Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightÇalışmanın sonunda selbedilmiş teşbih’in klasik teşbih anlayışını tamamlayıcı nitelikte bir analitik çerçeve sunduğu ve beyân ilmi ölçeğinde sınırlı da olsa bir açılım sağlayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Teşbih, bir şeyin başka bir şeye benzetilmesidir. Klasik teşbih, benzerlik ekseni üzerinde tanımlandığı için farklılık unsurunun çoğu zaman geri planda kaldığı görülmektedir. Bu çalışma, literatürde nefy ile birlikte anılan ve bazı araştırmacılarca et-teşbîhu’l-meslûb şeklinde adlandırılan yapıları esas alarak bunları makale boyunca analitik bir adlandırma olarak kullanılan “selbedilmiş teşbih” başlığı altında incelemeyi amaçlamaktadır. Klasik belagat kaynaklarında nefy edatlarının “teşbihi kaldırıp nefyi tekit ettiği” yönündeki tespit benimsenmekle beraber bu tür cümlelerde teşbih unsurlarının tamamen hükümsüz bir yapı şeklinde değil olumsuz hükmün şiddetini ve kapsamını belirleyen bir arka plan olarak işlev gördüğü savunulmaktadır. Nitekim Âl-i İmrân suresinin 36. âyetindeki “Erkek, kız gibi değildir.” ifadesi, benzerlik ihtimalinin dilsel olarak nefyedildiği bu yapılara örnek teşkil etmektedir. Çalışmanın temel amacı, selbedilmiş teşbih yapılarının klasik teşbih sanatındaki konumunu tespit etmek ve belagat ilmine muhtemel katkılarını ortaya koymaktır. Bu çerçevede selbedilmiş teşbih’in uygulamadaki yerini göstermek amacıyla âyetler, hadisler ve Arap şiirinden örnekler incelenmiştir. Çalışmanın sonunda selbedilmiş teşbih’in klasik teşbih anlayışını tamamlayıcı nitelikte bir analitik çerçeve sunduğu ve beyân ilmi ölçeğinde sınırlı da olsa bir açılım sağlayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
Abstract
Simile is the act of likening one thing to another. Since classical simile is defined along the axis of resemblance, the element of difference is often relegated to the background. This study aims to frame the structures associated with negation in the literature—designated by some researchers as al-tashbīh al-maslūb—under the heading of “negated (cancelled) simile,” an analytical designation employed throughout the article. While classical rhetorical sources maintain that particles of negation “remove the simile and reinforce the negation,” this study argues that, in such constructions, the elements of simile do not function as a nullified residue but rather as a background that determines the force and scope of the negative judgment. Indeed, the statement in Qur’an 3:36, “The male is not like the female,” exemplifies structures in which the possibility of resemblance is linguistically negated. The principal aim of this study is to identify the place of negated simile within classical simile theory and to assess its potential contributions to the science of rhetoric. To this end, examples from Qur’anic verses, prophetic traditions, and Arabic poetry are examined to demonstrate the practical function of negated simile. The study concludes that negated simile offers an analytical framework that complements the classical understanding of simile and, to some extent, provides a conceptual opening within the domain of bayān.