Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu minvalde konu üzerindeki bilim insanlarının bakışaçılarını dile getirerek bilimsel tahlil yapılmaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışmada, H. 1228 / M. 1813’te ʿAbduraḥmān Özkendî tarafından yazılan “Ḳıṣṣa-i Dāstān-ı Çingiz Ḫan ~ Ḥażret-i Mı̇̄r Tėmür Dāstānınıŋ Beyānı” adlı kitabında çeşitliğiyle dikkat çeken emir-istek kipleri ele alınmaktadır. Makalenin esasını oluşturan eser Çağatay Türkçesinin Klasik sonrası döneminin özelliklerini taşımaktadır. Bazı bilim adamlarınca “Çağataycanın Çöküş” dönemi olarak da bilinen devirde yazılan eser, yazım ve dil özellikleri açısından Çağatay Türkçesinin metinleriyle büyük oranda benzerlik göstermekle beraber Türkçenin çeşitli lehçelerin unsurlarını bir arada barındırmasıyla dikkat çekmektedir. Özellikle eserde birinci şahıs çokluk emir-istek kipini karşılayan {-(A)yIn}, {-(A)yIk}, {-(A)lI}, {-(A)lIK}, {-(A)lIñ}, {-(A)nUñ} biçimindeki 6 çeşit ek kullanılmıştır. Makalede Türkçenin çeşitli lehçelerine ait bu eklerin oluşum, gelişim süreçleri, eserdeki ve lehçelerdeki kullanımları ve yapı özellikleri ilgili dilbilimsel analiz yapılmaktadır. Bunun için betimlemeli, tanımlayıcı, artzamanlı ve eşzamanlı yöntemler kullanılmaktadır. Bu çeşitliliğin nedenleri üzerinde durulmaktadır. Bu minvalde konu üzerindeki bilim insanlarının bakışaçılarını dile getirerek bilimsel tahlil yapılmaktadır.
Abstract
This article represents the results of the research work that conducted linguistic analysis of a large amount of noticeable usage and development of different forms of imperatives in “Qissa-i dastany Chinghiz khan ~ Khazret-i Mir Temirning dastanyning bayany” by Abdurakhman Ozkendi, which was published in 1813. Although the written tradition is dominated by similarities with Chagatai texts, in a work in which morphemes of different Turkic languages are used together, the imperative is used in the plural from the 1st person, as in next six forms ({-(A)iyn}, {-(A)iyyq}, {-(A)lY }, {-(A)lYK}, {-(A)lYNG} {-(A)nUng}) formation and specificity of application of these six forms can be compared for theoretical conclusions concerning the process of development of 1-person imperative usage beginning with the old Turkic language, ancient Uyghur, Chagatai, Kipchak, ancient Anatolian and their usage in modern Turkic languages (phonetic variants, allomorphs) is shown, and the phonetic phenomena in the languages that underwent sound changes are finally determined by using diachronic and synchronous methods. The answer to the question why the monument language uses these six forms of the imperative declension is sought. The opinions and scholarly analyses of the 1st person and the forms of the imperative are also discussed.