KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 4 Sayı: 1

Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi

The Effect of Theory of Mind Abilities on Children’s Evaluations of Gossip with Different Contents

Muhammed Sukru Aydın(SELÇUK ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-1112-3180
İkra Nur Ay0009-0004-3610-7624
Zeynep Sena Gram0009-0008-4985-1531
Hülya Taş0009-0006-0264-3183
Zeynep Şevval Taş0009-0009-4594-6100
Sayfa
67–82
Yayın Tarihi
2025-01-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Olumsuz dedikodu yayan karaktere yönelik değerlendirmelerin ise zihin kuramı eğitimi sonrasında daha olumsuz karşılanmakla birlikte bu etkinin anlamlılık düzeyinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Dedikodu insan yaşamının her döneminde karşımıza çıkan sosyal-bilişsel süreçlerle ilişkili bir olgudur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak özellikle çocuklarda bilişsel süreçlerin dedikoduya yönelik anlayışı nasıl etkilediği konusu çalışmalarda yeteri kadar ele alınmamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Olumsuz dedikodu yayan karaktere yönelik değerlendirmelerin ise zihin kuramı eğitimi sonrasında daha olumsuz karşılanmakla birlikte bu etkinin anlamlılık düzeyinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:dedikodu · dedikodu anlayışı · eğitim programı

Özet

Dedikodu insan yaşamının her döneminde karşımıza çıkan sosyal-bilişsel süreçlerle ilişkili bir olgudur. Ancak özellikle çocuklarda bilişsel süreçlerin dedikoduya yönelik anlayışı nasıl etkilediği konusu çalışmalarda yeteri kadar ele alınmamıştır. Dolayısıyla şimdiki araştırmada çocukların olumlu, olumsuz ve nötr içerikli dedikoduları değerlendirme becerilerinin zihin kuramı gelişimine bağlı olarak farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırmaya yaşları 40-45 aylık arasında değişen 45 (21 kız) çocuk katılmıştır. Yarı-deneysel desene sahip olan bu araştırmada çocuklara ilk olarak olumlu, olumsuz ve nötr dedikodu senaryoları izletilmiş ve buradaki karakterlere etiket (sticker) paylaşımları ile dedikoduyu değerlendirmelerinin ölçümü alınmıştır. Ayrıca üç farklı görev ile çocukların zihin kuramı becerileri de değerlendirilmiştir. Ön test uygulamalarının ardından çocukların zihin kuramı becerilerini geliştirmeye yönelik hazırlanan eğitim programı uygulanmıştır. Eğitimden sonra ön testte uygulanan dedikodu senaryoları tekrar kullanılmış; zihin kuramı becerileri için de eş değer görevlerle değerlendirmeler yapılmıştır. Analizler sonucunda çocukların hem ön test hem son testte olumlu, olumsuz ve nötr içerikli dedikoduları ayırt edebildikleri görülmüştür. Buna ek olarak, zihin kuramı eğitimi uygulanan çocukların olumlu ve nötr içerikli dedikodu yapan karakterlere yönelik değerlendirmelerinde eğitim sonrasında anlamlı düzeyde artış olduğu bulunmuştur. Olumsuz dedikodu yayan karaktere yönelik değerlendirmelerin ise zihin kuramı eğitimi sonrasında daha olumsuz karşılanmakla birlikte bu etkinin anlamlılık düzeyinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract

