KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Sosyal Sağlık Dergisi / 2026 / Sayı: 2026

Düzeltme: Ebeveyn İlişkisinde Algılanan Reddedilme Bağlamında Şekillenen Benlik Algısının HIV/AIDS ve Madde Kullanım Bozukluğu ile İlişkisi: Kısa Derleme

Düzeltme: Self-Concept Shaped by Perceived Parental Rejection: Associations with HIV/AIDS and Substance Use Disorder: A Mini Review

Dilek Savaş(OKAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9317-5859
Kader Bahayi(OKAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9173-9780
Sayfa
10–17
Yayın Tarihi
2026-03-18
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Literatür bulguları, zedelenmiş benlik algısı ve sınırlı kendilik bilincinin, özellikle madde kullanım bozukluğu olan bireylerde risk algısının zayıflaması, sınır koymada güçlük ve dürtüsel davranış örüntüleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, algılanan ebeveyn reddi, benlik yapılanması ve kendilik bilinci ile madde kullanımı ve HIV açısından riskli davranışlar arasındaki ilişkileri bütüncül bir çerçevede ele almayı amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Erken dönem ebeveyn çocuk ilişkilerinde deneyimlenen reddedilme algısının, benlik bütünlüğünün gelişimini olumsuz yönde etkileyebileceği ve beraberinde kişileri riskli davranışlara karşı daha savunmasız hâle getirebileceği varsayımından hareket edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Literatür bulguları, zedelenmiş benlik algısı ve sınırlı kendilik bilincinin, özellikle madde kullanım bozukluğu olan bireylerde risk algısının zayıflaması, sınır koymada güçlük ve dürtüsel davranış örüntüleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Algılanan ebeveyn reddi · benlik algısı · madde kullanım bozukluğu

Özet

Bu çalışma, algılanan ebeveyn reddi, benlik yapılanması ve kendilik bilinci ile madde kullanımı ve HIV açısından riskli davranışlar arasındaki ilişkileri bütüncül bir çerçevede ele almayı amaçlamaktadır. Erken dönem ebeveyn çocuk ilişkilerinde deneyimlenen reddedilme algısının, benlik bütünlüğünün gelişimini olumsuz yönde etkileyebileceği ve beraberinde kişileri riskli davranışlara karşı daha savunmasız hâle getirebileceği varsayımından hareket edilmiştir. Literatür bulguları, zedelenmiş benlik algısı ve sınırlı kendilik bilincinin, özellikle madde kullanım bozukluğu olan bireylerde risk algısının zayıflaması, sınır koymada güçlük ve dürtüsel davranış örüntüleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu psikososyal zemin, enjeksiyon paylaşımı, korunmasız cinsel ilişki gibi HIV bulaş riskini artıran davranışların sürdürülmesine katkıda bulunabilmektedir. Çalışmada, HIV ve madde kullanımının yalnızca bireysel tercihlerle açıklanamayacağı; benlik yapılanmaları, erken ilişkisel deneyimler ve toplumsal koşulların etkileşimi içinde değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, benlik bütünlüğünü ve kendilik bilincini güçlendirmeye yönelik psikososyal müdahalelerin hem madde kullanımına hem de HIV bulaş riskine karşı koruyucu bir strateji olarak ele alınabileceği ileri sürülmektedir. Çalışmanın, HIV ve madde kullanımı alanında çalışan ruh sağlığı uzmanlarına, önleyici ve bütüncül müdahale yaklaşımları geliştirilmesine katkı sunması hedeflenmektedir.

