Dergiler / Türkoloji / 2026 / Sayı: 122

KAZAK MİLLİ UYGULAMALI SANATLAR – TÜRK SANAT KÜLTÜRÜNÜN ÖNEMLİ BİR PARÇASI

KAZAKH NATIONAL HANDICRAFTS - AN IMPORTANT PART OF TURKIC ARTISTIC CULTURE

Sayfa
79–120
Yayın Tarihi
2025-06-22
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sembolizm ve estetik dünya görüşü açısından Kazak el sanatlarının Türk etnokültüründeki eşsiz yeri tespit edilerek değerli çıkarımlarda bulunulmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Makalede Kazak halkının milli el sanatlarının Türk sanat kültüründeki yeri ve sanatsal özellikleri incelenmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Tarihsel dönemlerde Türk kültürünün önemli bir kuşağını oluşturan Kazak halk el sanatlarının etno-kültürel yönleri, sanatsal ve ideolojik açıdan incelenmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Sembolizm ve estetik dünya görüşü açısından Kazak el sanatlarının Türk etnokültüründeki eşsiz yeri tespit edilerek değerli çıkarımlarda bulunulmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türk sanat kültürü · halk sanatları · el sanatlarında süsleme

Özet

Makalede Kazak halkının milli el sanatlarının Türk sanat kültüründeki yeri ve sanatsal özellikleri incelenmektedir. Tarihsel dönemlerde Türk kültürünün önemli bir kuşağını oluşturan Kazak halk el sanatlarının etno-kültürel yönleri, sanatsal ve ideolojik açıdan incelenmektedir. Özellikle dokumacılık, dericilik, nakışçılık, kuyumculuk, ahşap ve metal işçiliği gibi el sanatlarına ait örnekler, Kazak el sanatlarının Türk halklarının milli el sanatlarıyla sıkı bağını ortaya koymaktadır. Çalışma, Türk halklarının kültürel mirasının korunması ve incelenmesinde Kazak ulusal el sanatlarının eşsiz rolünün belirlenmesi ihtiyacından doğmuştur. Kazak halk sanatlarının Türk sanat kültürü sistemindeki yeri belirlenerek, sanatsal ve manevi önemi bilimsel olarak araştırılıyor. Kazak milli el sanatlarının sembolik anlamı ve tarihi gelişimi anlatılmakta, milli el sanatlarının Türk etnokültürel kimliğini güçlendirmedeki önemi üzerinde durulmaktadır. Kazak milli el sanatlarının Türk sanat kültürünün ayrılmaz bir parçası olduğu gerçeği, semiyotik, tarihî ve kültürel-karşılaştırmalı yöntemler kullanılarak kapsamlı bir şekilde analiz edilmektedir. Kazak el sanatları ile Türk sanat kültürü arasındaki ilişkinin incelenmesi sonucunda bazı temel sonuçlar ve bilimsel çıkarımlar elde edilmiştir. Türk halklarının el sanatlarının bazı karşılaştırmalı özellikleri ve Kazak el sanatlarının Türk halkları arasında tezahürleri ortaya konulmuştur. Sembolizm ve estetik dünya görüşü açısından Kazak el sanatlarının Türk etnokültüründeki eşsiz yeri tespit edilerek değerli çıkarımlarda bulunulmaktadır.

