olmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada “Fezâ’ilü’l-Mescidi’l-Aksâ” adlı eserden yararlanılarak risâlenin kaynaklarının ele alınması ve risâlede kullanılan hadislerin tahricinin yapılması amaçlanmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Fezâil · Kudüs · Mescid-i Aksâ

Özet

Filistin toprakları, bölgenin stratejik konumu ve üç büyük ilâhî dinin kutsal saydığı yerleri barındırması sebebiyle tarih boyunca pek çok istilâ ve fetih hareketlerine mâruz kalmış ve bu bölge 637 yılında İslam topraklarına katılmıştır. Yakın tarihte Filistin için 1917’den itibaren işgal ve bağımsızlık mücadelesi başlamış ve Filistin toprakları bu tarihten sonra özgürlüğün ve direnişin sembolü olmuştur. Müslümanlar için kutsal mekanlardan biri olan Mescid-i Aksâ’da yapılan ibadetlerin diğer mescitlerde yapılan ibadetlerden daha faziletli olduğuna dair bir inanış vardır. Bu sebeple Mescid-i Aksâ’yı ziyaret etmek, orada namaz kılmak, oruç tutmak, hac veya umre için Mescid-i Aksâ’da ihrama girmek Müslümanlar için önemlidir. Bu inanışın kaynağı olan Hz. Peygamber’in söz ve uygulamaları hakkında kitaplar yazılmış ve bu kitaplarda Kudüs, Mescid-i Aksâ ve civarındaki mekanların fazileti hakkındaki hadisler tahric edilmiş ve tarihî bilgiler verilmiştir. Bu alanda eser veren müelliflerden biri de 19. yüzyılda yaşamış Hacı Mehmed Ârif’tir. Türkiye Yazma Eserler Kütüphanesi’nde Hâc Muhammed Ârif b. el-Hâc Mahmûd el-Eyyûbî mahlasıyla kayıtlı olan Mehmed Ârif, “Fezâ’ilü’l-Mescidi’l-Aksâ” adlı bir eser kaleme almıştır. Arapça olarak yazılmış olan bu el yazması eser Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi Koleksiyonu, 00428M-003 koleksiyon numarasına kayıtlıdır. İstinsah tarihi h. 1219 olan ve müellif hattıyla yazılmış olan eser 11 varaktır. Bu çalışmada “Fezâ’ilü’l-Mescidi’l-Aksâ” adlı eserden yararlanılarak risâlenin kaynaklarının ele alınması ve risâlede kullanılan hadislerin tahricinin yapılması amaçlanmıştır.

Abstract

Palestinian lands have been subjected to many invasions and conquest movements throughout history due to the strategic location of the region and the fact that it contains places considered sacred by the three major religions, and this region was annexed to Islamic lands in 637. In recent history, the occupation and struggle for independence began for Palestine from 1917 onwards, and the Palestinian territories have become a symbol of freedom and resistance since then. There is a belief that the prayers performed in Masjid al-Aqsa, one of the holy places for Muslims, are more virtuous than the prayers performed in other mosques. For this reason, it is important for Muslims to visit Al-Aqsa Mosque, to pray there, to fast, and to enter ihram for Hajj or Umrah in Al-Aqsa Mosque. Books have been written about the words and practices of the Prophet, which are the source of this belief, and in these books, hadiths about the virtue of Jerusalem, Masjid al-Aqsa and the places around it have been analysed and historical information has been given. One of the authors who wrote in this field was Haji Mehmed Ârif who lived in the 19th century. Mehmed Ârif, who is registered in the Turkish Manuscript Library under the pseudonym Hâc Muhammad Ârif b. al-Hâc Mahmûd al-Eyyûbî, wrote a work titled ‘Fezā'il al-Masjid al-Aksā’. This manuscript, written in Arabic, is registered in Süleymaniye Library, İbrahim Efendi Collection, collection number 00428M-003. The manuscript is dated h. 1219 and the work is written in the author's calligraphy and has 11 folios. In this study, it is aimed to discuss the sources of the treatise and to analyse the hadiths used in the treatise by making use of the work titled ‘Fezā'il al-Masjid al-Aksā’.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şenol, Ş. S. (2025). Bir Osmanlı Âliminin Mescid-i Aksâ’ya Dair Hadis Tasnifi: Fezâʾilü’l-Mescidi’l-Aksâ Risâlesinin İçerik ve Kaynak Analizi. Din ve İnsan Dergisi, Cilt: 5 Sayı: 10, 294–328. https://doi.org/10.69515/dinveinsan.1710699