Abstract

This study aims to examine the relationships among perceived parental rejection, self-structure, and self-awareness in relation to substance use and HIV-related risk behaviors within an integrative framework. It is assumed that experiences of perceived rejection in early parent child relationships may adversely affect the development of self-integrity, thereby increasing individuals’ vulnerability to risk taking behaviors. The literature indicates that impaired self-concept and limited self-awareness are associated with diminished risk perception, difficulties in setting interpersonal boundaries, and impulsive behavioral patterns, particularly among individuals with substance use disorders. This psychosocial context may contribute to the persistence of behaviors that increase the risk of HIV transmission, such as sharing injection equipment and engaging in unprotected sexual activity. The study emphasizes that substance use and HIV risk can not be explained solely by individual choices, but should be understood through the interaction of self-structures, early relational experiences and broader social conditions. From this perspective, psychosocial interventions aimed at strengthening self-integrity and self-awareness may function as protective strategies against both substance use and HIV-related risks. The study seeks to contribute to the development of preventive and integrative intervention approaches for mental health professionals working in the fields of substance use and HIV.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Savaş, D., Bahayi, K. (2026). Düzeltme: Ebeveyn İlişkisinde Algılanan Reddedilme Bağlamında Şekillenen Benlik Algısının HIV/AIDS ve Madde Kullanım Bozukluğu ile İlişkisi: Kısa Derleme. Sosyal Sağlık Dergisi, Sayı: 2026, 10–17. https://ajindex.com/articles/1621172

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (48)