Abstract

This article explores the artistic characteristics and cultural significance of Kazakh national crafts within the broader context of Turkic artistic heritage. From both artistic and ideological perspectives, the ethnocultural dimensions of Kazakh folk crafts are examined, as these traditions represent a vital phase of Turkic culture due to their historical depth and intricate content. Craft forms such as weaving, leatherworking, embroidery, jewelry making, and wood and metalworking illustrate the deep-rooted connections between Kazakh and wider Turkic craft traditions. Despite the acknowledged value of Kazakh crafts, their specific role in preserving and transmitting Turkic cultural identity remains insufficiently studied. This research addresses that gap by determining the position of Kazakh folk crafts within the system of Turkic artistic culture and analyzing their artistic and spiritual significance. It highlights the symbolic meanings and historical evolution of these crafts while considering their contribution to reinforcing Turkic ethnocultural identity. Through the application of semiotic, historical, and comparative cultural methods, the study offers a comprehensive analysis of how Kazakh crafts function as an integral element of Turkic visual culture. It also identifies key comparative features between Kazakh and other Turkic craft traditions, revealing both shared motifs and region-specific expressions. Ultimately, the research clarifies the unique role of Kazakh crafts in the broader Turkic ethnocultural framework and presents valuable scholarly conclusions grounded in symbolism and aesthetic worldview.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Auelbekov, E., Bodikov, S., Avelbekov, N. (2025). KAZAK MİLLİ UYGULAMALI SANATLAR – TÜRK SANAT KÜLTÜRÜNÜN ÖNEMLİ BİR PARÇASI. Türkoloji, Sayı: 122, 79–120. https://doi.org/10.59358/ayt.1684576

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (91)

