Dergiler / Türkoloji / 2026 / Sayı: 121

KARAKALPAKLARIN ETNOGRAFİK EŞYALARININ KOLEKSİYONU (Özbekistan Devlet Tarih Müzesi’nden)

THE COLLECTION OF ETHNOGRAPHIC ITEMS OF THE KARAKALPAKS (from the State Museum of History of Uzbekistan)

Mansur Safayev(Государственный музей истории Узбекистана)0009-0003-5839-8226
Sayfa
125–146
Yayın Tarihi
2025-03-21
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen sonuçlar, bu materyallerin Karakalpakların kültürel kimliğinin korunmasında kritik bir rol oynadığını, onların kültürel söylemlere entegrasyonuna katkı sağladığını ve Orta Asya’nın etnografik mirasının tanıtımına destek olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makalede, Özbekistan Devlet Tarih Müzesi’nde bulunan Karakalpak halkına ait etnografik koleksiyon ele alınmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Koleksiyonun oluşumunda 20. yüzyılda gerçekleştirilen keşif gezilerinin rolü, müzeleştirme süreçleri ve sergileme yöntemleri analiz edilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen sonuçlar, bu materyallerin Karakalpakların kültürel kimliğinin korunmasında kritik bir rol oynadığını, onların kültürel söylemlere entegrasyonuna katkı sağladığını ve Orta Asya’nın etnografik mirasının tanıtımına destek olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Etnografya · Karakalpak kültürü · müze koleksiyonları

Özet

Bu makalede, Özbekistan Devlet Tarih Müzesi’nde bulunan Karakalpak halkına ait etnografik koleksiyon ele alınmaktadır. Çalışma, bu eserlerin sistematik şekilde tasnif edilmesi, bilimsel olarak incelenmesi ve tanıtılması üzerine odaklanmaktadır. Geleneksel giysiler, halılar, el sanatları ve Karakalpakların tarihi ve kültürel mirasını yansıtan ev eşyalarına özellikle dikkat çekilmektedir. Koleksiyonun oluşumunda 20. yüzyılda gerçekleştirilen keşif gezilerinin rolü, müzeleştirme süreçleri ve sergileme yöntemleri analiz edilmektedir. Araştırmanın metodolojisi, etnografik eserlerin karşılaştırmalı analizi, onların tarihî ve kültürel bağlamda yorumlanması ve Karakalpak halkının geleneklerini ve dünya görüşünü yansıtan süsleme motiflerinin sistematik hale getirilmesine dayanmaktadır. Çalışma, koleksiyonun etnografya, sanat tarihi ve müzecilik alanlarındaki disiplinlerarası araştırmalar için önemini vurgulamaktadır. Elde edilen sonuçlar, bu materyallerin Karakalpakların kültürel kimliğinin korunmasında kritik bir rol oynadığını, onların kültürel söylemlere entegrasyonuna katkı sağladığını ve Orta Asya’nın etnografik mirasının tanıtımına destek olduğunu göstermektedir. Araştırma, özellikle günlük yaşam ve ritüel objeler alanındaki eksiklikleri tamamlamak amacıyla daha fazla keşif gezisinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Abstract

This article examines the ethnographic collection of the Karakalpak people preserved in the State Museum of History of Uzbekistan. The study focuses on the systematization, scholarly research, and popularization of these artifacts. Particular attention is given to traditional clothing, carpets, handicrafts, and household items that reflect the historical and cultural heritage of the Karakalpaks. The processes of museification and exhibition display, as well as the role of 20th-century expeditions in shaping the collection, are analyzed. The research methodology is based on a comparative analysis of ethnographic artifacts, their interpretation within a historical and cultural context, and the systematization of ornamental motifs that reflect the traditions and worldview of the Karakalpak people. This study highlights the significance of the collection for interdisciplinary research in ethnography, art history, and museology. The findings demonstrate that these materials play a crucial role in preserving the cultural identity of the Karakalpaks, integrating them into contemporary scholarly and cultural discourses, and promoting the ethnographic heritage of Central Asia. The research also underscores the need for further expeditions to address gaps in the collection, particularly in the areas of daily life and ritual objects.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Safayev, M. (2025). KARAKALPAKLARIN ETNOGRAFİK EŞYALARININ KOLEKSİYONU (Özbekistan Devlet Tarih Müzesi’nden). Türkoloji, Sayı: 121, 125–146. https://doi.org/10.59358/ayt.1576292

