Dergiler / MUTALAA / 2026 / Cilt: 6 Sayı: 1

Oryantalistlerin Yazılarında Edebî Dönemlerin Bölünme Yöntemleri

Methods of dividing literary ages in the writings of orientalists

Noura Taan(karabuk university)0009-0001-4585-841X
Dergi
MUTALAA
Sayfa
83–103
Yayın Tarihi
2026-07-02
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma, oryantalistlerin siyasi zamanlarda cinsiyet, coğrafi bölgeler, kabileler ve edebiyat okulları, edebi bir neslin sonu ve başka bir neslin ortaya çıkışı ile ilgili alt bölümlere dayandıkları sonucuna varmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Edebiyatın siyasi dönemlere bölünmesine yönelik bakım, ulusal savunuculuğun Avrupa'ya yayılmasından sonra 19. yüzyılda başladı ve tüm uluslar tarihlerine, edebiyatlarına ve sanatlarına bakmaya başladı.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu bölünme 19. yüzyılın ikinci yarısında oryantalistler arasında ortaya çıktı ve oryantalistler, edebi zamanları Arap dünyasını yönetmeyi başaran ülkelere bağlayan ilk kişilerdi.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma, oryantalistlerin siyasi zamanlarda cinsiyet, coğrafi bölgeler, kabileler ve edebiyat okulları, edebi bir neslin sonu ve başka bir neslin ortaya çıkışı ile ilgili alt bölümlere dayandıkları sonucuna varmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Edebi Dönemler · Oryantalistler · Edebiyat Tarihi

Özet

Edebiyatın siyasi dönemlere bölünmesine yönelik bakım, ulusal savunuculuğun Avrupa'ya yayılmasından sonra 19. yüzyılda başladı ve tüm uluslar tarihlerine, edebiyatlarına ve sanatlarına bakmaya başladı. Arap edebiyatı tarihi zaman aşamalarına ayrılmıştır: Cehil dönemi, İslam dönemi, Emevi dönemi, Abbasi dönemi, Memlük dönemi, Osmanlı dönemi ve modern çağ. Bu bölünme 19. yüzyılın ikinci yarısında oryantalistler arasında ortaya çıktı ve oryantalistler, edebi zamanları Arap dünyasını yönetmeyi başaran ülkelere bağlayan ilk kişilerdi. Araplar kısa sürede bu bölünmeden ilham aldılar ve Hasan Tevfik el-Adl (1862-04), Arap edebiyatının tarihini siyasi dönemlere ayıran ilk Arap bilgini oldu. Bu çalışma, oryantalistlerin Arap edebiyatının tarihini ve farklı zamanlarını ele aldıkları kısmi farklılıklara ve çoklu bakış açılarına ışık tutmayı amaçlamaktadır. Bu nedenle çalışma, ulus devletlerin ortaya çıkışını takip eden Avrupa ülkelerinde edebiyat tarihinin ortaya çıktığı kültürel ve politik bağlamı incelemiş ve aynı zamanda edebiyat tarihinin en önemli teorisyenlerinden biri olan Hippolyte Tin'in görüşlerini ve edebiyatı etkileyen faktörler teorisini gözden geçirmiştir. Çalışma, Arap edebiyatının tarihini oryantalistler arasında en eskisinden en yenisine kadar izleyerek inceledi: Carl Brockleman'ın Arap edebiyatının tarihi, Brockleman'ın Arap edebiyatını iki ana aşamaya ayırdığı: Arap Ulusunun Edebiyatı ve Arapça yazılmış İslam Edebiyatı. Arap ulusunun edebiyatı, cahil edebiyatının başlangıcından Emevi devletinin çöküşüne kadar uzanır. İslam edebiyatı şu bölümlere ayrılmıştır: Irak'taki Abbâsîler döneminde MS 132/ Hicri 750'den MS 1000'e kadar edebiyatın gelişmesi dönemi, MS 1000'den 1258'de Hulako'nun elinde Bağdat'ın düşmesine kadar edebiyatın geç refahı dönemi, Moğol egemenliğinden 1517'de Sultan Salim tarafından Mısır'ın fethine kadar Arap edebiyatı dönemi, MS 1517'den 19. yüzyılın ortalarına kadar Arap edebiyatı dönemi ve modern Arap edebiyatı dönemi. Nicholson, Arap edebiyatı tarihinde, bu edebiyatın tarihini üç ana bölüme ayırır: Cahil ve Emevi dönemleri, Moğol istilasına kadar Abbasi dönemi, Babür döneminden kitabın yazıldığı zamana kadar olan edebiyatı özel bir bölüme koyar. Nalino, Arap edebiyatı tarihini altı aşamaya ayırır: Cehiliye Çağı, Emevi devletinin çöküşüne kadar Arap-İslam dönemi, MS 450 / Hicri1058'e kadar uzanan ilk Abbasi dönemi ve İkinci Abbasi dönemi ve 616'da Bağdat'ın düşüşüyle sona eren İkinci Abbasi dönemi. 1220 Hicri /1805'te Mısır'ın Muhammed Ali Paşa tarafından ele geçirilmesiyle sona eren çöküş dönemi ve Muhammed Ali'nin mandasından başlayarak kitabın yazıldığı zamana (1910) kadar geçen son rönesans. Arap Edebiyatı Tarihi'nde Henry Gibb, edebiyat tarihini beş döneme ayırır: kahramanlık dönemi, genişleme çağı, altın çağ, gümüş çağı ve Bağdat'ın Moğollara düşüşünden 1800'e kadar uzanan Memlük dönemi. Blasher, Hicri 107'de şiir tarihinde, 125 Hicri şiirde ise nesir için duruyor. Arap edebiyatı tarihi, göçün ikinci yüzyılının ilk çeyreğinin sınırlarını aşmaz. Çalışma, oryantalistlerin siyasi zamanlarda cinsiyet, coğrafi bölgeler, kabileler ve edebiyat okulları, edebi bir neslin sonu ve başka bir neslin ortaya çıkışı ile ilgili alt bölümlere dayandıkları sonucuna varmıştır.