  1. Пайдаланылған әдебиеттер
  2. Akkanat, M. (2015). Türk Sanatında Gelenek ve Modernleşme (Түркі өнеріндегі дәстүр мен жаңғыру). Стамбул: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  3. Аннаев, М. (2016). Түркімен Халық Ою-Өрнегі. Ашхабад, Түркіменстан Ұлттық баспасы.
  4. Арғынбаев, Х. (1987). Қазақ Халқының Қолөнері. Алматы: Өнер.
  5. Аханов, Б.Ф. & Кунжигитова, Г.Б. (2020). Көркем Кесте. Оқу құралы. Алматы: Эверо.
  6. Ахмеров, Р.Б. (1996). Об Истоках Декоративно-Прикладного Искусства Башкирского Народа. Уфа: Китап.
  7. Әбдіғаппарова, Ұ.М. (1999). Қазақтың Ұлттық Ою-Өрнектері (Оқу Құралы). Алматы: Өнер.
  8. Байділдаұлы, Ш. (2006). Қазақтың Ою-Өрнектері. Алматы: Өнер.
  9. Байпақов, К. М. (2005). Қазақстанның Ежелгі Қалалары. Алматы: Аруна.
  10. Байтанаев, Б. (2017). Сакральная География Казахстана. Алматы: Институт археологии им. А.Х. Маргулана.
  11. Баишева, Е. Э. (2023). Орнамент в татарском искусстве, Бизнес И Дизайн Ревю, (31), 101-107.
  12. Бекмаматов, Э. (2018). Кыргыз Элдик Көркөм Өнөрү (Қырғыз Халық Көркем Өнері). Бишкек: «Кылым» баспасы. Bektenov, A. (2022). AR and Cultural Heritage in Kazakhstan Textile Design. Design Studies, 13-18.
  13. Бекқұлова, А. (2018). Қазақстан Қолөнершілерінің Дәстүрі Мен Қазіргі Жағдайы. Алматы: Қазақстан Қолөнершілер Одағы. Богословская, И. (2009). Zoomorphic Motifs in Karakalpak Ornamental Art, San'at Magazine, (2), 84-92.
  14. Болатбаев, Қ.К. (2008). Көкжиек Және Кеңістік. Алматы: Алматы баспа үйі ЖШС.
  15. Васильева, Т. (2018). Тюркские Народные Орнаменты В Контексте Этнической Культуры (Түркі Халықтарының Ою-Өрнектері Этникалық Мәдениет Контексінде). Мәскеу: Российская Академия Наук.
  16. Вахрушев, К.И. (2009). Древние Текстильные Находки Южного Казахстана. Алматы.
  17. Габдрахманов, И. (2017). Этническая Символика В Народном Искусстве Татар И Башкир (Татар Және Башқұрт Халық Өнеріндегі Этникалық Символика). Уфа: Башқұртстан Ғылым Академиясы.
  18. Гафарова, Г. (2019). Türkmenistanıň Milli Halı Önümleri (Түркіменстан Ұлттық Қолөнер Өнімдері). Ашхабад.
  19. Golombek, L. & Subtelny, M. (1992). Timurid Art and Culture: Iran and Central Asia in the Fifteenth Century. Brill.
  20. Гончарова, А. (2023). Орталық Азиядағы Шығармашылық Индустриялардағы Цифрлық Дағдылар. Алматы: UNESCO Almatı.
  21. Hüseynli, R. (2020). Azərbaycan Xalq Incəsənətində Milli Ornamentlər (Әзербайжан Халық Өнеріндегі Ұлттық Ою-Өрнектер). Баку: Elm və Təhsil.
  22. Гюль, Э. (2006). Орталық Азиядағы Дәстүрлі Өнердің Болашағы. Вена, INST.
  23. Ғабитов, Х. (2016). Қазақ Мәдениетінің Тарихы. Оқу Құралы. Алматы: Қазақ университеті.
  24. Девеци, А. (2017). Türkmen Sanat ve Kültüründe Koçboynuzu Motifinin Yeri (Türkmen Sahra – İran Türkmenleri.), Journal of Turkish Studies, (21), 225–242.
  25. Esin, E. (1980). The Artistic Heritage of the Turks. UNESCO.
  26. Жәнібеков, Ө. (1985). Қазақтың Ұлттық Қолөнері. Алматы: Жалын.
  27. Исмагилова, Г. (2017). Татарские Орнаменты: Тарих И Современность (Татар Ою-Өрнегі: Тарих Пен Бүгінгі Заман). Казань: Казанский Государственный Университет.
  28. Yıldız, G. (2018). Common Patterns in Turkish and Central Asian Carpets, Anadolu Sanat, 64-71.
  29. Калай, Х.А. (2022). Reflections of Animal Symbolism on Anatolian Turkish Rugs, Van YYÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (55), (40-55).
  30. Каримова, Н. (2021). O'zbek Milliy Hunarmandchiligining Zamonaviy Taraqqiyoti (Өзбек Ұлттық Қолөнерінің Заманауи Дамуы). Ташкент: Fan va Texnologiya.
