Dergiler / MUTALAA / 2024 / Cilt: 4 Sayı: 1

Hanefilerde ikâle

Iqala in Hanafi Jurisprudence

Ali Albayrak(ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ (DR))0000-0002-9655-5080
Dergi
MUTALAA
Sayfa
1–13
Yayın Tarihi
2024-12-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu araştırmanın, mali işlemlerle ilgili olarak fukahâ ve araştırmacılar arasında tartışmaya açık bazı ikâle meselelerinin aydınlatılmasına katkı sağlaması ümit edilmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Âlimler, ikâlenin (sözleşmenin karşılıklı rızayla feshi) mali işlemler kapsamında meşru olduğu konusunda ittifak etmişlerdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak, fukahâ arasında ikâlenin kapsamı ve farklı sözleşme türlerine uygulanabilirliği konusunda görüş ayrılıkları mevcuttur.
💡
Sonuç & Katkı:Bu araştırmanın, mali işlemlerle ilgili olarak fukahâ ve araştırmacılar arasında tartışmaya açık bazı ikâle meselelerinin aydınlatılmasına katkı sağlaması ümit edilmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Hanefi · İkâle · akıt

Özet

Âlimler, ikâlenin (sözleşmenin karşılıklı rızayla feshi) mali işlemler kapsamında meşru olduğu konusunda ittifak etmişlerdir. Bu işlem, tarafların anlaşarak bir sözleşmeden geri dönmesi veya onu sona erdirmesi anlamına gelir. Ancak, fukahâ arasında ikâlenin kapsamı ve farklı sözleşme türlerine uygulanabilirliği konusunda görüş ayrılıkları mevcuttur. Özellikle Hanefî mezhebinde bu mesele, âlimler arasında farklı yorumlara yol açmıştır. Genel kabul gören anlayışa göre, ikâle, satıcı ve alıcı arasında önceden yapılmış olan bir akdin feshi olup, tarafların rızasıyla sözleşmeden geri dönmeleri durumunu ifade eder. Ne var ki, Hanefîler arasındaki tartışma, ikâlenin sadece satış akitleriyle sınırlı olup olmadığı ya da kiralama gibi diğer akitlere de uygulanıp uygulanamayacağı hususunda yoğunlaşmaktadır. Bu bağlamda, Hanefî mezhebi içinde iki ana görüş ortaya çıkmıştır. Birinci görüşe göre, ikâle yalnızca satış akdinin feshi olarak değerlendirilir. Bu görüş, ikâlenin sadece alışveriş akitleriyle sınırlı olduğunu ve diğer mali sözleşmelere uygulanamayacağını savunur. Bu yaklaşım, ikâlenin esas amacının, taraflardan birinin uygun bulmadığı şartlara dayalı bir mali işlemi iptal etmek olduğu anlayışına dayanır. Bu durumda mal, satıcıya geri dönerken, ödeme alıcıya iade edilir. İkinci görüş ise, ikâlenin yalnızca satış akitleriyle sınırlı olmadığını, her türlü sözleşmenin—satış veya kiralama gibi—feshedilebileceğini savunur. Bu görüşe göre, ikâlenin amacı, sözleşme öncesindeki duruma geri dönmek olduğundan, taraflar sözleşmenin feshi konusunda anlaştıkları sürece her türlü akit ikâle edilebilir. Bu çalışma, ikâlenin gerçek mahiyetine dair kapsamlı bir değerlendirme sunmayı amaçlamakta olup, Hanefî fıkhında ikâlenin bazı pratik uygulamalarını ele alacaktır. Böylece, İslam hukukunda ikâle kavramının esnekliği ve çeşitli fıkhi meselelerde uygulanabilirliği daha iyi anlaşılacaktır. Bu araştırmanın, mali işlemlerle ilgili olarak fukahâ ve araştırmacılar arasında tartışmaya açık bazı ikâle meselelerinin aydınlatılmasına katkı sağlaması ümit edilmektedir.

Abstract

Scholars have reached a consensus on the legitimacy of iqala (mutual rescission of a contract) within the realm of financial transactions, where it is viewed as a mutual withdrawal from or termination of a contract by both parties' agreement. However, differences of opinion arise among jurists regarding the scope of iqala and its applicability to various types of contracts. This issue has been particularly debated within the Hanafi school of thought, where scholars have expressed divergent views. The majority of scholars agree that iqala constitutes the rescission of a previously agreed contract between the seller and the buyer, whereby both parties willingly withdraw from the contract. Nonetheless, the Hanafi jurists disagree on whether iqala is confined solely to sales contracts or if it can also be applied to other forms of contracts, such as leasing. Within the Hanafi school, two main positions emerge on this issue. The first opinion holds that iqala is restricted to the rescission of sales contracts. This view argues that the scope of iqala is limited to sales agreements and cannot be extended to other financial contracts. Proponents of this view argue that the primary purpose of iqala is to annul a financial transaction that may have been based on conditions unsuitable for one of the contracting parties. Consequently, the goods are returned to the seller, and the payment is refunded to the buyer. The second opinion, however, asserts that iqala is not limited to sales contracts but rather applies to any type of contract, whether it be a sale or another agreement such as a lease. Those who hold this view maintain that the goal of iqala is to restore the situation to its pre-contractual state, and therefore, any contract can be rescinded if both parties agree to annul and terminate it. This research aims to provide a comprehensive understanding of the prevailing interpretation of iqala and will explore practical applications of iqala within Hanafi jurisprudence. It will contribute to clarifying the flexibility of the concept of iqala in Islamic law and its applicability to various legal issues. It is hoped that this study will help elucidate some of the contentious matters surrounding iqalathat may be subject to debate among jurists and scholars in the field of financial transactions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Albayrak, A. (2024). Hanefilerde ikâle. MUTALAA, Cilt: 4 Sayı: 1, 1–13. https://ajindex.com/articles/1620159