Gossip is a phenomenon that we encounter in all period of human life and it is related to social-cognitive processes. However, the issue of how cognitive processes affect the understanding of gossip, especially in children, has not been addressed sufficiently in literature. Therefore, the current study examined whether children’s ability to evaluate positive, negative and neutral gossip differs depending on the development of theory of mind ability. A total of 45 children (21 girls) aged between 40-45 months participated in the study. In this quasi-experimental study, children were first shown positive, negative and neutral gossip scenarios and their reasoning of gossip were measured by sharing stickers with the characters in these scenarios. In addition, theory of mind abilities of children was evaluated with three different tasks. Following the pre-test, an educational program prepared to develop children’s theory of mind abilities was applied. After the program, the gossip scenarios applied in the pre-test were used again; evaluations were made with equivalent tasks for theory of mind abilities. The results showed that children were able to distinguish between positive, negative and neutral gossip in both pre-test and post-test. In addition, it was also found that there was a significant increase in the evaluations of the children who received theory of mind training towards the characters who gossiped with positive and neutral content after the training. It was concluded that although the evaluations towards the character who spreads negative gossip were perceived more negatively after theory of mind training, but this effect was not at the level of significance.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aydın, M. S., Ay, İ. N., Gram, Z. S., Taş, H., Taş, Z. Ş. (2025). Zihin Kuramı Becerisinin Çocukların Farklı İçerikteki Dedikodulara Yönelik Değerlendirmelerindeki Etkisi. Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 4 Sayı: 1, 67–82. https://doi.org/10.15659/tjss.2025.005

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (50)

