Dergiler / İnsan ve Toplum / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 2

Otizmli Çocuğu Olan Annelerin Özel Eğitim Kurumlarındaki Mekânsal Deneyimleri: Bağımlı Boş Zaman ve Onarıcı Ayna Mekânlar

Spatial Experiences of Mothers of Children with Autism in Special Education Institutions: Interdependent Leisure and Spaces of Restorative Mirror

Sayfa
224–257
Yayın Tarihi
2026-06-09
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu anlamda otizmli çocuğu olan anneleri konu edinen çalışmalarda göz ardı edilen mekânlara dair teorik bir perspektif kazandırılmak istenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, otizmli çocuğu olan annelerin İstanbul’da bulunan çeşitli özel eğitim kurumlarının içinde yer alan mekânlarda yaşadıkları toplumsal karşılaşmaları ve bu karşılaşmaların sonucunda ortaya çıkan sosyalleşme pratiklerini mekân-insan ilişkisi bağlamında sorunsallaştırmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Buradan hareketle bir eğitim kurumuna kayıtlı, 6-18 yaş aralığında otizmli çocuğu olan ve İstanbul’da ikamet eden 19 anneyle yarı-yapılandırılmış soru formu eşliğinde tamamı yüz yüze olmak üzere derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu anlamda otizmli çocuğu olan anneleri konu edinen çalışmalarda göz ardı edilen mekânlara dair teorik bir perspektif kazandırılmak istenmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Otizm · Otizmli Çocuğu Olan Anneler · Mekân-insan İlişkisi

Özet

Bu makale, otizmli çocuğu olan annelerin İstanbul’da bulunan çeşitli özel eğitim kurumlarının içinde yer alan mekânlarda yaşadıkları toplumsal karşılaşmaları ve bu karşılaşmaların sonucunda ortaya çıkan sosyalleşme pratiklerini mekân-insan ilişkisi bağlamında sorunsallaştırmaktadır. Söz konusu sorunsallaştırmayı gerçekleştirmek ve ayrıca yeni kavramlar geliştirebilmek adına nitel araştırma yönteminin alt desenlerinden biri olan inşacı temellendirilmiş teori yaklaşımı tercih edilmiştir. Buradan hareketle bir eğitim kurumuna kayıtlı, 6-18 yaş aralığında otizmli çocuğu olan ve İstanbul’da ikamet eden 19 anneyle yarı-yapılandırılmış soru formu eşliğinde tamamı yüz yüze olmak üzere derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen nitel veriler MAXQDA adlı yazılım programında aşamalı olarak kodlanmış ve ulaşılan temalarla birlikte anlamlı bir yapı inşa edilmeye çalışılmıştır. Katılımcılara boş zaman kazandıran, onları benzer sosyal özellikleri paylaştıkları kişilerle bir araya getirip tanıştıran, aralarında biz duygusu oluşturan ve sosyalleşmelerini sağlayıp olumlu etkiler yapan bu mekânlar, çeşitli teorisyenler tarafından üretilen kuramlardan da destek alınarak onarıcı ayna mekânlar şeklinde kavramsallaştırılmıştır. Söz konusu mekânlar içerisinde sosyalleşmeye imkân tanıyan boş zaman da araştırma sürecinde keşfedilen bağımlı boş zaman kavramıyla açıklanmıştır. Bu anlamda otizmli çocuğu olan anneleri konu edinen çalışmalarda göz ardı edilen mekânlara dair teorik bir perspektif kazandırılmak istenmiştir.

Abstract

This article examines the social encounters of mothers with children with autism within the spaces of various special education institutions in Istanbul and analyzes the socialization practices that emerge in the context of the relationship between space and people The study adopted the constructivist grounded theory approach, which is one of the sub-designs of qualitative research, in order to conduct this problematization and to generate new conceptual insights. Nineteen mothers living in Istanbul, each having a child with autism aged between 6 and 18 years and enrolled in a special education institution, participated in face-to-face in-depth interviews based on a semi-structured interview form. The qualitative data were coded step by step with the MAXQDA software and themes were identified to construct a meaningful structure. The findings show that these spaces provide leisure for the participants, bring them together with people who share similar social characteristics, create a sense of belonging and support socialization with positive effects. Drawing on existing theoretical discussions, these spaces are conceptualized as spaces of restorative mirrors and the leisure that enables socialization within them is defined as interdependent leisure. Accordingly, this study seeks to offer a theoretical perspective on the spaces that have been neglected in research involving mothers of children with autism.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Karal, S. (2026). Otizmli Çocuğu Olan Annelerin Özel Eğitim Kurumlarındaki Mekânsal Deneyimleri: Bağımlı Boş Zaman ve Onarıcı Ayna Mekânlar. İnsan ve Toplum, Cilt: 16 Sayı: 2, 224–257. https://doi.org/10.12658/M0799

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (62)