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (55)

  1. Aclûnî, I. (1996). Keşfü'l-Hafâ ve müzîlü'l-ilbâs (M. S. Fâtih, Ed.). Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye.
  2. Ahmed b. Hanbel. (1999). el-Müsned (Ş. el-Arnaût, Ed.). Müessestü'r-Risâle.
  3. Alparslan, H. N. (2019). Üç mescid ile ilgili rivayetler ve değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi].
  4. Altun, İ. (2021). Mescid-i Aksa’da ibadetin faziletine dair rivayetlerin değerlendirilmesi. Beytülmakdis Araştırmaları Dergisi, 21(3), 313-334.
  5. el-Bezzâr, A. B. A. (1993). el-Müsned (M. b. ‘Abdilkerîm el-Hatîb, Ed.). Mektebetü'l-Ulûm ve'l- Hikem.
  6. Buhârî, M. İ. (1993). el-Câmiʿu’s-sahîh. Dâru İbn Kesîr.
  7. Ebû Dâvûd es-Sicistânî, S. (t.y.). Sünen. el-Mektebetü’l-Asriyye.
  8. el-Hâkim en-Nîsâbûrî. (1990). el-Müstedrek ʿale’ṣ-Ṣaḥîḥayn. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye. Heysemî, N. A. (1994). Mecmaʿu’z-zevâid. Mektebetü’l-Kudsî.
  9. İbnü’l-Arabî, E. B. (1992). Kitâbu’l-Kabes fî Şerhi Muvattaʾ. Dâru’l-Garbi’l-İslâmî. İbn Arrâk, E. H. A. (1979). Tenzîhu’ş-şerîʿa. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  10. İbn Arrâk, N. A. (1981). Tenzîhu Şerîati’l-merfûa‘. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye. İbn ʿAsâkir. (1995). Târîḫu Dimaşk. Dâru’l-Fikr.
  11. İbnü’l-Cevzî, A. F. (1966-1968). el-Mevdûʿât. el-Mektebetü’s-Selefiyye.
  12. İbnü’l-Cevzî. (2002). Fedâ’ilü’l-Kuds (M. ed-Dıminî, Ed.). Dâru’l-Fikr el-Muʿâsır.
  13. İbn Dakīkul-‘Îd, M. (1995). İḥkâmü’l-aḥkâm şerḥu ʿUmdeti’l-aḥkâm. Dâru’l-Cîl.
  14. İbn Hacer el-Askalânî, A. F. Ş. (1986). Fethu’l-bârî. Dâru Reyyân.
  15. İbn Hacer el-Askalânî. (1993). Fethü’l-Bârî fi şerhi sahîhi’l-Buhârî. Dâru’l-Kütüb’l-ʿArabiyye.
  16. İbn Hacer. (1995). Takrîbü’t-Tehzîb. Dâru’l-Beşâir.
  17. İbn Hacer. (1996). Lisânü’l-Mîzân. Dâru’l-Fikr.
  18. İbn Hacer. (2001). Tehzîbü’t-Tehzîb. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  19. İbn Hacer. (2007). Tehzîbü’t-Tehzîb (M. Aydın, Ed.; 2. bs). Dârü’l-Kütüb el-İlmiyye.
  20. İbn Ebî Hâtim. (1991). el-Cerh ve’t-taʿdîl. Mektebetü’l-Maʿârif.
  21. İbn Hibbân. (1992). Kitâbu’l-Mecrûhîn. Dâru’l-Büşrâ.
  22. İbn Kayyim el-Cevziyye. (1993). el-Menârü’l-münîf fi’s-sahîh ve’d-daʿîf. Dâru’l-Kitâbi’l-ʿArabî.
  23. İbn Mâce, M. (t.y.). es-Sünen. Mektebetü’l-İlmiyye.
  24. İbn Saʿd. (1990). eṭ-Ṭabaḳātü’l-kübrâ (M. I. et-Turkî & B. A. Hâbîl, Eds.). Dâru Sâdır.
  25. İbn Teymiyye, T. A. (2005). Mecmû‘atü’l-Fetâvâ (E. el-Bâz & Â. el-Cezzâr, Ten. ve Tenk.). Dâru’l- Vefâ.
  26. İbn Teymiyye. (1997). Mecmûʿu’l-Fetâvâ. Mektebetü’l-Maʿârif.
  27. Kandemir, M. Y. (1995). Fezâil. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 12, ss. 529-531). TDV Yayınları.
