KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Doğu Karadeniz Sağlık Bilimleri Dergisi / 2026 / Cilt: 5 Sayı: 1

Tip-2 Diyabetli Bireylerin Sağlık Okur-Yazarlıkları ile Kalp ve Damar Hastalıklarına Yönelik Sağlık İnançları Arasındaki İlişki

The Relationship Between Health Literacy and Health Beliefs Towards Cardiovascular Diseases of Individuals with Type 2 Diabetes

Hasret Açikgönül(ONDOKUZ MAYIS UNIVERSITY)0009-0003-0857-9547
Özge Öz Yıldırım(Ondokuz Mayıs Üniversitesi)0000-0003-4810-563X
Sayfa
15–28
Yayın Tarihi
2026-03-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular: Çalışmaya katılan katılımcıların yaş ortalaması 48.83±12.59’dur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Amaç: Bu araştırmanın amacı Tip 2 diyabetli bireylerin sağlık okur-yazarlıkları ile kalp ve damar hastalıklarına yönelik sağlık inançları arasındaki ilişkinin belirlenmesidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yöntem: Kesitsel çalışma türünde olan bu çalışma, bir hastanenin Kardiyoloji Polikliniğine başvuran tip-2 diyabetli 300 birey ile yürütülmüştür.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular: Çalışmaya katılan katılımcıların yaş ortalaması 48.83±12.59’dur.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:300 birey
⚙️Değişkenler:Diyabet · Sağlık İnanç · Kardiyovasküler Hastalık

Özet

Amaç: Bu araştırmanın amacı Tip 2 diyabetli bireylerin sağlık okur-yazarlıkları ile kalp ve damar hastalıklarına yönelik sağlık inançları arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Yöntem: Kesitsel çalışma türünde olan bu çalışma, bir hastanenin Kardiyoloji Polikliniğine başvuran tip-2 diyabetli 300 birey ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri, kişisel veri formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Tip 2 Diyabetli Bireylerde Kalp ve Damar Hastalıkları ile İlişkili Sağlık İnançları Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Veriler IBM 27 paket programında analiz edilmiştir. Özet istatistik olarak birim sayısı, yüzde, ortalama±standart sapma değerleri kullanılmıştır. Verilerin normallik varsayımına uygunluğu “Kurtosis” ve “Skewness” katsayıları (± 2) ile hesaplanmıştır. Verilerin analizinde, tanımlayıcı istatistikler, iki grup karşılaştırmalarında bağımsız örneklem t testi, değişkenler arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesinde pearson korelasyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi uygulanmıştır. p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan katılımcıların yaş ortalaması 48.83±12.59’dur. Katılımcıların yaşları ile diyabet tanısına sahip olma yılı arasında orta düzey pozitif yönlü bir ilişki olduğu, sağlık okur yazarlık ölçeği ile düşük düzeyde pozitif yönlü bir ilişki olduğu ve kardiyovasküler hastalıklara ilişkin sağlık inançları ölçeği ile düşük düzeyde pozitif yönlü bir ilişki olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Diyabet tanısına sahip olma yılı ile sağlık okuryazarlığı ölçeği arasında düşük düzeyde pozitif yönlü bir ilişki olduğu saptanmıştır (p<0.05). Yaş (p:0.046), diyabet hakkında bilgi alma durumu (p<0.001) ve diyabet hastalığına bağlı olarak gelecekte kalp hastalığı yaşayacağını düşünme durumu (p<0.001) kardiyovasküler hastalıklara ilişkin sağlık inançları ile istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Sonuç: Katılımcıların sağlık okuryazarlıkları yetersiz bulunmuştur. Diyabet hastalığı haricinde başka kronik bir hastalığı bulunan katılımcıların kardiyovasküler hastalıklara ilişkin sağlık inançları ve sağlık okuryazarlıkları daha fazladır.