Abstract

Historicizing Arabic literature first appeared in Orientalist writings in the second half of the nineteenth century. Orientalists were the first to link literature to ruling dynasties, and Arab researchers later adopted these methodologies.The history of literature is generally divided into the Pre-Islamic Era, the Islamic Era, the Umayyad Era, the Abbasid Era, the Mamluk Era, The Ottoman Era, and the Modern Era. Within this general division, there are sub-sections. One of the aims of this study to shed light on the partial differences, and the various angles of view with which the Orientalists dealt with the history of Arabic literature and its various eras. The study examines the cultural and political framework in which the history of literature originated in European nations, following the foundation of nation states. The study also reviewed the views of one of the most important theorists of the history of literature at that time, Hippolyte Taine, and his theory on the factors affecting literature. The study deals with the history of Arabic literature among Orientalists by tracing following books, starting from the oldest to the most recent: The History of Arabic Literature by Carl Brockelmann, the History of Arabic Literature by Reynolds Nicholson, the History of Arabic Literature from Pre-Islamic Times to the Age of the Umayyads by Carlo Nallino, and the History of Arabic Literature by Régis Blachère. The study attempts to conclude the criteria upon which the Orientalists established their sub-divisions, which are gender, geography, and tribe.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Taan, N. (2026). Oryantalistlerin Yazılarında Edebî Dönemlerin Bölünme Yöntemleri. MUTALAA, Cilt: 6 Sayı: 1, 83–103. https://ajindex.com/articles/1620137

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (10)

  1. Bint. Şati’, Ayşe Abdurahman. Kıyanum cedide li’l-Ebedi’l-Arabi’l-kadim ve’l-muâsır. Kahire: Dârü’l—Maarif, 2. baskı, ts.
  2. Blachere, Regis. Târihu'l-edebi'l-Arabi. çev. İbrahim el-Keylânî. Dimeşk: Darü’l-fıkr, 1998.
  3. Carl, Brockelman. Târihu'l-edebi'l-Arabi. çev. Abdoulhamid en-Neccâr. Kahire: Dârü’l--Maarif, 5. baskı, 1983. Cumahî, İbn Sellâm. Tabakâtu Fuhûli’ş-Şu‘Arâ. thk. Mahmud Şakir. Cidde: Darü’l-medeni, ts. Dayf, Şeyki. Târihu'l-edebi'l-Arabi, el-Asru’l-islami. Kahire: Dârü’l—Maarif, 20. baskı, 2002.
  4. Edward W. Said. Oryantalizm. Çev. Muhammet Enani. Kahire: Dârü’l-Ruya, 2006. el-Ânî, Sami Meki. el-İslamu ve’ş-şiir. Kuveyt: silsiletü Âlemi’l-Maarife, 1. baskı, 1983.
  5. ez-Zübyânî, en-Nabige. Divânü’n-Nabiye ez-Zübyânî. Thk. Muhammed Ebû’l-Fadl İbrahim. Kahire: Dârü’l—Maarif, 2. baskı, ts. Gibb, Hamilton. Arabic literature.Oxford: Oxford university press, 1962. Gibb, Hamilton. İslam'daki Modern Eğilimler.Chicago: Chicago Üniversitesi Yayınları, 1947.
  6. Halif, Yusuf. Dirâsâtun fi’l-Edebi’l-cahilî. Kahire: Dârü’-garib, 2011.
  7. Halman, Talat S. A Millennium of Turkish Literature a concise history: Syracuse University Press, 2011. Isfahani, Ebü’l-Ferec. El-Agânî. Kahire: Dârü’l-kutubi’l-Mısrıye, 1950.
  8. İbn Haldûn, Abdurrahman. Mukaddinetü ibn Haldûn. Thk. Ali Abdulvâhit Vafi. Kahire: Dâru’n-Nahda, 7. baskı, 2014. Naliko, Carl. Târihu'l-edebi'l-Arabi mine’l-asri’lcahili hatta nihayeti asri benî umeyye. Kahire: Dârü’l—Maarif, 2. baskı, 1970. Nicholson, Reynolds A. A Literary History of the Arabs. New York: Charles Scribner's Son, 1907. Selikî, Halid. “Mine’n-nakdi’l-mi’yârî ile’t-tahlili’l-lisânî” Mecelletü Âlemi’l-fikri’l-Kuveyt’i 23/1 (1995).
  9. ez-Zübyânî, en-Nabige. Divânü’n-Nabiye ez-Zübyânî. Thk. Muhammed Ebû’l-Fadl İbrahim. Kahire: Dârü’l—Maarif, 2. baskı, ts. Gibb, Hamilton. Arabic literature.Oxford: Oxford university press, 1962. Gibb, Hamilton. İslam'daki Modern Eğilimler.Chicago: Chicago Üniversitesi Yayınları, 1947.
  10. Halman, Talat S. A Millennium of Turkish Literature a concise history: Syracuse University Press, 2011. Isfahani, Ebü’l-Ferec. El-Agânî. Kahire: Dârü’l-kutubi’l-Mısrıye, 1950.