Dergiler / Uludağ İlahiyat Dergisi / 2026 / Cilt: 35 Sayı: 1

Arapça Şiirin Osmanlı Sarayındaki İzleri: Sultan Şairlere Nispet Edilen Metinlerin Filolojik Tenkidi

Traces of Arabic Poetry in the Ottoman Palace: A Philological Critique of Texts Attributed to Poet Sultans

Sayfa
59–83
Yayın Tarihi
2026-06-27
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Genel olarak sade bir üslup sergilenen bu manzumelerde naat ve münâcât gibi dinî-tasavvufî temaların belirgin bir ağırlık oluşturduğu; şekil özelliklerinin ise klasik Arap şiiriyle büyük ölçüde tam bir uyum arz ettiği görülmüştür.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı edebiyatı yalnızca Türkçe metinlerden ibaret olmayıp Farsça ve Arapça eserleri de kapsayan çok dilli ve zengin bir mirasa dayanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ahmed gibi şair sultanlara atfedilen Arapça manzumeleri filolojik ve metinbilimsel yöntemlerle mevsûkiyet, muhteva ve sanatsal yetkinlik açısından incelemektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Genel olarak sade bir üslup sergilenen bu manzumelerde naat ve münâcât gibi dinî-tasavvufî temaların belirgin bir ağırlık oluşturduğu; şekil özelliklerinin ise klasik Arap şiiriyle büyük ölçüde tam bir uyum arz ettiği görülmüştür.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arap Dili ve Belagati · Şiir · Divan Edebiyatı

Özet

Osmanlı edebiyatı yalnızca Türkçe metinlerden ibaret olmayıp Farsça ve Arapça eserleri de kapsayan çok dilli ve zengin bir mirasa dayanmaktadır. Bu geleneğin müntesipleri olan Osmanlı sultanları, Türkçe ve Farsçanın yanı sıra sayıca az olmakla birlikte Arapça şiirler de kaleme almışlardır. Bu çalışma, özellikle Ali Emîrî’nin Cevâhirü’l-mülûk adlı eseri temel alınarak Fatih Sultan Mehmed, Yavuz Sultan Selim, III. Murad ve I. Ahmed gibi şair sultanlara atfedilen Arapça manzumeleri filolojik ve metinbilimsel yöntemlerle mevsûkiyet, muhteva ve sanatsal yetkinlik açısından incelemektedir. Araştırma neticesinde söz konusu sultanların Arapça şiirde dikkate değer bir teknik maharete sahip oldukları müşahede edilmiştir. Şiirlerin nispetinde bazı beyitlerin klasik Arap şairlerinden iktibas edildiği veya çeşitli tasarruflara konu edildiği tespit edilmekle birlikte büyük çoğunluğunun özgün nitelikler taşıdığı anlaşılmıştır. Genel olarak sade bir üslup sergilenen bu manzumelerde naat ve münâcât gibi dinî-tasavvufî temaların belirgin bir ağırlık oluşturduğu; şekil özelliklerinin ise klasik Arap şiiriyle büyük ölçüde tam bir uyum arz ettiği görülmüştür.

Abstract

Ottoman literature relies on a rich, multilingual heritage that is not limited to Turkish texts but also encompasses works in Persian and Arabic. As adherents of this tradition, Ottoman sultans composed poems in Arabic—albeit fewer in number—alongside their works in Turkish and Persian. Based primarily on Ali Emîrî’s work Jawāhir al-Mulūk, this study examines the Arabic verses attributed to poet-sultans such as Mehmed II, Selim I, Murad III, and Ahmed I. The analysis employs philological and text-critical methods to evaluate these poems in terms of authenticity, content, and artistic competence. The research reveals that the sultans in question possessed a noteworthy degree of technical proficiency in Arabic poetry. Regarding the attribution of the poems, while it was determined that certain couplets were borrowed from classical Arabic poets or subjected to various adaptations, it is understood that the vast majority exhibit original characteristics. It was observed that these verses generally display a plain style, with a distinct predominance of religious-mystical themes such as na't (eulogy) and munajat (supplication), while their formal features demonstrate a substantial alignment with classical Arabic poetry.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çakır, M. F., Akdağ, S. (2026). Arapça Şiirin Osmanlı Sarayındaki İzleri: Sultan Şairlere Nispet Edilen Metinlerin Filolojik Tenkidi. Uludağ İlahiyat Dergisi, Cilt: 35 Sayı: 1, 59–83. https://doi.org/10.51447/uluid.1865306

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (33)