  1. Akpama, E.G. (2013). Effect Of Group Counselling on The Psychological Adjustment of People Living with HIV/AIDS in Central Senatorial Zone, Cross River State, Nigeria. Journal of Educational and Social Research, 3(2),377-385.
  2. Aktürk, İ., Yaman, ÖM. (2021). Madde Kullanımı ve Baba Oğul İlişkilerine Dair Nitel Bir Değerlendirme. İmgelem, 5(9), 447-477.
  3. Albayrak, S., Asık, E., Kaplan, HK., Çimen, S., Genç, SN. (2025). Adölesanların Algıladıkları Anne-Baba Tutumları ile Madde Kullanım Riski Arasındaki İlişki. Journal of Nursology, 28(3), 249-256. doi:10.17049/jnursology.1463849
  4. Asan, A., Turan, Ç., Şenormancı, Ö., Sayar, M. S., Metin, S., & Hakyemez, İ. N. (2025). Seroprevalence of Human Immunodeficiency Virus, Hepatitis B Virus, and Hepatitis C Virus Among People Who Use Drugs in Turkey. Open Forum Infectious Diseases, 12(4).
  5. Bahar, A., (2018). Uyuşturucu Madde Kullanımının Nedenleri ve Bağımlılık Oluşum Sürecinde İletişimsel Yaklaşımların Rolü ve Önemi: Polis Kayıtları Üzerinden Olgusal Bir İnceleme. Connectist: Istanbul University Journal of Communication Science, (55),1-36.
  6. Barrett, KCA. (1995). Functionalist Approach to Shame And Guilt. In J. P. Tangney, & Fischer, K.W. (Ed.), Self-Conscious Emotions: Shame, Guilt, Embarrassment, and Pride New York: Guilford Press, 25-63.
  7. Başoğlu, S., Polat, Ü., & Güngör, C. (2020). HIV/AİDS Hastalığı ile Yaşam: Öz Yönetim ve Psikososyal Uyum. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi, 2(3), 183-190.
  8. Bridge, E. N., Oral, G., & İkiz, T. T. (2018). Deri Benlik Kavramı ve Uyuşturucu Madde Kullanan Bireylerin Deri Benlik Yapılanmasının Rorschach Testi ile İncelenmesi. Turkish Studies, 13(26), 207.
  9. Caliendo, C., Senese, VP., Cantone, D. (2017). Parental Rejection, Addiction And Current Fathering: A Comparative Study, Rivista di Psicologia Clinica,1, 59-69.
  10. Düzgün, N. (2014). İmmün Sistemin Tanıtımı. Erişim adresi (02.02.2020): https://personel.omu.edu.tr/docs/ders_ dokumanlari/1329_1307_305.pdf
  11. Emmelkamp, PMG., Heeres, H. (1988). Drug Addiction and Parental Rearing Style: A Controlled Study, Int. J.Addict, 23(2), 207-216.
  12. Ener, T. G., & Can, F. (2021). Yetişkinlerin Çocuklukta Algıladıkları Ebeveyn Kabul veya Reddinin Mükemmeliyetçilik, Benlik Algısı ve Bağlanma Stilleri ile İlişkisinin İncelenmesi. International Journal of Economics Administrative and Social Sciences, 4(1), 58-73.
  13. Evren, C., Tamar, D., Ögel, K., ÇORAPÇIOĞLU, A., & Çakmak, D. (2000). Damar Yolu ile Eroin Kullanımı ve İlişkili Bazı Davranış Biçimleri. Klinik Psikiyatri Dergisi, 3(3), 185-191.
  14. Fonagy, P., Luyten, P., & Allison, E. (2018). Epistemic Petrification and The Restoration of Epistemic Trust: A New Conceptualization of Borderline Personality Disorder and Its Psychosocial Treatment. Journal of Personality Disorders, 32(5), 575–609.
  15. Gallagher, S. (2013). A Pattern Theory of Self. Frontiers in Human Neuroscience, 7, 443. https://doi.org/10.3389/fnhum.2013.00443
  16. Govender, K. ve ark. (2025). Psychosocial And Behavioral Factors Associated With HIV Risk Among Youth: Substance Use And More. Frontiers in Public Health, 13.
  17. Gökengin, D., Çalık, Ş., Öktem, P. (2017). Türkiye’de HIV’le İlgili Damgalama ve Ayrımcılığın Analizi: HIV ile Yaşayan Kişiler İçin Damgalanma Göstergesi Sonuçları. Klimik Dergisi, 30(1),15–21.
  18. Gruber, K J., Taylor, MFA. (2006). Family Perspective for Substance Abuse: Implications from the Literature, Journal of Social Work Practice in the Addictions, 6(1-2), 1-29.
  19. Higgins, ET. (1987). Self-Discrepancy: A Theory Relating Self And Affect. Psychological review, 94.3, 319-340.
  20. Jacobi, CA., Atanga, PNJI., Bin, LK., Mbome, VN., Akam, W., Bogner, JR., Kropf, S., Malfertheiner, P. (2013). HIV/AIDS-Related Stigma Felt by People Living With HIV From Buea, Cameroon. AIDS Care, 25(2),173-180.
  21. Kadam, M., Sinha A., Nimkar S, et al. (2017). A Comparative Study of Factors Associated with Relapse in Alcohol Dependence And Opioid Dependence. Indian J Psychol Med, 39, 627-33.
  22. Karaburun, M. (2025). Madde Kullanımının Savunma Mekanizmaları, Benlik Saygısı ve Bağlanma Stilleri Açısından İncelenmesi. Bağımlılık Dergisi, 26(2), 2-2.
