KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum / 2026 / Cilt: 15 Sayı: 43

Türkiye Cumhuriyeti'nin Kuruluşu ve Ulus İnşası: İdeolojik Temeller ve Hakkı Baha Pars'ın Söylemleri Üzerine Bir İnceleme

The Founding of the Republic of Turkey and Nation-Building: An Examination of Ideological Foundations and the Discourses of Hakkı Baha Pars

Muhammet Kemaloğlu(TRT KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ)0000-0001-7542-7517
Sayfa
53–74
Yayın Tarihi
2026-04-24
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada, aydınların toplumsal dönüşümdeki merkezi rolü ve ideolojik söylemlerin yeni bir vatandaş ve toplum yaratma projesini nasıl yönlendirdiği dilbilimsel bir perspektiften kapsamlı bir şekilde ortaya konulmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş aşamasında ideolojik dilin nasıl şekillendiğini ve ulus inşası projesini, dönemin önde gelen aydınlarından Hakkı Baha Pars'ın söylemleri üzerinden kapsamlı bir şekilde incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Pars'ın Türk kimliğinin felsefi ve ahlaki temellerine dair "Irkların Psikolojisi: Türk Tipinin Ana Hatları" (Pars 1930) gibi eserleri, Cumhuriyet'in temel değerlerinin entelektüel inşasındaki rolünü ortaya koymaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada, aydınların toplumsal dönüşümdeki merkezi rolü ve ideolojik söylemlerin yeni bir vatandaş ve toplum yaratma projesini nasıl yönlendirdiği dilbilimsel bir perspektiften kapsamlı bir şekilde ortaya konulmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Cumhuriyet · Ulus İnşası · İdeolojik Dil

Özet

Bu makale, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş aşamasında ideolojik dilin nasıl şekillendiğini ve ulus inşası projesini, dönemin önde gelen aydınlarından Hakkı Baha Pars'ın söylemleri üzerinden kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Pars'ın Türk kimliğinin felsefi ve ahlaki temellerine dair "Irkların Psikolojisi: Türk Tipinin Ana Hatları" (Pars 1930) gibi eserleri, Cumhuriyet'in temel değerlerinin entelektüel inşasındaki rolünü ortaya koymaktadır. Makale, Cumhuriyet'in ideolojik temelleri olan Atatürk milliyetçiliği, devletçilik, halkçılık, inkılapçılık ve laiklik ilkelerini, bu ilkelerin topluma nasıl benimsetildiğini ve eğitim, dil ve tarih yazımı gibi araçlarla yeni bir milli kimliğin nasıl oluşturulduğunu ele almaktadır. Bu çalışmada, aydınların toplumsal dönüşümdeki merkezi rolü ve ideolojik söylemlerin yeni bir vatandaş ve toplum yaratma projesini nasıl yönlendirdiği dilbilimsel bir perspektiften kapsamlı bir şekilde ortaya konulmaktadır.

Abstract

This article presents a comprehensive examination of the formation of ideological language and the nation-building project during the early years of the Turkish Republic, focusing on the discourses of Hakkı Baha Pars, a prominent intellectual of that era. Pars's works, such as "Irkların Psikolojisi: Türk Tipinin Ana Hatları," illustrate his role in the intellectual construction of the Republic's core values. The article analyzes the foundational principles of the Republic's ideology—Atatürk's nationalism, statism, populism, reformism, and secularism—and explores how these principles were disseminated to society and how a new national identity was forged through tools like education, language, and historical narratives. This study reveals the central role played by intellectuals in the social transformation and comprehensively demonstrates, from a linguistic perspective, how ideological discourses guided the project of creating a new citizenry and society.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kemaloğlu, M. (2026). Türkiye Cumhuriyeti'nin Kuruluşu ve Ulus İnşası: İdeolojik Temeller ve Hakkı Baha Pars'ın Söylemleri Üzerine Bir İnceleme. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Cilt: 15 Sayı: 43, 53–74. https://ajindex.com/articles/1640778

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (49)