  31. Касиева, А. (2015). Kırgız Motiflerinin Sembolik Açıdan İncelenmesi ve Sınıflandırılması. Turkish Studies – International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, (4), 637–658.
  32. Марғұлан, Ә.Х. (2010). Шығармалары. Алматы: «Алатау» Баспасы. Т.9.
  33. Məmmədov, Р. (2018). Azərbaycan Milli Sənətində Ornament Və Simvolizm (Әзербайжан Ұлттық Өнеріндегі Ою-Өрнек Және Символизм). Баку: Elm Publishing.
  34. Roux, J.P. (1984). La religion des Turcs et des Mongols. Paris: Payot.
  35. Rudenko, S.I. (1953). Culture of the Huns in the Altai. Leningrad: Nauka.
  36. Садырбаев, Т. (2016). Кыргыз Эл Искусствосундагы Улуттук Кол Өнөрчүлүк (Қырғыз Ұлттық Қолөнер Өнері). Бишкек: Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн басмасы.
  37. Салимов, М. (2017). O'zbek Milliy Hunarmandchiligi Tarixi (Өзбек Ұлттық Қолөнерінің Тарихы). Ташкент: O'zbekiston Fanlar Akademiyasi.
  38. Самашев, З. (2010). Древнетюркские Тамги. Алматы, АО «АБДИ Компани».
  39. Сарыев, Б. (2022). Türkmenistan’da Milli Birliğin Etno-Sembolik Kaynağı Olarak Halı ve Motifleri. Arış Dergisi, (2), 227–239.
  40. Сафиуллин, Р. (2015). Татар Халык Сәнгате Һәм Кул Эшләре (Татар Халық Өнері Мен Қолөнері). Казань, Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы.
  41. Селеметова, А.Т. (2016). Значение Символики В Крымско-Татарском Орнаменте. Молодой Ученый, 6 (110), 870-884.
  42. Сұрағанов, С. (2021). The Leading Ornamental Motif Koshkar Muyiz in Kazakh Ornamentation: in Search of the Primord, Turkic Studies Journal, (2), 99-110.
  43. UNESCO ICH Reports. (2016). Traditional textile crafts of Central Asia. Paris.
  44. Хисамов, И. (2014). Башҡорт Халыҡ Оҫталығы (Башқұрт халық шеберлігі). Уфа: Башкирское Книжное Издательство.
  45. Çelik, F.G. (2019). Türk Halk El Sanatlarında Sembolizm ve Anlam (Түркі халықтарының қолөнеріндегі символизм және мағына). Анкара: Ankara Üniversitesi Yayınları.
  46. Шайғозова, Ж.Н. & Наурызбаева, А.Б. (2023). Қазақ Мәдениетінің Белгілері Мен Символдарының Қысқаша Энциклопедиясы. Алматы, ҚазНИИК.
  47. Шалабаева, Г. (2000). Ғасырлар Тоғысындағы Қазақстанның Көркем Өнері. Алматы: «Ою» көркем галереясы. References
  48. Abdiğapparova, Ū.M. (1999). Kazaktın Ulttık Oyu-Örnekteri (Oku Kuralı). Almatı: Öner.
  49. Ahanov, B.F. & Kunjigitova, G.B. (2020). Körkem Keste. Oku Kuralı. Almatı: Evero.
  50. Ahmerov, R.B. (1996). Ob İstokah Dekorativno-Prikladnogo Iskusstva Başkirskogo Naroda. Ufa: Kitap.
  51. Akkanat, M. (2015). Türk Sanatında Gelenek ve Modernleşme. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  52. Annaev, M. (2016). Türkimen Halık Oyu-Örnegi. Aşhabat: Türkmenistan Ulttık Baspası.
  53. Arğınbaev, H. (1987). Kazak Halkının Kolöneri. Almatı: Öner.
  54. Baydıldaulı, Ş. (2006). Kazaktın Oyu-Örnekteri. Almatı: Öner
  55. Baypaqov, K. M. (2005). Kazakstannın Ejelgi Kalaları. Almatı: Aruna.
  56. Baytanaev, B. (2017). Sakralnaya Geografiya Kazahstana. Almatı: İnstitut Arheologii im. A.H.Margulana.
  57. Bayşeva, E. E. (2023). Ornament v Tatarskom İskusstve, Biznes i Dizayn Revyu, (31), 101–107.
  58. Bekmamatov, E. (2018). Kırgız Eldik Körköm Önörü. Bişkek: “Kılım” Baspası.
  59. Bektenov, A. (2022). AR and Cultural Heritage in Kazakhstan Textile Design. Design Studies. 13-18.
  60. Bekqulova, A. (2018). Kazakstan Kolönerşilerinin Dastüri men Kazirgi Jagdayı. Almatı: Kazakistan Kolönerşiler Odağı.
  61. Bogoslovskaya, İ. (2009). Zoomorphic Motifs in Karakalpak Ornamental Art, San'at Magazine, (2), 84-92.
  62. Bolatbaev, Q.K. (2008). Kökjiek jane Kenistik. Almatı: Almatı Baspa Uyi JŞS.