Abstract

Objective: The aim of this study was to determine the relationship between health literacy and health beliefs regarding cardiovascular disease in individuals with type 2 diabetes. Method: This cross-sectional study was conducted with 300 individuals with type 2 diabetes who applied to the Cardiology Outpatient Clinic of a hospital. Data were collected using a personal data form, the Turkish Health Literacy Scale, and the Health Beliefs Regarding Cardiovascular Diseases Scale in Individuals with Type 2 Diabetes. Data were analyzed using the IBM 27 software package. Summary statistics included number of units, percentage, and mean ± standard deviation. The normality of the data was calculated using the “Kurtosis” and “Skewness” coefficients (± 2). In the analysis of the data, descriptive statistics, independent samples t-test for comparisons between two groups, Pearson correlation analysis and multiple linear regression analysis were applied to evaluate the relationships between variables. p<0.05 was accepted. Findings: The mean age of the participants in the study was 48.83±12.59. A moderate positive correlation was found between the age of the participants and the year of their diabetes diagnosis, a low positive correlation with the health literacy scale, and a low positive correlation with the health beliefs scale regarding cardiovascular diseases (p<0.05). A low positive correlation was found between the year of their diabetes diagnosis and the health literacy scale (p<0.05). Age (p:0.046), level of knowledge about diabetes (p<0.001), and the belief that they will experience heart disease in the future due to diabetes (p<0.001) were found to be statistically significant with health beliefs regarding cardiovascular diseases. Conclusion: Participants' health literacy was found to be insufficient. Participants with chronic diseases other than diabetes had higher health beliefs and health literacy regarding cardiovascular diseases.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Açikgönül, H., Yıldırım, Ö. Ö. (2026). Tip-2 Diyabetli Bireylerin Sağlık Okur-Yazarlıkları ile Kalp ve Damar Hastalıklarına Yönelik Sağlık İnançları Arasındaki İlişki. Doğu Karadeniz Sağlık Bilimleri Dergisi, Cilt: 5 Sayı: 1, 15–28. https://doi.org/10.59312/ebshealth.1790841

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (55)