  1. Akün, Ömer Faruk. Divan Edebiyatı. İstanbul: İSAM Yayınları, 2. Basım, 2014.
  2. Ali Emîrî. Cevâhirü’l-mülûk. İstanbul: Asır Matbaası, 1319.
  3. Ali Nûreddîn. Kelâmü’l-mülûk, mülûkü’l-kelâm. İstanbul: Âlem Matbaası, 1311.
  4. Bursalı Mehmed Tâhir. Osmanlı Müellifleri. haz. A. Fikri Yavuz - İsmail Özen. 3 Cilt. İstanbul: Meral Yayınevi, 1972.
  5. Değirmençay, Veyis. Farsça Şiir Söyleyen Osmanlı Şairleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2013.
  6. Doğan, Muhammet Nur. Fâtih Dîvânı ve Şerhi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 3. Basım, 2023.
  7. El Aatafi, Amjad. “Qaseedat Ya Sayyidi”, YouTube. Yayın Tarihi 19 Mayıs 2018. https://www.youtube.com/watch?v=MCtYb4ms3is
  8. Elias John Wilkinson, Gibb. A History of Ottoman Poetry. 5 Cilt. Londra: Luzac & Co, 1900.
  9. Eyyûb Sabrî Bâşâ. Mevsûʿatu mirʾâtiʾl-Haremeyniʾş-Şerîfeyn ve Cezîratiʾl-ʿArab. çev. Mâcide Mahlûf vd. 5 Cilt. Kâhire: Dâruʾl-Âfâkiʾl-Arabiyye, 2024.
  10. Günaydın, Talha - Kaptan, Mirac Betül. “Şiirleri Bestelenen Sultan Şairler ve Sultanlarda Peygamber Sevgisi”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 10/5 (Kasım 2023), 1550-1585.
  11. İbn Hallikân. Vefeyâtü’l-aʿyân ve enbâʾü ebnâʾi’z-zamân. thk. İhsân Abbâs. 8 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdir, 1968.
  12. İbnüʾl-Muʿtez. Dîvânuʾbniʾl-Muʿtezz. thk. Kerem Bustânî. Beyrut: Dâru Sâdir, ts.
  13. İnalcık, Halil. Has-Bağçede ‘Ayş u Tarab: Nedîmler Şâîrler Mutrîbler. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
  14. İsen, Mustafa vd. Sultanların Şiirleri Şiirlerin Sultanları. İstanbul: Kapı Yayınları, 2012.
  15. Karamânî, Ahmed b. Yûsuf b. Ahmed. Aḫbâru'd-düvel ve âs̱âru'l-üvel fi't-târîḫ. thk. Fehmî Saʿd - Ahmed Hatît. 3 Cilt. Beyrut: Âlemüʾl-Kütüb, 1992.
  16. Kırkkılıç, Ahmet. Murâdî Dîvânı. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2015.
  17. Koçu, Reşad Ekrem. Osmanlı Padişahları. Ankara: Doğan Kitap, 6. Basım, 2015.
  18. Köksal, Mehmet Fatih. Savaşta Yavuz Şiirde Selim: Yavuz Sultan Selim ve Şiirleri. İstanbul: Muhit Kitap, 2022.
  19. Kurtuluş, Rıza - Pala, İskender. “Mülemma‘”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31/539. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
  20. Maʿarrî, Ebü'l-Alâ. el-Lüzûmiyyât. thk. Abdülazîz el-Hâncî Emîn. 2 Cilt. Kâhire: Mektebetüʾl-Hâncî, 1924.
  21. Muhammed b. Abdillatîf. Şerḥu ḳaṣîdetiʾs-Sulṭân Murâd. nşr. Sait Uylaş. Erzurum: Serhat Bilişim, 2016.
  22. Muhibbî, Muhammed. Ḫulâṣatu’l-es̱er fî aʿyâniʾl-ḳarniʾl-ḥâdî ʿaşer. Mısır: el-Matbaʿatüʾl-Vehbiyye, 1867.
  23. Muhlis, Abdullâh. “Ġazelüʾl-mülûk veʾl-ḳaṣîdetüʾl-mensûbe ileʾs-Sulṭân Selîm”. Mecelletüʾr-Risâle 467 (1942), 626-628.
  24. Muhlis, Abdullâh. “Kitâbü Büstâniʾl-ʿârifîn ve nüzhetüʾn-naẓirîn”. el-Mecmeʿuʾl-ʿİlmiyyüʾl-ʿArabî 20/1-2 (1945), 54-60.
  25. Muhlis, Abdullâh. “Min Ġazeliʾl-mülûk: ḳaṣîdetun liʾs-Sulṭân Selîm Fâtiḥi Miṣr”. Mecelletüʾr-Risâle 462 (1942), 530.
  26. Müstakimzâde, Süleyman Sâdeddin. Tuḥfe-i ḫaṭṭâṭîn. İstanbul: Devlet Matbaası, 1928.
  27. Nâmık Kemâl. Evrâḳ-ı perîşân. İstanbul: y.y., 1301.
  28. Nehrevâlî, Kutbuddîn. el-İʿlâm bi-aʿlâmi Beytillâhiʾl-ḥarâm. Mısır: el-Matbaʻatü'l-Âmiratüʾl-Usmâniyye, 1886.
  29. Tarlan, Ali Nihad. Yavuz Sultan Selim Divanı. İstanbul: Ahmet Halit Kitabevi, 1946.
  30. Tokmak, A. Naci. Divan Edebiyatı. İstanbul: Demavend Yayınları, 2018.
  31. Turan, Osman. Selçuklular ve İslâmiyet. İstanbul: Nakışlar Yayınevi, 1980.
  32. Üstün, Mahmut. “Başlangıçtan Günümüze Arap Edebiyatında Kullanılan Nazım Türleri”. Şarkiyat Mecmuası 40 (Nisan 2022), 117-144. https://doi.org/10.26650/jos.1057717
  33. Zinkeisen, Johann Wilhelm. Osmanlı İmparatorluğu Tarihi. çev. Nilüfer Epçeli. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2011.