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (16)

  1. Babertî, Ekmeleddin Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd. el-İnâye Şerhi Hidâye. 10 cilt. Kahire: Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Oğulları Kütüphanesi ve Matbaası, 1. baskı, 1389/1970.
  2. Buhûtî, Mansûr b. Yûnus b. İdrîs. Keşfü’l-Kınâ‘ ‘an Metni’l-İknâ‘. 6 cilt. Riyad: Nasr el-Hadis Kütüphanesi, 1387/1968.
  3. Dasûkî, Muhammed b. Ahmed b. Arfe. el-Kebîr Şerhi Haşiyesi. 4 cilt. Dimashk: Dar al-Fikr, ts.
  4. Emin Efendi, Ali Haydar. Dürrü’l-Hukkâm Şerhi Mecelletü’l-Ahkâm. 4 cilt. Beyrut: Dârü’l-Cîl, 1. baskı, 1411/1991.
  5. Ensârî, Muhammed b. Kâsım. el-Hidâyetü’l-Kâfiye eş-Şâfiye li-Beyâni Hakâiki’l-İmam İbn Arefe’l-Vâfiye. Beyrut: el-Mektebetü’l-İlmiyye, 1. baskı, 1349/1931.
  6. Feyyûmî, Ahmed b. Muhammed b. Ali el-Makrî. el-Misbâhü’l-Münîr. 2 cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1398/1978.
  7. Gazzî, Muhammed Sıdkî b. Ahmed. Mavsûatu’l-Kavâidü’l-Fıkhiyye. 12 cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. baskı, 1423/2003.
  8. İbn Âbidîn, Muhammed Emîn. Reddu’l-Muhtâr Haşiyesi. 6 cilt. Kahire: Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Oğulları Kütüphanesi ve Matbaası, 6. baskı, 1385/1966.
  9. İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali b. Ahmed b. Saîd el-Endelüsî el-Kurtubî ez-Zâhirî. el-Muhallâ bi’l-Âsâr. Beyrut: Dârü’l-Fikr, ts.
  10. İbn Kudâme, Abdullah b. Ahmed b. Muhammed. el-Muğnî. Kahire: Kahire Kütüphanesi, 1. baskı, 1387/1968.
  11. İbn Manzûr, Muhammed b. Mukrim. Lisânü’l-Arab. 15 cilt. Haşiyeler: Liyâzîcî ve Dilciler Grubu, Beyrut: Dâr Sâdır, 3. baskı, 1413/1993.
  12. İbn Necîm, Zeyneddin b. İbrahim. el-Bahru’r-Râik Şerhu Kenzü’d-Dekâik. 8 cilt. Vâfiye, Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-İslâmî, 2. baskı, ts.
  13. İbn Necîm, Zeyneddin b. İbrahim. el-Eşbâh ve’n-Nezâir. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419/1999. İbnü’l-Hümâm, Muhammed b. Abdülvâhid. Fethu’l-Kadîr Şerhi. 7 cilt. Kahire: Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Oğulları Kütüphanesi ve Matbaası, 1. baskı, 1389/1970.
  14. Merdâvî, Alâeddin Ebü’l-Hasan Ali. el-İnsâf fî Ma‘rifeti’r-Râcih mine’l-Hilâf. 12 cilt. Kahire: es-Sünne el-Muhammediyye Matbaası, 1. baskı, 1374/1955.
  15. Mergînânî, Ali b. Ebû Bekir b. Abdülcelîl. el-Hidâye fî Şerhi Bidâyeti’l-Mübtedi. 4 cilt. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
  16. Meydânî, Abdü’l-Ganî el-Guneymî ed-Dımaşkî. el-Lübâb fî Şerhi’l-Kitâb. 4 cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İlmiyye, 1391/1972. Nevevî, Muhyiddin b. Şeref. el-Mecmû‘ Şerhi’l-Mühezzeb. 9 cilt. Kahire: et-Tadamun el-Ukhuvî Matbaası, 1. baskı, 1346/1928. Serahsî, Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl. el-Mebsût, 31 cilt. Beyrut: Dârü’l-Ma‘rife, 1. baskı, 1413/1993. Trablusî, Şemsüddin Ebû Abdullah Muhammed b. Muhammed b. Abdurrahman. Mevâhibü’l-Celîl Şerhi Muhtasarı Halîl. 6 cilt. Şam: Dârü’l-Fikr, 3. baskı, 1412/1992. Zerkeşî, Bedrüddin Muhammed b. Abdullah. el-Mensûr fî’l-Kavâidü’l-Fıkhiyye. 3 cilt. Kuveyt: Kuveyt Basın Şirketi, 2. baskı, 1405/1985. Zeylaî, Fahreddin. Tebyînü’l-Hakâik Şerhi Kenzü’d-Dekâik. 6 cilt. Kahire: el-Matbaatü’l-Kübrâ el-Emîriyye, 1. baskı, 1313/1895.