  1. Abdallah, S. M. A., Ayoub, A. I., Makhlouf, M. M. E., & Ashour, A. (2024). Diabetes knowledge, health literacy and diabetes self-care among older adults living with diabetes in Alexandria, Egypt. BMC Public Health, 24(1), 2848.
  2. Adejoh, S. O. (2014). Diabetes knowledge, health belief, and diabetes management among the Igala, Nigeria. Sage Open, 4(2), 2158244014539966.
  3. Güner, A.T., Kuzu, A., & Bayraktaroğlu, T. (2020). Diyabetli bireylerde sağlık okuryazarlığı ve akılcı ilaç kullanımı arasındaki ilişki. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi, 214 - 223.
  4. Alanyalı, F., & Arslan, S. (2020). Diyabet tedavisinde öz yönetim ve tedavi uyumu: Hasta perspektifleri. Journal of Nursing and Health Sciences, 8(2), 112–119.
  5. American Diabetes Association. (2010). Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care, 33(Supplement 1), 62–69.
  6. Asharani, P. V., Lau, J. H., Roystonn, K., Devi, F., Peizhi, W., Shafie, S.,. & Subramaniam, M. (2021). Health literacy and diabetes knowledge: a nationwide survey in a multi-ethnic population. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(17), 9316.
  7. Bailey, S. C., Brega, A. G., Crutchfield, T. M., Elasy, T., Herr, H., Kaphingst, K., Schillinger, D. (2014). Update on health literacy and diabetes. The Diabetes Educator, 40(5), 581-604.
  8. Coşkun, S. (2024). Yetişkin bireylerin kardiyovasküler hastalık risk faktörleri bilgi düzeyi ile sağlığı geliştirme ve koruyucu davranışlar arasındaki ilişkinin incelenmesi. Turk J Cardiovasc Nurs, 15 (36), 8–16.
  9. Çürük, G. N., Bayındır, S. K., & Oğuzhan, A. (2018). Kardiyovasküler Hastalığı Olan Hasta ve Hasta Yakınlarında Kardiyovasküler Hastalıklar Risk Faktörleri Bilgi Düzeyi ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları. Sağlık Bilimleri Dergisi, 27(1), 40-47.
  10. Değerli, H., & Tüfekçi, N. (2018). Toplumun sağlık okuryazarlk düzeyinin belirlenmesi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 6(15), 467-488.
  11. Enjezab, B., Zarehosseinabadi, F., Tafti, A. D., & Zarehosseinabadi, M. (2021). The relationship between health literacy dimensions and perceived risk of cardiovascular disease in middle-aged iranian women. Iranian Journal Of Nursing And Midwifery Research, 26(3), 279–284. https://doi.org/10.4103/ijnmr.IJNMR_104_20
  12. Gadore, T.F., Dea, Y.C., & Taddele, B.W. (2019). Predictors of diabetes self-care practice and associated factors among patients on follow-up at Hadiya Zone health institutions, Southern Ethiopia, using Health Belief Model: Cross-sectional study design. EC Endocrinology and Metabolic Research, 1–17.
  13. Hassen, H. Y., Bowyer, M., Gibson, L., et al. (2022). Level of cardiovascular disease knowledge, risk perception and intention towards healthy lifestyle and socioeconomic disparities among adults in vulnerable communities of Belgium and England. BMC Public Health, 22, 197.
  14. Hazer, O., & Ateşoğlu, L. (2019). Yaşlılarda sağlık okuryazarlığının başarılı yaşlanma üzerine etkisi: Ankara ili örneği. Turkiye Klinikleri Internal Medicine Nursing-Special Topics, 5(2), 48-56.
  15. International Diabetes Federation. (2019). Diabetes atlas 2019., https://www.diabetesatlas.org/ en/ International Diabetes Federation. (2024). Diabetes and heart, https://idf.org/about-diabetes/diabetes-complications/cardiovascular-disease/
  16. International Diabetes Federation. (2024). Type 2 diabetes, https://idf.org/about-diabetes/types-of-diabetes/type-2/
  17. International Diabetes Federation. (2024). Diabetes data. https://www.diabetesatlas.org/ en/
  18. Jutterström, L., Stenlund, A. L., Otten, J., Lilja, M., & Hellström Ängerud, K. (2024). Awareness of cardiovascular risk among persons with type 2 diabetes: a qualitative study. International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-being, 19(1), 2294512.
  19. Aktaş, H.K., Aktaş, R., Basat, O. (2024). Evaluation of Health Literacy and Health Perception in Individuals with Chronic Diseases. Kafkas J Med Sci, 14(1):31–36.
