Dergiler / Türkoloji / 2026 / Sayı: 122

CODEX CUMANICUS’UN İÇERİĞİNİ BELİRLEYEN ETKENLER

FACTORS DETERMINING THE CONTENT OF THE CODEX CUMANICUS

İmanyar Quliyev(Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi, Nesimi adına Dilcilik Enstitüsü)0009-0004-8259-1621
Sayfa
23–38
Yayın Tarihi
2025-06-22
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak, bir sözlük derlemek sıradan bir olay değildir; özellikle Codex Cumanicus bağlamında, bu sözlük birkaç kültürün çatışması, etkileşimi ve nihayetinde birleşmesinin bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makalede “Codex Cumanicus” – “Kuman (Kıpçak) Kitabı”nın içeriğini belirleyen etkenler ele alınmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Özetle, Codex Cumanicus'un içeriğini belirleyen temel etkenler şunlardır: 1.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak, bir sözlük derlemek sıradan bir olay değildir; özellikle Codex Cumanicus bağlamında, bu sözlük birkaç kültürün çatışması, etkileşimi ve nihayetinde birleşmesinin bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Codex Cumanicus · Kıpçak dili · misyonerlik çalışmaları

Özet

Bu makalede “Codex Cumanicus” – “Kuman (Kıpçak) Kitabı”nın içeriğini belirleyen etkenler ele alınmaktadır. Şüphesiz ki, bu eserin içeriğini anlamak açısından en temel kaynak, doğrudan Codex Cumanicus'ta yansıyan bilgiler (etnografya, dünya görüşü, dil bilimi, inançlar vb.) olmaktadır. İkinci kaynak ise, o dönemde Deşt-i Kıpçak ve Karadeniz'in kuzey kıyılarına seyahat eden Doğulu ve Avrupalı seyyahların (İbn Battuta, A. Contarini, P. Tafur, I. Schiltberger vb.) etnografik, ekonomik, sosyolojik ve diğer konulardaki gözlemleridir. Üçüncü kaynak ise, Türkologların ve Codex çalışmalarıyla ilgilenen bilim insanlarının araştırmalarıdır. Özetle, Codex Cumanicus'un içeriğini belirleyen temel etkenler şunlardır: 1. Tarihî Bağlam (Bölgenin Sosyo-ekonomik Durumu) 2. Ticaret ve Dinî Misyonerlik Faaliyetleri 3. Çok Kültürlü ve Çok Dilli Ortam 4. Pratik İhtiyaçlar Bu faktörler, Codex Cumanicus'un oluşum sürecinde elbette aynı düzeyde olmasa da belirli ölçülerde etkili olmuştur. Sonuç olarak, bir sözlük derlemek sıradan bir olay değildir; özellikle Codex Cumanicus bağlamında, bu sözlük birkaç kültürün çatışması, etkileşimi ve nihayetinde birleşmesinin bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Bu nedenle, Codex Cumanicus'u incelemek, dönemin genel yapısını, yazarlarını, o dönemdeki karşılıklı ilişkileri ve bölgenin dinamiklerini kapsayan bütüncül bir yaklaşım gerektirmektedir.

Abstract

In this article, the factors that determined the content of “Codex Cumanicus” – “Book of Cumans (Kipchaks)” are touched. Undoubtedly, as the source, the main resource is the information reflected in the “Codex Cumanicus” itself (on ethnography, worldview, linguistics, beliefs, etc.). The second is the ethnographic, economic, sociological and other notes of Eastern and European travelers (Ibn Battuta, A.Contarini, P. Tafur, I. Schiltberger, etc.) who traveled to Dasht-i Kipchak and the northern shores of the Black Sea during that period. The third source is the research of turkologists and the scientists in Codex Studies. In summary, the main factors conditioned the content of the “Codex Cumanicus” are as follows: 1. Historical Context (Socio-economic Situation of the Region); 2. Trade and Religious Missionary Activities; 3. Multicultural and Multilingual Environment; 4. Practical Needs. These factors have played, of course, not in equal level, but in this or other level in the formation of the “Codex Cumanicus” content. As a result, compiling of a dictionary is not an ordinary event; in the case of this dictionary, it is a product of the clash, interaction, and eventual merging of several cultures. Therefore, studying of the “Codex Cumanicus” requires a comprehensive approach to the era, to the authors, to the mutual relations of that time, and to the region.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Quliyev, İ. (2025). CODEX CUMANICUS’UN İÇERİĞİNİ BELİRLEYEN ETKENLER. Türkoloji, Sayı: 122, 23–38. https://doi.org/10.59358/ayt.1631716