  63. Çelik, F.G. (2019). Türk Halk El Sanatlarında Sembolizm ve Anlam. Ankara, Ankara Üniversitesi Yayınları.
  64. Devetsi, A. (2017). Türkmen Sanat ve Kültüründe Koçboynuzu Motifinin Yeri (Türkmen Sahra – İran Türkmenleri.), Journal of Turkish Studies, T. 12, (21), 225–242.
  65. Gabdrahmanov, İ. (2017). Etniçeskaya Simvolika v Narodnom Iskusstve Tatar i Başkir. Ufa: Başkurtistan Gilim Akademiyası, (175), 61–85.
  66. Gafarova, G. (2019). Türkmenistanyň Milli Halı Önümleri. Aşhabad.
  67. Goncharova, A. (2023). Ortalık Aziyadagı Şıgarmaşılık İndustriyalardagı Tsifrlık Dagdılar. Almatı: UNESCO Almatı.
  68. Gul, E. (2006). Ortalık Aziyadagı Dastürli Önerdin Bolaşagı. Vena: INST.
  69. Ğabitov, H. (2016). Kazak Madeniyetinin Tarihı. Oku Kuralı. Almatı: Kazak Universiteti.
  70. Hisamov, İ. (2014). Başkort Halık Ortalıgı. Ufa: Başkirskoe Knijnoe İzdatelstvo.
  71. Hüseynli, R. (2020). Azərbaycan xalq incəsənətində milli ornamentlər (Äzerbaijan halyq önerındegı ūlttyq oyu-örnekter). Baku, Elm və Təhsil,-195 s. -60–80.
  72. İsmagilova, G. (2017). Tatarskie Ornamenty: Tarih i Sovremennost (Tatar Oyu Örnegi: Tarih pen Bügingi Zaman). Kazan: Kazanskiy Gosudarstvennıy Universitet.
  73. Janıbekov, Ö. (1985). Kazaktın Ulttık Kolöneri. Almatı: Jalın.
  74. Kalay, H.A. (2022). Reflections of Animal Symbolism on Anatolian Turkish Rug, Van YYÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (55), (40-55).
  75. Karimova, N. (2021). O'zbek Milliy Hunarmandchiligining Zamonaviy Taraqqiyoti (Özbek ūlttyq qolönerınıŋ zamanaui damuy). Taşkent: Fan va Texnologiya.
  76. Kasiyeva, A. (2015). Kırgız Motiflerinin Sembolik Açıdan İncelenmesi ve Sınıflandırılması, Turkish Studies – International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, T. 10, (4), 637–658.
  77. Marğulan, Ä.H. (2010). Margulan, A.H. (2010). Şıgarmaları. T.9. Almatı: Alatau Baspası.
  78. Məmmədov, R. (2018). Azərbaycan Milli Sənətində Ornament və Simvolizm (Äzerbaijan Ūlttyq Önerındegı Oyu-Örnek Jäne Simvolizm). Baku: Elm Publishing.
  79. Sadırbayev, T. (2016). Kyrgyz El Iskusstvosundagy Uluttuk Kol Önörchülük. Bişkek: Kırgız Respublikasynyn Ökmötünün Basmasy.
  80. Safiullin, R. (2015). Tatar Halık Sangate Ham Kul Eşlare. Kazan: Tatarstan Respublikası Madaniyat Ministırlığı.
  81. Salimov, M. (2017). O'zbek Milliy Hunarmandchiligi Tarixi. Taşkent, O'zbekiston Fanlar Akademiyasi.
  82. Samaşev, Z. (2010). Drevnetyurkskie Tamgi. Almatı: AO “ABDI Kompani”.
  83. Sarıyev, B. (2022). Türkmenistan’da Milli Birliğin Etno-Sembolik Kaynağı Olarak Halı ve Motifleri, Arış Dergisi, (2), 227–239.
  84. Selemetova, A.T. (2016). Znaçenie Simvoliki v Krımsko-Tatarskom Ornament, Molodoy Uçennıy, (6), 870–884.
  85. Surağanov, S. (2021). The Leading Ornamental Motif Koshkar Muyiz in Kazakh Ornamentation: in Search of The Primordi, Turkic Studies Journal, T. 3, (2), 99–110.
  86. Şaygozova, J.N. & Naurızbaeva, A.B. (2023). Kazak Madeniyetinin Belgileri men Simvoldarının Kiskaşa Entsiklopediyası. Almatı: QazNIIK.
  87. Şalabaeva, G. (2000). Gasırlar Togısındagı Kazakstannın Körkem Öneri. Almatı: “Oyu” Körkem Galereyası.
  88. UNESCO ICH Reports. (2016). Traditional Textile Crafts of Central Asia. Paris.
  89. Vasileva, T. (2018). Tyurkskie Narodnıe Ornamenty v Kontekste Etnicheskoy Kulturı. Maskeu: Rossiyskaya Akademiya Nauk.
  90. Vahruşev, K.İ. (2009). Drevnie Tekstilnıe Nahodki Yujnogo Kazahstana. Almatı.
  91. Yıldız, G. (2018). Common Patterns in Turkish and Central Asian Carpets. Anadolu Sanat, 64-71.