  20. Kara, K., & Çınar, S. (2011). Diyabet bakım profili ile metabolik kontrol değişkenleri arasındaki ilişki. Kafkas J Med Sci, 1(2), 57-63.
  21. Karahan, A., & Çelik, M. (2020). Diyabet yönetiminde hasta eğitimi ve yaşam tarzı değişikliklerinin önemi. Turkish Journal of Endocrinology and Metabolism, 24(3), 45–52.
  22. Karahan, S., & Akyol, A. D. (2023). Türkiye'de farklı yaş gruplarında kardiyovasküler hastalık risk algısı: Kesitsel bir çalışma. Turkish Journal of Public Health, 21(1), 55–63.
  23. Karimy, M., Araban, M., Zareban, I., Taher, M., & Abedi, A. (2016). Determinants of adherence to self-care behavior among women with type 2 diabetes: an explanation based on health belief model. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran, 30, 368.
  24. Khairuddin, F. H., & Ismail, Z. (2021). The influence of age on cardiovascular health beliefs among university students: A structural equation modeling approach. Journal of Preventive Medicine and Public Health, 54(3), 143–150.
  25. Kim, M. T., Kim, K. B., Ko, J., Murry, N., Xie, B., Radhakrishnan, K., & Han, H. R. (2020). Health literacy and outcomes of a community-based self-help intervention: a case of Korean Americans with type 2 diabetes. Nursing research, 69(3), 210-218.
  26. Kuhpayeh, H. B., Shojaeizadeh, D., & Bazarganipour, F. (2017). Application of the Health Belief Model to predict nutritional behavior among diabetic patients. Journal of Education and Health Promotion, 6, 75.
  27. Lee, S. K., & Hwang, S. Y. (2025). Cardiovascular Health Behavior Prediction Model in Patients With Type 2 Diabetes. The Journal of Cardiovascular Nursing, 40(2), E72–E81.
  28. Magnussen, C. G., Blankenberg, S., & Global Cardiovascular Risk Consortium. (2023). Global effect of modifiable risk factors on cardiovascular disease and mortality. New England Journal of Medicine, 389(14), 1273-1285.
  29. McElfish, P. A., Hallgren, E., Henry, L. J., Ritok, M., Rubon-Chutaro, J., & Kohler, P. (2016). Health beliefs of Marshallese regarding type 2 diabetes. American Journal of Health Behavior, 40(2), 248-257.
  30. Nabolsi M. M. (2020). Perception of diabetes management and cardiovascular disease risk among men with type 2 diabetes: A qualitative study. Nursing Open, 7(3), 832–840. https://doi.org/10.1002/nop2.458
  31. Neşe, A., Bakir, E., Bağlama, S. S., & Karasu, F. (2021). Tip 2 diyabet hastalarında sağlık okuryazarlığı düzeyinin diyabet öz bakımı üzerine etkisi: klinik tabanlı bir çalışma. Turkiye Klinikleri J Health Sci, 6(1), 112-119.
  32. Okuroğlu, G.K. &Toptaner, N.E. (2018). Tip 2 diyabetli bireylerde kalp ve damar hastalıkları ile ilişkili sağlık inançları ölçeği’nin türkçe’ye uyarlanması, geçerlik ve güvenirliği. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 20(2/3), 1-12.
  33. Özdemir, İ. N., Kılınç İşleyen, E., & Demirtaş, S. (2025). The relationship between e-health literacy and health beliefs regarding cardiovascular disease in elderly ındividuals with type 2 diabetes. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 7(1), 50-62. https://doi.org/10.54061/jphn.1626389
  34. Özel, C. B., Arıkan, H., Dağdelen, S., Kütükcü, E. Ç., Karadüz, B. N., Kabakçı, G., & İnce, D. (2021). Tip 2 diyabetli bireylerde kardiyovasküler hastalıklar risk faktörleri bilgi düzeyi ve fiziksel aktivite seviyelerinin incelenmesi. Journal of Exercise Therapy and Rehabilitation, 8(1), 99-105.
  35. Özonuk, E., & Yılmaz, M. (2019). Tip 2 Diabetes Mellitus Tanılı Hastaların Sağlık Okuryazarlığı ve Tedavi Uyumu Arasındaki İlişki. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 16(2).
  36. Pourhabib, A., Zareipour, M. A., & Hasandokht, T. (2018). Relationship between perceived risk and preventive behaviors of cardiovascular disease in patients undergoing coronary artery bypass graft surgery. Journal of Preventive Medicine, 29(2), 77–84.
