Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightSonuç olarak çalışma, bir yandan iki nüshaya dayalı tahkikli metni ortaya koymakta, öte yandan Bursevî'nin deprem gibi sarsıcı bir hadiseyi tefsirin anlam dünyasına nasıl taşıdığını göstererek Osmanlı tefsir geleneğinde tabiat olaylarının teolojik ve tasavvufî bakışla yorumlanmasına dair somut bir örnek ve tematik bir okuma sunmaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, XVIII. yüzyıl Osmanlı düşünce dünyasının önde gelen mutasavvıfmüfessirlerinden İsmâil Hakkı Bursevî'nin (öl. 1137/1725) Tefsîru Sûreti'z-Zilzâl adlı risâlesinin tahkikli neşrini ve içerik tahlilini konu edinmektedir. Bursevî bu risâleyi, 1117/1705 yılında yazımını tamamladığı Rûhu’l-beyân tefsirinden sonra, 1122/1710 yılında Mısır’da meydana gelen ve bizzat şahitlik ettiği büyük deprem vesilesiyle kaleme almıştır. Risâlede zelzele, ilâhî kudretin bir tecellisi olarak değerlendirilmekte, kıyamet tasvirleriyle ilişkilendirilerek hem zâhirî hem de işârî tefsir yöntemleriyle yorumlanmaktadır. Metin, Bursevî'nin Rûhu'lbeyân'daki Zilzâl sûresi yorumundan hem hacim hem de işârî bakış açısından belirgin biçimde ayrılmaktadır. Rûhu'l-beyân'da sûre klasik tefsir geleneği çerçevesinde genel hatlarıyla izah edilirken, bu risâlede belirli bir zaman ve mekânda yaşanan somut bir afet tecrübesiyle irtibatlandırılarak daha özel bir bağlamda ele alınmıştır. Bu yönüyle eser, yalnızca bir sûre tefsiri değil, aynı zamanda Osmanlı düşünce dünyasında doğa olaylarının nasıl algılandığı, bunların hangi teolojik çerçevede yorumlandığı ve tasavvufî düşüncenin bu yorumlara nasıl yön verdiği konusunda da önemli veriler sunmaktadır. Yöntem olarak çalışmada, Türkiye'deki kütüphanelerde muhafaza edilen iki yazma nüsha karşılaştırmalı biçimde tahkik edilmiş, nüsha farkları tespit edilerek dipnotlandırılmış ve metnin güvenilir bir neşri oluşturulmuştur. İnceleme kısmında ise risâlenin tefsir yöntemi ile deprem tasavvuruna dair temel konular ortaya konulmuştur. Araştırma, mevcut iki nüshanın incelenmesiyle sınırlı tutulmuş, Bursevî'nin konuyla ilgili diğer eserlerindeki deprem yorumlarına girilmemiştir. Sonuç olarak çalışma, bir yandan iki nüshaya dayalı tahkikli metni ortaya koymakta, öte yandan Bursevî'nin deprem gibi sarsıcı bir hadiseyi tefsirin anlam dünyasına nasıl taşıdığını göstererek Osmanlı tefsir geleneğinde tabiat olaylarının teolojik ve tasavvufî bakışla yorumlanmasına dair somut bir örnek ve tematik bir okuma sunmaktadır.
Abstract
This study focuses on the critical edition and content analysis of Tafsīr Sūrat alZalzalah, a treatise by Ismā'īl Ḥaqqī al-Bursawī (d. 1137/1725), one of the prominent Sufi exegetes of the eighteenth-century Ottoman intellectual world. Al-Bursawī composed this treatise following the major earthquake that occurred in Egypt in 1122/1710, which he personally witnessed, after completing his exegetical work Rūḥ al-Bayān in 1117/1705. In the treatise, the earthquake is interpreted as a manifestation of divine power, associated with eschatological imagery, and analyzed through both exoteric (ẓāhirī) and esoteric (ishārī) exegetical methods. The text significantly differs from al-Bursawī's interpretation of Sūrat alZalzalah in Rūḥ al-bayān in terms of both scope and esoteric perspective. While the surah is explained within the framework of classical exegetical tradition in general terms in Rūḥ alBayān, in this treatise it is addressed in a more specific context, linked to a concrete disaster experience in a particular time and place. In this respect, the work provides important insights not only as a commentary on a surah but also regarding how natural phenomena were perceived in the Ottoman intellectual world, within the theological framework in which they were interpreted, and how Sufi thought shaped these interpretations. Methodologically, two manuscript copies preserved in libraries in Turkey were comparatively examined, textual variants were identified and annotated in footnotes, and a reliable edition of the text was produced. In the analytical section, the fundamental topics concerning the exegetical method of the treatise and its conception of earthquakes were presented. The research was limited to the examination of the two available manuscripts, and al-Bursawī's earthquake interpretations in his other works were not addressed. Consequently, this study presents, on the one hand, a critical edition based on two manuscripts and, on the other hand, offers a concrete example and thematic reading of how natural phenomena were theologically and spiritually interpreted in the Ottoman exegetical tradition by demonstrating how al-Bursawī incorporated a traumatic event such as an earthquake into the semantic world of Qur'anic exegesis.