Dergiler / Türkoloji / 2024 / Sayı: 120

SEYİT KASKABASOV’UN KAVRAMSAL DÜNYASINDAN HAREKETLE KAZAK FOLKLORUNDA AÑIZ VE EFSANE TÜRLERİ

ANIZ AND LEGEND TYPES IN KAZAKH FOLKORE BASED ON SEİT KASKABASOV’S CONCEPTUAL WORLD

Mustafa Nerkiz(Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi)0000-0002-6881-1390
Sayfa
85–105
Yayın Tarihi
2024-12-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada añız ve efsane türleri ayrı ayrı değerlendirilecek, iki türün birbiriyle olan benzerlikleri ve farklılıkları üzerinde durularak añız ve efsanenin türsel sınırları ortaya konulacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Genel folklor araştırmalarında olduğu gibi, Kazak folklor araştırmalarında da tür ve tasnif meselesi en önemli araştırma sahalarından birisini oluşturmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Dönemin ideolojik anlayışının folklor üzerindeki etkisi bunlardan belki de en önemlisidir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada añız ve efsane türleri ayrı ayrı değerlendirilecek, iki türün birbiriyle olan benzerlikleri ve farklılıkları üzerinde durularak añız ve efsanenin türsel sınırları ortaya konulacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kazak · folklor · añız

Özet

Genel folklor araştırmalarında olduğu gibi, Kazak folklor araştırmalarında da tür ve tasnif meselesi en önemli araştırma sahalarından birisini oluşturmuştur. Bu mesele hakkında pek çok araştırmacı çeşitli görüşler ileri sürseler de, tüm araştırmacıların ortak tür tanımı ve tasnifinden söz etmek oldukça güçtür. Kazak folklor araştırmalarında elbette bu durumun birkaç sebebi bulunmaktadır. Dönemin ideolojik anlayışının folklor üzerindeki etkisi bunlardan belki de en önemlisidir. Bu anlayışın dışına çıkan Seyit Askarulı Kaskabasov Kazak folklorunda özellikle mensur türler üzerine derin araştırmalar yürütmüş; türlerin tanımı, kaynağı, gelişim yolları, poetikası ve işlevleri gibi özellikleri hakkında önemli bilgiler sunmuştur. Onun tür ve tasnif meselesi hakkındaki görüşleri dönemine göre yenilikçi ve tatmin edici bulunmuş, ondan sonraki folklor araştırmacıları tarafından da bu görüşler sürdürülüp desteklenmiştir. Bu çalışmada Kaskabasov tarafından birer müstakil tür olan “añız” ve “efsane” üzerinde durularak konu sınırlandırılmıştır. Söz konusu iki türün o döneme kadar “añız” başlığı altında birlikte değerlendirilmesi ve iki tür üzerine olan mukayeseli araştırmaların sınırlı olması bu çalışmanın gerçekleştirilme sebebidir. Çalışmada añız ve efsane türleri ayrı ayrı değerlendirilecek, iki türün birbiriyle olan benzerlikleri ve farklılıkları üzerinde durularak añız ve efsanenin türsel sınırları ortaya konulacaktır.

Abstract

As in general folklore studies, the issue of genre and classification has been one of the most significant research areas in Kazakh folklore studies. Although many researchers have presented various perspectives on this issue, reaching a unified definition and classification of genres among scholars remains challenging. This situation in Kazakh folklore research can be attributed to several factors, with the ideological influence of the period on folklore being perhaps the most significant. Seyit Askaruli Kaskabasov, who transcended this ideological framework, conducted extensive research on Kazakh folklore, particularly on prose genres. He provided critical insights into the definition, origin, developmental trajectories, poetics, and functions of these genres. His perspectives on genre and classification were regarded as innovative and comprehensive for his time, subsequently influencing and being supported by later folklore researchers. In this study, Kaskabasov’s approach is narrowed down to focus on anız and legend, which he treated as independent genres. The rationale for this study lies in the fact that, until then, the two genres had often been grouped together under the title of anız, and comparative research on them was limited. This study evaluates anız and legend as distinct genres, highlights their similarities and differences, and delineates their boundaries.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Nerkiz, M. (2024). SEYİT KASKABASOV’UN KAVRAMSAL DÜNYASINDAN HAREKETLE KAZAK FOLKLORUNDA AÑIZ VE EFSANE TÜRLERİ. Türkoloji, Sayı: 120, 85–105. https://doi.org/10.59358/ayt.1558588

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (39)