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (21)

  1. Алламуратов, А. (2019). Каракалпакское Декоративно-Прикладное Искусство. Вопросы художественного своеобразия. Самарканд: МИЦАИ.
  2. Аржанцева, И.А. (2016). Хорезм. История Открытий И Исследований. Этнографический Альбом. Ульяновск: ООО «Артишок».
  3. Богословская, И.В. (2021). У Моря Барханов, На Земле Такыров. Сборник Воспоминаний О Т.А.Жданко.Ташкент: SAN’AT.
  4. Богословская, И.В. (2019). Каракалпакский Орнамент: Образ И Смысл. Алматы: МИЦАИ.
  5. Доспанов, О.Т. & Юсупова, А.И. (2024). Государственный Музей Истории И Культуры Республики Каракалпакстан Монография. Нукус.
  6. Доспанов, О.Т. (2023). Видному Ученому Этнографу И Музееведу Х.Есбергенову 90 Лет. Ташкент.
  7. Иванов, П. П. (1935) Очерк Истории Каракалпаков. Москва.
  8. Исмаилова, Ж., & Левтеева, Л. (2020). Ўзбекистон Маданий Мероси Муаллифлик Туркуми: Ўзбекистон Тарихи Давлат Музейи Тўплами. Иккинчи Қисм. Этнографик Фонд Китоб-Альбоми. Тошкент: East Star Media МЧЖ.
  9. Кубель, Е.Л. (2013). Основные Занятия Каракалпаков В Фото Коллекциях А.Л. Мелкова(МАЭ).СПб.: МАЭ РАН.
  10. Материалы К Историко-Этнографическому Атласу Средней Азии И Казахстана. (1961). М.-Л.
  11. Минасянц, В.С., & Алпаткина, Т.Г.(2014). Т.М. Миргиязов - Малоизвестное Имя В Среднеазиатской Археологии. Ташкент.
  12. Русяйкиной, С.П. (1961). Музейные Этнографические Фонды Как Источник Для Составления Историко-Этнографического Атласа Средней Азии И Казахстана. М.-Л. C.36-85.
  13. Садыкова Н., Лефтеева Л., Султонова Н., & Турсуналиев, К.(1986). Кустарные Промыслы В Быту Народов Узбекистана XIX – XX Веков. Т.: Фан.
  14. Садыкова, Н.С. (1974). Музей Истории Народов Узбекистана Им. М.Т. Айбека. / Наука в Узбекистане. Ташкент: Фан.C.250-272.
  15. Садыкова, Н.С. (1975). Музейное Дело В Узбекистане. Ташкент: Фан.
  16. Садыкова, Н.С. (1966). Этнографические Коллекции Музея Истории Народов Узбекистана (История Комплектования И Краткое Описание). Ташкент.
  17. Содиқова, Н. (1981). Маданий Ёдгорликлар Хазинаси. Тошкент: Фан.
  18. Центральный Архив Академии Наук Республики Узбекистан. (1946). Фонд 54, опись 1, дело 26, листы. Академия Наук УзССР
  19. Центральный Архив Академии Наук Республики Узбекистан. (1950). Фонд 59, личное дело Турды Миргиязова. Академия Наук УзССР
  20. Этнография Каракалпаков. (1980). XIX-начало XX века (Материалы исследования). Ташкент: ФАН.
  21. Doniyorov, A. X., Bo‘riyev, O.B., & Ashirov, A.A. (2020) Markaziy Osiyo Xalqlari Etnologiyasi. Toshkent: NIF MSH.