  37. Rodgers, J. L., Jones, J., Bolleddu, S. I., Vanthenapalli, S., Rodgers, L. E., Shah, K., Karia, K., & Panguluri, S. K. (2019). Cardiovascular risks associated with gender and aging. Journal of Cardiovascular Development and Disease, 6(2), 19. https://doi.org/10.3390/jcdd6020019
  38. Sağlam, F. S., & Bektas, H. (2023). Risk perceptions of patients with type 2 diabetes mellitus regarding insulin therapy and diabetes complications: A cross-sectional study. Journal of Clinical Nursing, 32(15-16), 5010–5027. https://doi.org/10.1111/jocn.16720
  39. Nugent, T. L., Galea, A. M., & Sammut, R. (2023). Health literacy, self‐management and glycaemic control in persons living with type 2 diabetes mellitus: a cross‐sectional study. Practical Diabetes, 40(4), 28-34.
  40. Satman, İ., Bayırlıoğlu, Ş., Okumuş, F., Ertürk, N., Yemenici, M., Cinemre, S., … & Merih, Y. D. (2023). Estimates and forecasts on the burden of prediabetes and diabetes in adult and elderly population in Turkiye. European Journal of Epidemiology, 38(3), 313–323.
  41. Topçu, S. ve Ardahan, M. (2023). Türk yetişkinlerinde kardiyovasküler hastalık risk algısı: kesitsel bir çalışma. Birincil Sağlık Hizmetleri Araştırma ve Geliştirme, 24, e23.
  42. Türkiye Diyabet Vakfı. (2023). Diyabet 2020-2030 Ulusal Diyabet Stratejisi 10. Yıl Sonuç Dökümanı. https://www.turkdiab.org/admin/PICS/webfiles/TDV_UDS_2023_112454.pdf
  43. UCLA. (2014). What is diabetes. Erişim Adresi: http://healthpolicy.ucla.edu/publications/Documents/PDF/2014/1%20in%203_Press%20Kit_diabetes%20fact%20 sheet.pdf.
  44. Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF). (2018). Taking-diabetes-to-heart-full-report-web.pdf. https://idf.org/our-activities/care-prevention/cardiovascular-disease/taking-diabetes-to-heart.html
  45. Ülgü, M. M., Gülkesen, K. H., Akünal, A., Ayvalı, M. O., Zayim, N., Birinci, Ş., & Balcı, M. K. (2023). Characteristics of diabetes mellitus patients in Turkey: An analysis of national electronic health records. Turkish journal of medical sciences, 53(1), 316–322.
  46. Van Smoorenburg, A. N., Hertroijs, D. F. L., Dekkers, T., Elissen, A. M. J., & Melles, M. (2019). Patients’ perspective on self management: Type 2 diabetes in daily life. BMC Health Services Research, 19(1), 605.
  47. Visscher, B. B., Steunenberg, B., Heerdink, E. R., & Rademakers, J. (2020). Medication selfmanagement support for people with diabetes and low health literacy: A needs assessment. Plos One, 15(4).
  48. Vornanen, M., Konttinen, H., Kääriäinen, H., Männistö, S., Salomaa, V., Perola, M., & Haukkala, A. (2016). Family history and perceived risk of diabetes, cardiovascular disease, cancer, and depression. Preventive medicine, 90, 177–183.
  49. Wallace, A. (2010). Low health literacy: overview, assessment, and steps toward providing high-quality diabetes care. Diabetes Spectrum, 23(4), 220-227.
  50. World Health Organization. (2024). Diabetes. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
  51. World Health Organization. (2024). Health Literacy. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/health-literacy
  52. Yılmaz, F. T., Kumsar, A. K., & Çelik, S. (2018). Tip 2 diyabetli bireylerde kardiyovasküler hastalıklar risk faktörleri bilgi düzeyi ile sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasındaki ilişki. Hemşirelikte Eğitim Ve Araştırma Dergisi,15 (2): 63-70
  53. Yilmazel, G., & Cici, R. (2019). Limited health literacy is associated with poorer clinical outcomes in elderly with type 2 diabetes mellitus. Universa Medicina, 38(3), 179-185.
  54. Asharani, P. V., Lau, J. H., Roystonn, K., Devi, F., Peizhi, W., Shafie, S.,. & Subramaniam, M. (2021). Health literacy and diabetes knowledge: a nationwide survey in a multi-ethnic population. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(17), 9316.
  55. Topçu, S. ve Ardahan, M. (2023). Türk yetişkinlerinde kardiyovasküler hastalık risk algısı: kesitsel bir çalışma. Birincil Sağlık Hizmetleri Araştırma ve Geliştirme, 24, e23.