  1. Altman, I., & Taylor, D. A. (1973). Social penetration: The development of interpersonal relationships. Holt, Rinehart and Winston.
  2. Anderson, E., Siegel, E. H., Bliss-Moreau, E., & Barrett, L. F. (2011). The visual impact of gossip. Science, 332(6036), 1446–1448. https://doi.org/10.1126/science.1201574
  3. Archer, J., & Coyne, S. M. (2005). An integrated review of indirect, relational, and social aggression. Personality and Social Psychology Review, 9(3), 212–230. https://doi.org/10.1207/s153 27957pspr0903_2
  4. Artaç, M. (2017). Dedikodu ve söylentinin işletme verimliliğine etkisi üzerine mersin ilinde hemşireler üzerine bir uygulama (Tez No. 471989) [Yüksek Lisans Tezi, Çağ Üniversitesi] Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  5. Aydın, M. Ş. (2024). Çocuklar olumlu, olumsuz ve nötr içerikli dedikoduları ayırt edebilir mi? Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 306-321. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1393226
  6. Baron-Cohen S., Leslie A.M., & Frith U. (1985). Does the autistic child have a 'theory of mind’?. Cognition, 21, 37-46. https://doi.org/10.1016/0010-0277(85)90022-8
  7. Baumeister, R. F., Zhang, L., & Vohs, K. D. (2004). Gossip as cultural learning. Review of General Psychology, 8(2), 111–121. https://doi.org/10.1037/1089-2680.8.2.111
  8. Brüne, M., & Brüne-Cohrs, U. (2006). Theory of mind—evolution, ontogeny, brain mechanisms and psychopathology. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 30(4), 437-455. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2005.08.001
  9. Caivano, O., Işık, I., & Talwar, V. (2021). Can I trust you? Children’s perceptions of friends and classmates who gossip. Personal Relationships, 28, 683–702. https://doi.org/10.1111/pere.12374
  10. Caivano, O., Leduc, K., & Talwar, V. (2020). When is gossiping wrong? The influence of valence and relationships on children’s moral evaluations of gossip. British Journal of Developmental Psychology, 38, 219–238. https://doi.org/10.1111/bjdp.12319
  11. Cole, J. M., & Scrivener, H. (2013). Short term effects of gossip behavior on self-esteem. Current Psychology, 32(3), 252–260. https://doi.org/10.1007/s12144-013-9176-3
  12. Cooney, M., Hutchison, L., & Costigan, V. (1996). From hitting and tattling to communication and negotiation: The young child's stages of socialization. Early Childhood Education Journal, 24, 23-27. https://doi.org/10.1007/BF02430546
  13. Crick, N. R., & Bigbee, M. A. (1998). Relational and overt forms of peer victimization: A multiinformant approach. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 66(2), 337–347. https://doi.org/10.1037/0022-006X.66.2.337
  14. Dores-Cruz, T.D., Nieper, A. S., Testori, M., Martinescu, E., & Beersma, B., (2021). An integrative definition and framework to study gossip. Group and Organization Management, 46(2), 252-285. https://doi.org/10.1177/1059601121992887
  15. Dunbar, R. I. (2004). Gossip in evolutionary perspective. Review of General Psychology, 8, 100–110. https://doi.org/10.1037/1089-2680.8.2.100
  16. Engelmann, J. M., Herrmann, E., & Tomasello, M. (2016). Preschoolers affect others reputations through prosocial gossip. British Journal of Developmental Psychology, 34(3), 447–460. https://doi.org/10.1111/bjdp.12143
  17. Fine, G. (1977). Social components of children's gossip. Journal of Communication, 27, 181–185. https://doi.org/10.1111/j. 1460-2466.1977.tb01815.x
  18. Foster, E. K. (2004). Research on gossip: Taxonomy, methods and future directions. Review of General Psychology, 8(2), 78–99. https://doi.org/10.1037/1089-2680.8.2.78
  19. Gülensoy, T. (2007). Türkiye Türkçesindeki Türkçe sözcüklerin köken bilgisi sözlüğü (1. Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu.
  20. Gürel, E. ve Özşenler, D. (2020). Dedikodu olgusu: Atasözleri ve deyimler üzerine bir içerik analizi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 975-992. https://doi.org/10.46928/iticusbe.767958
  21. Haux, L., Engelmann, J. M., Herrmann, E., & Tomasello, M. (2017). Do young children preferentially trust gossip or firsthand observation in choosing a collaborative partner? Social Development, 26, 466–474. https://doi.org/10.1111/sode.12225
  22. Hill, V, & Pillow, B. H. (2006). Children’s understanding of reputations. Journal of Genetic Psychology, 167, 137–157.
  23. Holland, M. G. (1996). What's wrong with telling the truth? An analysis of gossip. American Philosophical Quarterly, 33(2), 197-209. https://www.jstor.org/stable/20009858
  24. Ingram, G. P. D. (2019). Gossip and reputation in childhood. F. Giardini and R. Wittek (Ed.). The oxford handbook of gossip and reputation oxford handbooks (132-151). Oxford Academic. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780190494087.013.8
  25. Kim, S., Harris, P. L. & Warneken, F. (2014). Is it okay to tell? Children's judgements about information disclosure. British Journal of Developmental Psychology, 32, 291–304. https://doi.org/10.1111/bjdp.12040
  26. Liberman, Z., & Shaw, A. (2020). Even his friend said he’s bad: Children think personal alliances bias gossip. Cognition, 204, 104376. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2020.104376
