Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightFakat eserdeki bilgileri İbn Düreyd’in kendine has bir yöntemle kullanması, bu bilgilere ihtiyatlı yaklaşılması gerektiğini göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Sözlükler, bir toplumun duygu ve düşüncelerini ifade eden kelimeleri incelemesi bakımından o toplumun siyasî, sosyo-kültürel vb. yönleri ile alakalı önemli bilgiler içeren kaynaklardır. Hayatının önemli bir kısmını hicrî III. yüzyılda geçiren dil âlimi İbn Düreyd’in el-İştikāḳ’ı bu bağlamda önemli bir yere sahiptir. Arap kabileleri ve bunların önemli simalarının isimlerinin türemesini konu edinen eser Hz. Ömer’in divanını esas almış ve Şu‘ūbiye hareketine karşı bir cevap olarak yazılmıştır. Eserde isimlerin kökeni açıklanırken Eyyāmü’l-‘Arab, Cāhiliye, siyer, dört halife, Emevīler ve Abbāsīler dönemleriyle alakalı oldukça zengin bir malzeme kullanılmıştır. Bu çalışmada İbn Düreyd’in eserindeki İslâm öncesi ve İslâm tarihi ile ilgili bilgilerin kullanım yöntemi incelenmektedir. Eserin ilk İslâm tarihi kaynakları gibi klasik dönemde yazılması, Hz. Ömer’in divanını esas alması ve İslâm öncesi dönemden başlayıp yaklaşık hicrî 140 yılına kadarki döneme dair zengin bir malzeme sunması, eseri adeta klasik bir İslâm tarihi kaynağı haline getirmiştir. Fakat eserdeki bilgileri İbn Düreyd’in kendine has bir yöntemle kullanması, bu bilgilere ihtiyatlı yaklaşılması gerektiğini göstermektedir. Eserin Şu‘ūbiye’ye karşı telif edilmesine rağmen, eserde Şu‘ūbiye’nin anılmaması, İbn Düreyd’in onlara karşı hoşgörülü bir tavır takındığına işaret etmektedir. Ayrıca eserde Şu‘ūbiye taraftarı Ebū ‘Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennā’dan istifade edilmesi, Ebū ‘Ubeyde şahsında Şu‘ūbiye’nin göz ardı edilemeyecek ilmî bir seviyeye ulaştığını göstermektedir. Son olarak İbn Düreyd’in aktardığı İslâm tarihi metinlerine görüş, tercih, duygu ve mezhebî eğilimlerini yansıttığı müşahede edilmektedir. Özellikle Şī‘a’nın ılımlı kolu olan Mufaḍḍıla’ya meyilli olduğu ve bu meylinin metnin anlatım tarzı ve diline yansıdığı görülmektedir.
Abstract
Dictionaries are sources that contain significant information regarding the political and socio-cultural aspects of a society, as they examine the vocabulary that expresses its thoughts and emotions. The work al-Ishtiqāq by Ibn Durayd, a linguist who lived the majority of his life in the 3rd century AH, holds a prominent place in this context. Focusing on the etymology of the names of Arab tribes and their notable figures, the work is based on the dīwān of Caliph ʿUmar and was written as a response to al-Shu‘ūbiyya movement. While explaining the origins of names, the author utilizes a wealth of material related to Ayyām al-‘Arab, the Pre-Islāmic period, Sīrah, the Ras̲h̲īd Caliphs, the Umayyad and Abbāsid eras. This study examines the method of utilizing information related to Pre-Islāmic and Islāmic history in Ibn Durayd’s work. The fact that the work was written in the classical period, like the early Islāmic historical sources, is based on the dīwān of Caliph ʿUmar and presents rich material from the pre-Islāmic period up to approximately the 140th Hijrī year, making the work virtually a classic Islāmic historical source. However, the use of information through Ibn Durayd’s unique method suggests that these data should be approached with caution. Despite being written against al-Shu‘ūbiyya, the absence of direct mention of the movement in the text indicates Ibn Durayd’s tolerant attitude towards them. Furthermore, the utilization of Abū ʿUbayda Maʿmar b. al-Mut̲h̲annā, a proponent of al-Shu‘ūbiyya, demonstrates that the movement had reached an undeniable scholarly level in the person of Abū ʿUbayda. Finally, it is observed that Ibn Durayd reflected his personal views, preferences, emotions, and sectarian tendencies in the historical texts he transmitted. Particularly, it is evident that he inclined towards Mufaddıla, a moderate branch of S̲h̲īʿa, and this inclination is reflected in the narrative style and language of the text.