  1. Ahmetbekova, A. (2011). “Türki Halıqtarınıñ Añızdıq Prozasınıñ Zerttelüvi jäne Saralanuvı”, KazNU Habarşısı, Şığıstanuv Seriyası, No:4, Almatı, 56-62.
  2. Aliyev, R. (2021). Azerbaycan Folkloru [Janr Sistemi ve Teorik Açıklamalar], Bakü: İksad.
  3. Allambergenova, İ. (2019). “Qaraqalpaq Äpsana hem Añızdarı Haqqında”, Berdak Nomidagi Korakalpok Davlat Universitetining Ahborotnomasi. 2019. C. 4 No. 45, ss. 188-191.
  4. Anikin, P. V., & Kruglov, G. Y. (1987). Russkoye Narodnoye Poetiçeskoye Tvorçestvo. Izdaniye vtoroye, Sankt-Peterburg: Prosveşeniye.
  5. Annaberdiyev, D. (2021). “Türkmen Halk Biliminde Efsane Terimlerine Genel Bir Bakış”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, Sayı/Issue: 51 (Bahar/Spring) - Ankara, 135-155.
  6. Ason, H. (1971). “Concerning the ‘Historical’ and the ‘Local’ Legends and Their Relatives” The Journal of American Folklore, S. 84, No. 331, (Toward New Perspectives in Folklore).
  7. Ayımbetov, Q. (1988). Halıq Danalığı, Nökis.
  8. Älbekov, T. (2015). Akademik Seyit Kaskabasov jäne Qazaq Folkloristikası, Almatı: Print Express.
  9. Ävezov, M. ( (1991) Ädebiyet Tarihı, Almatı: Ana Tili.
  10. Boratav, P. N. (1995). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı, İstanbul: Gerçek Yayınevi.
  11. Dégh, L. (2001). Legend and Belief: Dialectics of a Folklore Genre, Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press.
  12. Dıykanbayeva, A. (2004). Kırgız Efsaneleri Üzerinde Bir Araştırma, Doktora Tezi, İzmir: Ege Üniversitesi.
  13. Dönmez Fedakâr, P. (2008). Karakalpak Efsaneleri (İnceleme-Metinler), Doktora Tezi, İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  14. Duranlı, M. (2006). “Saha Türklerinde Efsane Kavramı ve Sınıflandırma Çalışmaları”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt: VI, S: 2, ss. 303-309.
  15. Elçin, Ş. (1986). Halk Edebiyatına Giriş, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  16. Ergun, M. (1997). Türk Dünyası Efsanelerinde Değişme Motifi, C. 1, Ankara: TDK Yayınları.
  17. Gilyazutdinov, S. M. (2000). Tatarskiye İstoriçeskiye Predaniya i Legendı i ih Hudojostvenniye Osobennosti, Kazan. Gurviç, İ. S. (1977) Kultura Severnıh Yakutov- Olenevedov, Moskova.
  18. Hamzayev, M. Ya. (1962). Slovar Turkmenskogo Yazıka, Aşkabat: Izdatelstvo AN TSSR.
  19. Hotamov, N. ile Sarimsaqov, B. (1983). Adabiyetşunoslik Terminlarining Rusça-Ozbekça Luğati, Taşkent: Okituvçi. İmomov, K. (1989), Ozbek Folklori Oçerklari, Taşkent: Fan.
  20. Kalbayeva, G. S. (2021). “Rol Legendı v anrovoy Sisteme Karakalpakskoy Narodnoy Prozı”, The Way of Science International scientific journal, № 1 (83).
  21. Kaskabasov, S. (1988). XIX. Ğasırdıŋ Ekinşi Jartısındağı Kazak Folkloristikası, Qazaq Fol’kloristikasınıñ Tarihı.
  22. Kaskabasov, S. (2009). Oyöris, Almatı: Jibek Jolı.
  23. Kaskabasov, S. (2014). Tañdamalı, C. 1, Astana: Foliant Baspası.
  24. Kebekova, B. (2002a). “Legenda”, Kırgız Adabiyatının Tarıhı, C. 1, Bişkek.
  25. Kebekova, B. (2002b). “Mif cana Ulamış”, Kırgız Adabiyatının Tarıhı, C. 1, Bişkek.
  26. Qorabay, S. (2010). Oqımıstı. (Baş Ed.) Almatı: QazAqparat.
  27. Qul-Muhammed, M. (2006). Qazaq Ädebi Tiliniñ Sözdiği. (Baş Ed.), Almatı: Arıs.
  28. Luthi, M. (2003). “Masalın Efsane, Menkabe, Mit, Fabl ve Fıkra Gibi Türlerden Farkı”, Çev. Sevengül Sönmez, Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar. Haz. Gülin Öğüt Eker vd. Ankara: Millî Folklor Yayınları.
  29. Maqsetov, Q. (1971) Qaraqalpak Folklorınıñ Estetikası, Nökis, Qaraqalpaqstan.
  30. Matıjanov, K. (2015) Babalar Sözinin Bahadüri, Ana Tili Gazeti, 08.10.2015, http://anatili.kazgazeta.kz/news/33145 (Erişim: 12.03.2019)
  31. Nabiyev, A. (2006). Azerbaycan Halk Edebiyatı, İkinci kısım, Bakü: Elm.
  32. Ospanaliyeva, B. (2011). Kazakistan’ın Cambıl Bölgesi Efsaneleri (İnceleme - Metinler), Doktora Tezi, İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  33. Pirsultanlı, S. P. (2007). Azerbaycan Efsane ve Rivayetlerinin Edebiyat Anıtlarımızla Karşılaştırmalı Tetkiki [Metn], Bakü: Nurlan.
  34. Propp, V. Y. (1998). Poetika Folklora (Sobraniye Trudov V.Ya.Proppa), Sostavleniye, Predisloviye i Kommentarii A.N. Martınovoy, Moskova: Izdatelstvo “Labirint”.
  35. Sakaoğlu, S. (1980). Taş Kesilme Motifi ve Bu Efsanelerin Tip Kataloğu, Ankara, Ankara Üniversitesi Basımevi.
  36. Seyidoğlu, B. (1997). Erzurum Efsaneleri, İstanbul: Erzurum Kitaplığı.
  37. Sıdıqov, E. (2015) Seyit Askarulı Kaskabasov - Biyobibliyografiyalıq Körsetkiş, (Baş Editör). Astana.
  38. Şahajanova, G. K. “Añız-Äpsanalardıñ Janrlıq Erekşelikteri”, http://www.rusnauka.com/pdf/278523.pdf, (04.06.2021) Tanayev, T. (1999) Epikalık anrlar, C. 2, Oş.
  39. Älbekov, T. (2015). Akademik Seyit Kaskabasov jäne Qazaq Folkloristikası, Almatı: Print Express.