Dergiler / Türkoloji / 2026 / Sayı: 121

KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE TEZHİP SANATININ YANSIMALARI

REFLECTIONS OF THE ART OF ILLUMINATION IN CLASSICAL TURKISH POETRY

Nalan Kutsal(Türkiye Yazma Eserler Kurumu)0000-0003-2608-3492
Sayfa
1–40
Yayın Tarihi
2025-03-21
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu da hayatın çeşitli yönlerinin, özellikle şairleri etkileyen konularla bağlantılı olarak şiire nasıl yansıdığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Klasik Türk şiiri, yazıldığı ve okunduğu dönemlerin sosyal hayatına dair zengin bilgiler içermektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Özellikle 16. yüzyılda zirveye ulaşan bu sanat, şairlerin hayatlarındaki rolüyle bağlantılı olarak klasik şiire de bazı yönleriyle yansımıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu da hayatın çeşitli yönlerinin, özellikle şairleri etkileyen konularla bağlantılı olarak şiire nasıl yansıdığını göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Klasik Türk şiiri · tezhip sanatı · divan nüshaları

Özet

Klasik Türk şiiri, yazıldığı ve okunduğu dönemlerin sosyal hayatına dair zengin bilgiler içermektedir. Bu çalışma, tezhip sanatının klasik şiire nasıl yansıdığını ve şiirle bağını incelenmektedir. Tezhip sanatının şiirdeki yansımalarını tespit etmek için tezhipli divanlara ve şiirde tezhip sanatına yapılan göndermelere odaklanılmıştır. Böylece şiirle kitap sanatlarının bağı ve şiirin hayatı yansıtan yönleri ortaya çıkmaktadır. Tezhip, renkli yapısıyla dikkat çeken bir kitap süsleme sanatıdır. Motifleri Orta Asya kökenli olan bu sanat, Anadolu bölgesinde önemli bir gelişme göstermiştir. Özellikle 16. yüzyılda zirveye ulaşan bu sanat, şairlerin hayatlarındaki rolüyle bağlantılı olarak klasik şiire de bazı yönleriyle yansımıştır. Bu çalışma öncelikle tezhip sanatını, motiflerinin kökenini ve tarihsel gelişimini incelemektedir. Daha sonra şairlerin tezhipli divan nüshalarına ve tezhip sanatının şiirdeki yansımalarına dikkat çekilmiştir. Anadolu’da Türk şiirinin ortaya çıkışından 16. yüzyılın sonuna kadar yazılmış divanlardan seçilmiş, tezhibe atıfta bulunan çeşitli beyitler, bu sanatın kitap süsleme açısından önemini vurgulamaktadır. Özellikle bu sanata değer veren veya kitap sanatlarıyla ilgilenen şairler, konuya dair bakış açılarını şiir dilinde ifade etmişlerdir. Bu da hayatın çeşitli yönlerinin, özellikle şairleri etkileyen konularla bağlantılı olarak şiire nasıl yansıdığını göstermektedir. Şiir, sosyal hayattan pek çok ayrıntıyı içinde barındıran bir edebî tür olarak tezhip sanatının o dönemdeki önemini değerlendirmek açısından da önemli bir kaynaktır.

Abstract

Classical Turkish poetry contains rich information about the social life of the periods in which it was written and read. This study examines how the art of illumination is reflected in classical poetry and its connection to poetry. To identify the reflections of the art of illumination in poetry, focuses on illuminated divans and references to the art of illumination within poetry. Thus, the connection between poetry and book arts, as well as the aspects of poetry that reflect life, emerges. Illumination is a book decoration art notable for its colorful structure. This art, whose motifs originate from Central Asia, has shown significant development in the Anatolian region. Reaching its peak especially in the 16th century, this art also reflected certain aspects in classical poetry in connection with its role in the lives of poets. This study first examines the art of illumination, the origins of its motifs, and its historical development. Subsequently, attention is directed toward illuminated divan copies of the poets and the reflections of illumination in poetry. Various couplets referencing illumination, selected from divans composed from the emergence of Turkish poetry in Anatolia to the end of the 16th century, highlight the significance of this art in the context of book ornamentation. Poets who esteemed this art or engaged with book arts articulated their perspectives on the subject through poetic expression. This also illustrates how various aspects of life are reflected in poetry, particularly in relation to the themes that influenced poets. As a literary form that encapsulates numerous details of social life, poetry is also an important source for evaluating the importance of the art of illumination in that period.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kutsal, N. (2025). KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE TEZHİP SANATININ YANSIMALARI. Türkoloji, Sayı: 121, 1–40. https://doi.org/10.59358/ayt.1586915

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (30)