  23. Karadakovan, A., ve Aslan, F.E. (Ed.). (2014). Dâhili ve cerrahi hastalıklarda bakım. (3bs). Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi.
  24. Khantzian, E. J. (2013). Addiction as a Self-regulation Disorder and The Role of Self-medication. Addiction, 108(4), 668–669.
  25. Khantzian, E. J. (2017). The Self-Medication Hypothesis of Substance Use Disorders: Reconsideration and Recent Applications. Harvard Review of Psychiatry, 25(2), 65–72.
  26. Köse, S., Mandiracioglu, A., Mermut, G., Kaptan, F., & Özbel,Y. (2012). The Social and Health Problems of People Living With HIV/ AIDS in Izmir, Turkey. Eurasian Journal of Medicine, 44, 32- 39.
  27. Kurt, A.S., Yılmaz, S.D. (2012). Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinin HIV/AIDS Hakkındaki Bilgi Düzeyleri ve Bilgi Kaynakları. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 9(3), 47-52.
  28. Leary, MR. (2004). Digging Deeper: The Fundamental Nature Of “Self-Conscious” Emotions. Psychological Inquiry, 15, 129-131.
  29. Leary, MR., Tangney, JP. (2012). The Self As An Organizing Construct in The Behavioral And Social Sciences. In M. R. Leary & Tangney (Eds.), Handbook of Self and Identity Newyork:Guildford Press, 2: 1-18.
  30. Lv, J., Jia, Y., Yan, C., Zhang, X., Xu, K., & Xu, J. (2024). Drug Use Behaviors and The Risk of HIV Infection Among Drug Users in China (2014–2021): Cross-Sectional Study. JMIR Public Health and Surveillance, 10, e56958. https://doi.org/10.2196/56958
  31. Maartens, G., Celum, C., & Lewin, S.R. (2014). HIV Infection: Epidemiology, Pathogenesis, Tretament and Prevention. Lancet, 19, 384, 258-271.
  32. Markus, HR., Kitayama, S. (1991). Culture and The Self: Implications For Cognition, Emotion, and Motivation. Psychological Review, 98(2), 224-253.
  33. Miller, A. P., Wagner, E. F., Wallace, B. C. (2022). Substance Use, Impaired Self-Regulation, and HIV Sexual Risk Among Young Adults: A Systematic Review. AIDS and Behavior, 26(4), 1231–1245.
  34. Northoff, G., Heinzel, A., Greck, M., Bermpohl, F., Dobrowolny, H., & Panksepp, J. (2011). Self-Referential Processing in Our Brain-A Meta-analysis of Imaging Studies on the self. NeuroImage, 31(1), 440–457. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2005.12.002
  35. Özdemir, Ü., Taşçı, S. (2012). Kronik Hastalıklarda Psikososyal Sorunlar ve Bakım. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1(1), 57-72.
  36. Özkaya, G. (2006). İnsan İmmün Yetmezlik Virüsünün Serüveni: Nereden Nereye? Mikrobiyoloji Bülteni, 40, 435–443.
  37. Parke Ross, D. Sawın Douglas B. (1976). The Father's Role in Infancy: A Re-evaluation. Family Coordinator, 365-371.
  38. Parrot, WG. (Ed). (2001). Emotions in Social Psychology Philadelphia: Psychology Press, 1-19.
  39. Prendergast, TJ. (1974). Family Characteristics Associated with Marijuana Use Among Adolescent, Int. J. Addict; 9(6):827-839.
  40. Rohner, R. P. (2012). Parental Acceptance–Rejection Theory: Methods, Evidence and Implications. Online Readings in Psychology and Culture, 6(1), 1–35. https://doi.org/10.9707/2307-0919.1055
  41. Saadat, M., Behboodi, Z.M., Saadat, E. (2015). Comparison of Depression, Anxiety, Stress, and Related Factors Among Women and Men with Human İmmunodeficiency Virus Infection. Journal of Human Reproductive Sciences, 8, 48-51.
  42. Santos, G. M., Coffin, P. O., Vittinghoff, E. (2019). Substance Use and HIV Risk Behavior: A Longitudinal Cohort Study Among High-Risk Populations. The Lancet HIV, 6(8), 540–548.
  43. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2023). HIV/AIDS Hakkında Genel Bilgiler. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü.
  44. Triandis, HC. (1989). The Self and Social Behavior in Differing Cultural Context. Psychological Review, 96(3),506-520.
  45. UNAIDS. (2023a). Global HIV & AIDS statistics. Fact Sheet. Joint United Nations Programme on HIV/AIDS.
  46. UNAIDS. (2023b). Key Populations. Joint United Nations Programme on HIV/AIDS.
  47. World Health Organization. (2022). Consolidated Guidelines on HIV, Viral Hepatitis and STI Prevention, Diagnosis, Treatment and Care for Key Populations.
  48. Witkiewitz, K., Bowen, S. (2010). Depression, Craving And Substance Use Following A Randomized Trial of Mindfulness Based Relapse Prevention. Journel of Consulting and Clinical Psychology, 78(3),362-374.