  27. Massaro, D., Valle, A., & Marchetti, A. (2014). Do social norms, false belief understanding, and metacognitive vocabulary influence irony comprehension? A study of five-and seven-year-old children. European Journal of Developmental Psychology, 11(3), 292-304. https://doi.org/10.1080/17405629.2013.821407
  28. McAndrew, F. T., Bell, E. K., & Garcia, C. M. (2007). Who do we tell and whom do we tell on? Gossip as a strategy for status enhancement. Journal of Applied Social Psychology, 37(7), 1562–1577. https://doi.org/10.1111/j.1559-1816.2007.00227.x
  29. McDonald, K. L., Putallaz, M., Grimes, C. L., Kupersmidt, J. B., & Coie, J. D. (2007). Girl talk: Gossip, friendship, and sociometric status. Merrill-Palmer Quarterly, 53(3), 381–411. https://doi.org/10.1353/mpq.2007.0017
  30. Osal, M. (2021). İzmir ili- Urla ilçesi devlet okullarında görev yapan yöneticilerin gözünden dedikodu ve söylenti yönetimi (Tez No. 681824) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi] Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  31. Pears, K. C., & Moses, L. J. (2003). Demographics, parenting, and theory of mind in preschool children. Social Development, 12(1), 1-20. https://doi.org/10.1111/1467-9507.00219
  32. Perner, J., Leekam, S. R. ve Wimmer, H. (1987). Three-year-olds’ difficulty with false belief: The case for a conceptual deficit. British Journal of Developmental Psychology, 5(2), 125-137. https://doi.org/10.1111/j.2044-835X.1987.tb01048.x
  33. Rowe, A.D., Bullock, P.R., Polkey, C.E., & Morris, R.G. (2001). Theory of mind impairments and their relationship to executive functioning following frontal lobe excisions. Brain, 124, 600-616. https://doi.org/10.1093/brain/124.3.600
  34. Ruggiero, A., Parolin, E., & Ma, L. (2020). The impact of gossip valence on children’s attitudes towards gossipers. Infant and Child Development, 29(4), e2180. https://doi.org/10.1002/icd.2180
  35. Schmidt, M. F., & Tomasello, M. (2012). Young children enforce social norms. Current Directions in Psychological Science, 21(4), 232-236. https://doi.org/10.1177/0963721412448659
  36. Schneider, W., Schumann-Hengsteler, R., & Sodian, B. (2005). Young children’s cognitive development: Interrelationships among executive functioning, working memory, verbal ability, and theory of mind. Lawrence Erlbaum Associates Publishers. https://doi.org/10.4324/9781410612007
  37. Shinohara, A., Kanakogi, Y., Okumura, Y., & Kobayashi, T. (2021a). Children manage their reputation by caring about gossip. Social Development, 31(2), 455-465. https://doi.org/10.1111/sode.12548
  38. Shinohara, A., Kanakogi, Y., Okumura, Y., & Kobayashi, T. (2021b). How do children evaluate the gossiper of negative gossip? Japanese Psychological Research, 63, 111–117. https://doi.org/10.1111/jpr.12279
  39. Shinohara, A., & Kobayashi, T. (2022). Children’s understanding of friendship formation caused by gossip. Journal of Experimental Child Psychology, 217, 105370. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2021.105370
  40. Silver, I. M., & Shaw, A. (2018). Pint-sized public relations: The development of reputation management. Trends in Cognitive Sciences, 22(4), 277–279. https://doi.org/10.1016/j.tics.2018.01.006
  41. Tang, Y., Zhang, Z., & Harris, P. L. (2023). Does first‐hand evidence undermine young children’s initial trust in positive gossip? Evidence from 5‐to 6‐year‐old children. British Journal of Developmental Psychology, 41, 358-370. https://doi.org/10.1111/bjdp.12457
  42. Teglasi, H., Caputo, M. H., & Scott, A. L. (2022). Explicit and implicit theory of mind and social competence: A social information processing framework. New Ideas in Psychology, 64, 100915. https://doi.org/10.1016/j.newideapsych.2021.100915
  43. Tuzcuoğlu, N. ve Tuzcuoğlu, S. (2004). Dikkat geliştiren oyunlar, çocuğumun dikkatini nasıl geliştirebilirim. Morpa Kültür Yayınları.
  44. Waddington, K. (2005). Behind closed doors–the role of gossip in the emotional labour of nursing work. International Journal of Work Organisation and Emotion, 1(1), 35-47. https://doi.org/10.1504/IJWOE.2005.007325
  45. Wargo Aikins, J., Collibee, C., & Cunningham, J. (2017). Gossiping to the top: Observed differences in popular adolescents’ gossip. The Journal of Early Adolescence, 37(5), 642–661. https://doi.org/10.1177/0272431615617291
  46. Wellman, H. M., Cross, D., & Watson, J. (2001). Meta-analysis of theory of mind development: The truth about false belief. Child Development, 72, 655-684. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00304
  47. Wert, S. R., & Salovey, P. (2004). A social comparison account of gossip. Review of General Psychology, 8(2), 122–137. https://doi.org/10.1037/1089-2680.8.2.122
  48. Wimmer, H., & Perner, J. (1983). Beliefs about beliefs: Representation and constraining function of wrong beliefs in young children's understanding of deception. Cognition, 13(1), 103-128. https://doi.org/10.1016/0010-0277(83)90004-5
  49. Wu, J., Balliet, D., & Van Lange, P. A. (2016). Reputation, gossip, and human cooperation. Social and Personality Psychology Compass, 10(6), 350-364. https://doi.org/10.1111/spc3.12255
  50. Yılmaz, Ş. (2014). Resimli öykü kitaplarının zihin kuramı açısından incelenmesi (Tez No. 776076) [Doktora Tezi, Trakya Üniversitesi] Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.