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (16)

  1. Argunşah, M. & Güner, G. (2022). Codex Cumanicus. Ankara: Türk Dili Kurumu Yayınları.
  2. Bronewskiy, M. (1970). Kırım. K. Ortaylı (Çev.). Ankara.
  3. Demirci, J. (2002). Cumhuriyetin 80. Yılında Türkiye’de Memlûk-Kıpçak Türkçesi Çalışmaları. Cumhuriyetin 80. Yılını Kutlama Etkinlikleri Çerçevesinde Türk Dili ve Edebiyatı Sempozyumu Bildirileri Kitabı içinde(18), (ss. 53-63). A.Ü. DTC.
  4. Garkavets, A. (2019). Codex Cumanicus. Almatı: Almatı-Bolaşak. Guliyev, İ. (2019). Kodeks Kumanikus’ta Dinî Söz Varlığı. Uluslararasi İdil - Ural ve Türkistan Araştırmaları Dergisi (IJVUTS), (2), 269 - 276.
  5. Güner, G. (2017a). Codex Cumanicus’ta Latince ve Grekçe Alıntılar. Dil Araştırmaları Dergisi, (20). 49-56.
  6. Güner, G. (2017b). Codex Cumanicus`ta Soğdca, Çince, Rusça, Aramice ve İbranice Alıntılar. Uluslararası Türkçe Edebiyat, Kültür, Eğitim Dergisi, 2017. (63), 1285-1292.
  7. Johannes, S. (1997). Türkler ve Tatarlar Arasında. T. Akpınar (Çev.) 3. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
  8. Kitabi-Dədə Qorqud. Əsil və Sadələşdirilmiş Mətnlər. (2004). (Tərt. ed. Əlizadə, S.Q.), Bakı: “Öndər” Nəşriyyatı.
  9. Quliyev, İ. (2023). Codex Cumanicus və Kuman Dilinin Leksikası. Bakı: Elm və Təhsil.
  10. Mustafa, N. (2022). Ortaq Keçmişdən Ortaq Gələcəyə Çarizmin İşğalçılıq Siyasəti Ümumtürk Tarixi Kontekstində - Qızıl Orda və Ondan Törəmə Tatar Xanlıqları (Tarixi-Etnoqrafik Oçerklər).“İki sahil” Qəzeti, 6.
  11. Pero Tafur Seyahatnamesi (2016). H. Kılıç, (Çev.). İstanbul: Kitap Yayınevi.
  12. Tanci, Ebu Abdullah Muhammed İbn Battuta. (2000). İbn Battuta Seyahatnamesi. (2 ciltte), A.S, Aykut (Çeviri, İnceleme ve Notlar:), C.1 İstanbul: Yapı Kredi Yayınları,.
  13. Uzun Hasan ve Fatih Mücadelesi Döneminde Doğuda Venedik Elçileri Caterino Zeno ve Ambrogio Contarini’nin Seyahatnameleri. (2016), T. Gündüz (Çev.), T. 4. Baskı. İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
  14. Internet Resources:
  15. URL-1: https://www.britannica.com/biography/Francesco-Balducci-Pegolotti (Access Date: 01.19.2025)
  16. URL-2:https://tr.wikipedia.org/wiki/Giovanni_da_Pian_del_Carpine (Access Date: 01.15.2025)