  1. Akar, A., Keskiner, C., (1978). Türk Süsleme Sanatında Desen ve Motif. İstanbul: Tercüman Sanat ve Kültür Yayınları.
  2. Arseven, C. E. (1943). Sanat Ansiklopedisi, V. İstanbul: Maarif Matbaası.
  3. Aslanapa, O. (1989). Türk Sanatı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
  4. Atasoy, N. (2002). Hasbahçe Osmanlı Kültüründe Bahçe ve Çiçek. İstanbul: Aygaz A. Ş.
  5. Ayverdi, İ. (2006). Misalli Büyük Türkçe Sözlük, II. İstanbul: Kubbealtı İktisadî İşletmesi.
  6. Bâkî. (1994). Bâkî Dîvânı (Tenkitli Basım). Sabahattin Küçük (Haz.). Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları.
  7. Birol, İ. A. & Derman, Ç. (2007). Türk Tezyinî Sanatlarında Motifler. İstanbul: Kubbealtı Yayınevi.
  8. Ebuzziyâ Tevfik. (1306). Lugat-i Ebüzziyâ. Kostantiniyye: Matbaa-i Ebuzziyâ.
  9. Ersoy, A. (1988). Türk Tezhip Sanatı. İstanbul: Akbank.
  10. Fuzûlî. (1958). Türkçe Divan. KenanAkyüz vd.(Haz.)Ankara: İş Bankası Kültür Yayınları.
  11. Gelibolulu Mustafa Âlî. (2006). Divan (Textual Anlaysis and Critical Edition). İsmail H. Aksoyak (Haz.). Harvard Üniversitesi Yakındoğu Dilleri ve Medeniyetleri Bölümü.
  12. Harîmî. (2020). Harîmî [Şehzade Korkud] Dîvânı. EmineAtmaca (Haz.). Konya: Palet Yayınları.
  13. Hasan Ziyâî. (2002). Hasan Ziyâ’î Hayatı-Eserleri-Sanatı ve Divanı (İnceleme-Metin). MüberraGürgendereli (Haz.). Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  14. Keskiner, C. (2001). Turkish Motifs. (5. Bs.). İstanbul: Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu.
  15. Kutsal Risalet Yazma Mushaf Sergisi. (2022). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları 208.
  16. Lings, M. (2012). Kur’an Hat ve Tezhibinden Parıltılar. Turan Koç (Çev.). İstanbul: İstanbul Ticaret Odası.
  17. Mesîhî. (1995). Mesîhî Dîvânı. Mine Mengi (Haz.). Ankara: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
  18. Muhibbî. (2016). Muhibbî Dîvânı Bütün Şiirleri Kânûnî Sultan Süleyman. KemalYavuz & Orhan Yavuz (Haz.). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
  19. Necatî Bey. (1997). Necatî Beg Divanı. Ali Nihat Tarlan (Haz.). İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  20. Özen, M. E. (2003). Türk Tezhip Sanatı. İstanbul: Gözen Kitap ve Yayın Evi.
  21. Revânî. (2017). Revânî Dîvânı. Ziya Avşar (Haz.). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56143,revani-divanipdf.pdf?0.
  22. Şemseddin Sami. (1317). Kâmûs-ı Türkî. Dersâdet: İkdâm Matbaası.
  23. Şemseddin Sami.(1307). Kâmûsu’l-A‘lâm III. İstanbul: Mihran Matbaası.
  24. Şentürk, A. A. (2016). Osmanlı Şiiri Kılavuzu. İstanbul: Osmanlı Edebiyatı Araştırmaları Merkezi, C. 1.
  25. Topkapı Sarayı Müzesi Uzmanları. (1969). Türk El Sanatları (Turkish Handicrafts-Türkisches Kunsthandwerk-Arts Manuels Turcs). İstanbul: Yapı Kredi Bankası A.Ş, Tör-As Ofset Basımevi.
  26. Ünver, A. S. (1938). Türk Tezyinatında Halkâriye Dair. Arkitekt, 10-11, 301-309.
  27. Yıldırım, E. (2012). Türk Kültüründe Renkler ve İfade Ettikleri Anlamlar. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  28. Zâtî. (1968). Zatî Divanı (Edisyon Kritik ve Transkripsiyon) Gazeller Kısmı: I. Cild. Ali Nihat Tarlan (Haz.). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  29. İnternet Kaynakları: URL-1:https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/A'râf-suresi/1109/155-156-ayet-tefsiri. (Erişim Tarihi: 20.03.2023).
  30. URL-2:https://en.wikipedia.org/wiki/Narcissus_poeticus. (Erişim Tarihi: 17.09.2022). (URL- 3): https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Narcissi.jpg#/media/File:Narcissi.jpg (Erişim Tarihi: 08.10.2024).