  1. Dönemi Resmî Tarih Yazımının İdeolojik ve Politik Karakteri," Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, I, 1: 80-109.
  2. AKYOL, M., (2008), Kemalist İdeoloji ve Milli Eğitim, Ankara: Gece Kitaplığı.
  3. Atatürk, M. K., (1997), Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
  4. BOLAT, M., (2017), "Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü’nün Kuruluşu ve Misyonu," Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 61: 47-77.
  5. CHATTERJEE, P., (1986), Nationalist Thought and the Colonial World: A Derivative Discourse?, University of Minnesota Press.
  6. CIVCI, A., (2013), "İzmir Halkevi Faaliyetleri ve Kültürel Dönüşüm," Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10, 2: 89-90.
  7. Çelebi, S., (2017), "Türk Tarih Kurumunun Kuruluşu ve Amacı," Tarih ve Toplum, 12, 3: 82.
  8. DUMAN, H., (2015), Türk Milliyetçiliğinin Kökenleri, İstanbul: Dergah Yayınları.
  9. ERCAN, G., (2010), Türk Ulusçuluğu ve Cumhuriyet, İstanbul: İletişim Yayınları.
  10. ERSANLI, Büşra, (1992), İktidar ve Tarih: Türkiye'de 'Resmi Tarih' Tezinin Oluşumu (1929-1937), İstanbul: İletişim Yayınları.
  11. HEPER, M., (2006), Devlet ve Devletin Yeniden İnşası: Türkiye'de Siyaset, Toplum ve Devlet, İstanbul: Metis Yayınları.
  12. HOBSBAWM, E., (1990), Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth, Reality, Cambridge: Cambridge University Press.
  13. İnan, A. Âfet, (1969), Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atatürk’ün El Yazıları, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  14. KADIOĞLU, A., (2008), Vatandaşlığın Dört Hali, İstanbul: Metis Yayınları.
  15. KARAHAN-PARS, H. B., (1943), Hakkı Baha Pars’ın Biyografi ve Eserleri, İzmir.
  16. KARAOSMANOĞLU, Y. K., (1996), Ankara, İstanbul: İletişim Yayınları.
  17. KARPAT, K., (1994), Türk Demokrasi Tarihi, İstanbul: Afa Yayınları.
  18. KARTAL, S., (2019), "Türkiye Cumhuriyeti'nin Eğitim İdeolojisi ve 'Andımız' Metni," Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6, 12: 1-13.
  19. KAYA, E. E., (2015), "Erken Cumhuriyet Dönemi Ulus İnşa Sürecinde Irk ve Irkçılık (1923-1938)," Akademik Hassasiyetler Dergisi, 2, 3: 11-30.
  20. Kemaloğlu, M., (2011), Hakkı Baha Pars: Hayatı ve Eserleri (1879-1942), (Yayımlanmamış doktora tezi), Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Ankara.
  21. Maarif Vekâleti, (1931), Tarih IV, Türkiye Cumhuriyeti, İstanbul: Devlet Matbaası.
  22. MERT, N., (2004), Türkiye'de Modernleşme ve Ulus-Devlet, İstanbul: İmge Kitabevi.
  23. MYLONAS, H., (2010), The Politics of Nation-Building: Making of Modern Turkey, Cambridge: Cambridge University Press.
  24. ÖZER, S., (1984), Anadolu Gazetesi Bibliyografyası (Kronolojik ve Yazar Adlarına Göre) (1929-1940), E.Ü.E.F., T.D.E. Bölümü Bitirme Tezi, İzmir.
  25. PAMUK, Ş., (2006), Türkiye'nin Tarihi ve Ekonomisi: Bir Karşılaştırmalı Yaklaşım, İstanbul: İletişim Yayınları.
  26. PARLA, T., (1992), Türkiye'de Siyasal Düşünce: Atatürkçülük, Ankara: Türk Demokrasi Vakfı Yayınları.
  27. PARS, H. B., (1928), Tedris ve Terbiye, İstanbul: Maarif Matbaası.
  28. PARS, H. B., (1930), Irkların Psikolojisi: Türk Tipinin Ana Hatları, İstanbul: Cumhuriyet Matbaası.
  29. PARS, H. B., (1931a), “Biyoloji ve Psikoloji Nokta-i Nazarından Demokrasi”, Fikirler, III, 69: 10-18.
  30. PARS, H. B., (1931b), Milli Tarihin Terbiyede Ehemmiyeti, İstanbul: Cumhuriyet Matbaası.
  31. PARS, H. B., (1932), Biyoloji ve Psikoloji Nokta-i Nazarından Demokrasi, Ankara: Maarif Matbaası.
  32. PARS, H. B., (1933), Devletçilik, İstanbul: Cumhuriyet Matbaası.
  33. PARS, H. B., (1934), Demokrasi Nasıl Vatandaşlar İstiyor, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  34. PARS, H. B., (1935a), “Irkların Psikolojisi: Türk Tipinin Ana Hatları”, Anadolu, 6152-6158.
  35. PARS, H. B., (1935b), “Niçin Devletçiyiz,” Anadolu, 6112: 1.
  36. PARS, H. B., (1937a), “Irkların Psikolojisi: Türk Tipinin Ana Hatları”, Uludağ, X: 3-5.
  37. PARS, H. B., (1937b), “Devletçilik (Etadisme),” Fikirler, VII, 155: 8-10.
  38. PARS, H. B., (1937c), “Devletçilik”, Fikirler, VII, 156: 9-11.
  39. PARS, H. B., (1937d), “Milli Tarihin Terbiyede Ehemmiyeti”, Fikirler, VII, 158: 3-5.
  40. PARS, H. B., (1938a), “Tedris ve Terbiye”, Fikirler, VIII, 177: 12-13.
  41. PARS, H. B., (1938b), “Demokrasi Nasıl Vatandaşlar İstiyor”, Fikirler, VIII, 178: 1-2.
  42. PARS, H. B., (1941), Genç Şiirleri ve Gençlik Şiirleri, İzmir: Cumhuriyet Basımevi.
  43. POLAT, N., (2007), Modern Türkiye'de Ulus-Devlet ve Kimlik, İstanbul: Paradigma Yayınları.
  44. TEKELI, İ. ve İlkin, S., (1993), Türkiye'de Modernleşme ve Eğitim, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  45. TURAN, Ş., (2006), "Dr. Reşit Galip'in Atatürk'e Yakınmaları," Tarih Araştırmaları Dergisi, 25, 39: 1-28.
  46. TÜRKDOĞAN, B., (2021), "Türkiye Cumhuriyeti'nde Kadın ve Toplumsal Cinsiyet," Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 3: 683-690.
  47. TÜRKDOĞAN, O., (2003), Türk Milletinin Sosyal ve Kültürel Kimliği, İstanbul: Dergah Yayınları.
  48. YILMAZ, H., (2005), Modern Türkiye'nin Düşünce ve Siyaset Tarihi, Ankara: Vadi Yayınları.
  49. YILDIRIM, S., (2018), “Cumhuriyet Döneminde Bir Çatı Kavram Olarak Ulus İdeolojisi ve Bileşenleri,” Kent Akademisi, 11, 33: 317-331.