  28. Kettânî, M. (2006). Risâle fî uṣûli’l-hadîs. Dârü'l-Beşâir el-İslâmiyye.
  29. el-Kûrânî, A. (1991). Mu'cemu'l-mevḍū'ī li-eḥādīs al-Imām al-Mehdī (3 cilt). Müessesetü’l-Fikri’l- İslâmî.
  30. el-Makdisî, E. M. Ş. A. (1994). Müsîrü’l-ğarâm ilâ Ziyâreti’l-Ḳuds ve’ş-Şâm. Dârü’l-Cîl.
  31. el-Makdisî, E. M. (2002). Fezâʾilü Beyti’l-Makdis. Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.
  32. el-Makdisî, M. B. A. (2010). Fezâ’ilü Beyti’l-Makdis (A. el-Muğrîbî, Ed.). Dâru’l-Minhâc.
  33. Mehmed Ârif. (0042). Zikru’l-Gufrân fî Şerhi Ramazân (Yazma eser). Süleymaniye Kütüphanesi.
  34. Mehmed Ârif. (0042). Zikrü’l-Kerâmât fî Leyleti’l-Berâ’at (Yazma eser). Süleymaniye Kütüphanesi.
  35. Mehmed Ârif. (0042). Fezâ’ilü’l-Mescidi’l-Aksâ (Yazma eser). İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi.
  36. el-Minhâcî, M. Ş. (1984). el-ʿİkdü’l-farîd. el-Heyetü’l-Mısriyye.
  37. Mizzî, Y. (2004). Tehzîbü’l-Kemâl fî esmâʾi’r-ricâl. Müessesetü’r-Risâle.
  38. Moğultay b. Kılıç. (0042). Hasâisü’n-Nebî (Yazma eser). Süleymaniye Kütüphanesi.
  39. Münâvî, Z. M. A. (2001). Feyzü’l-kadîr. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  40. Müslim, E. H. (t.y.). Sahîh-i Müslim. Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabî.
  41. Müttakî el-Hindî. (1981). Kenzü’l-ʿummâl fî süneni’l-aḳvâl ve’l-efʿâl. Müessesetü’r-Risâle.
  42. Nesâî, Ş. (1994). es-Sünen. Mektebü’l-Matbûâti’l-İslamiyye.
  43. Sandıkçı, K. (1999). İbn Asâkir, Ebû Muhammed. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (c. 19 s. 320-321). İstanbul: TDV Yayınları.
  44. Süyûtî, C. (1971). el-Câmiʿu’s-saġîr. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  45. Süyûtî, C. (1996). Tedrîbu’r-râvî fî şerḥi Takrîbi’n-Nevevî. Dâru’l-Fikr.
  46. Süyûtî, C. (2004). el-Leʾâlîʾü’l-Masnûʿa fî’l-Ehâdîsi’l-Mevdûʿa. Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye.
  47. Süyûtî, C. (2004). İthâfu’l-Aḫṣâ bi-faḍâʾili’l-Mescidi’l-Aḳṣâ. Mektebetü’r-Rüşd.
  48. Şevkânî, M. A. b. (1960/1380 H). Fevâidü’l‑mecmûʿa fī’l‑ehâdisi’l‑mevzûʿa (A. el-Muallimî & A. Abdüllatîf, Tenkid ve Tahkik) [Yazma eser yayım baskısı]. nşr. Abdurrahman b. Yahyâ el- Muallimî – Abdülvehhâb Abdüllatîf.
  49. Taberânî, E. K. S. (1983). el-Muʿcemü’l-kebîr. Dâru İhyâʾi’t-Türâsi’l-ʿArabî.
  50. Tahâvî, A. (1993). Şerhu Meʿânî’l-Âsâr. Müessesetü’r-Risâle.
  51. Tirmizî, M. (t.y.). es-Sünen. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  52. el-Uleymî, M. H. (1999). el-Ünsü’l-celîl bi-târîhi’l-Kuds ve’l-Halîl. Mektebetü Dandis.
  53. el-Vâsitî, E. B. (2010). Kitâbu Fedâʾili’l-Beyti’l-Makdis. Merkezü Beyti’l-Makdis li’d-Dirâsâti’l- Tevsîḳıyye.
  54. Zehebî, M. (1992). Siyeru Aʿlâmi’n-nübelâʾ. Müessesetü’r-Risâle.
  55. Zehebî, M. (1995). Mîzânü’l-iʿtidâl fî nakli’r-ricâl. Dâru’l-Maʿrife.