  1. Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (51), Özel sayı 1, ss. Ö395-Ö407.
  2. Baker, J. K., Seltzer, M. M. ve Greenberg, J. S. (2011). Longitudinal effects of adaptability on behavior problems and maternal depression in families of adolescents with autism. Journal of Family Psychology, 25 (4), 601–609. doi: 10.1037/a0024409
  3. Bauman, Z. (2012). Sosyolojik düşünmek. A. Yılmaz (Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  4. Bilgin, H. ve Kucuk, L. (2010). Raising an autistic child: perspectives from turkish mothers. Journal of Child and Adolescent Psychiatric Nursing, 23 (2), 92-99. 10.1111/j.1744-6171.2010.00228.x.
  5. Borch, C. (2002). Interview with edward w. soja: thirdspace, postmetropolis, and social theory. Distinktion: Scandinavian Journal of Social Theory, 3 (1), 113-120.
  6. Bourdieu, P. (2021a). Ayrım: beğeni yargısının toplumsal eleştirisi. D. Fırat ve G. Berkkurt (Çev.). Nika Yayınevi.
  7. Bourdieu, P. (2021b). Genel sosyoloji: collège de france dersleri (1981-1983). Z. Emirosmanoğlu (Çev.). İletişim Yayınları.
  8. Canpolat, M. ve Özokçu, O. (2021). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğum var: bir olgubilim çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (60), 73-95.
  9. Certeau, M. d. (2008). Gündelik hayatın keşfi 1: eylem, uygulama, üretim sanatları. L. A. Özcan (Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
  10. Chan, K. K. ve Lam, C. B. (2017). Trait mindfulness attenuates the adverse psychological impact of stigma on parents of children with autism spectrum disorder. Mindfulness, 8 (4), 984–994. doi: 10.1007/s12671-016-0675-9.
  11. Charmaz, K. (2000). Grounded theory: Objectivist and Contructivist Methods. N. K. Denzin ve Y. Lincoln (Eds.). The handbook of qualitative research (içinde). Sage Publications.
  12. Charmaz, K. (2006). Constructing grounded theory. Sage Publications.
  13. Charmaz, K. (2008). Constructionism and the Grounded Theory Method. J. A. Holstein ve J. F. Gubrium (Eds.). Handbook of constructionist research (içinde). The Guilford Press.
  14. Cidav, Z., Marcus, S.C. ve Mandell, D.S. (2012). Implications of childhood autism for parental employment and earnings. Pediatrics, 129 (4), 617-623. 10.1542/peds.2011-2700.
  15. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: choosing among five approaches. Sage Publications.
  16. Çağlar, C. ve Özkan, H. H. (2021). Türkiye'de 2010-2020 yılları arasında otizm ile ilgili yayımlanan makalelerin içerik analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2 (40), 77-97.
  17. Çelik, H. ve Ekşi, H. (2015). Nitel desenler: gömülü teori. Edam Yayınları.
  18. Çopuroğlu, Y. C. ve Mengi, A. (2014). Toplumsal dışlanma ve otizm. Turkish Studies, 9 (5), 607-626. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.6993
  19. Deem, R. (1982) Women, leisure and inequality, Leisure Studies, 1:1, 29-46, DOI:10.1080/02614368200390031
  20. Deem, R. (1985). The politics of women’s leisure. The Sociological Review, 33(1), 210-228. https://doi.org/10.1111/j.1467-954X.1985.tb03307.x
  21. Demšar, A. ve Bakracevic, K. (2021). Depression, anxiety, stress, and coping mechanisms among parents of children with autism spectrum disorder. International Journal of Disability, Development and Education, 70 (6), 994-1007. https://doi.org/10.1080/1034912X.2021.1947474.
  22. Durkheim, E. (2010). Sosyolojik yöntemin kuralları. C. B. Akal (Çev.). Dost Yayınları.
  23. Eco, U. (2019). Mimarlık göstergebilimi. F. E. Akerson (Çev.). Daimon Yayınları.
  24. Eyal, G., Hart, B., Öncüler, E., Oren, N. ve Rossi, N. (2016). Otizm Salgını: Otizm salgının toplumsal kökenleri. E. Gökyaran (Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  25. Fındıklı, E. B. (2019, Güz). Cezaevinde mahkûm bedeninin disipliner örgütlenmesi: biyopolitik mekân, duyumsama, kural ve i̇hlal (1923-1953). Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA) (20), 47-83.
  26. Foucault, M. (2016). Özne ve iktidar. I. Ergüden ve O. Akınhay (Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  27. Freysinger, J. V. ve Flannery, D. (1992) Women's leisure: affiliation, self-determination, empowerment and resistance?, Loisir et Société / Society and Leisure, 15:1, 303-321, DOI: 10.1080/07053436.1992.10715419
  28. Goffman, E. (2015). Tımarhanaler: akıl hastalarının ve kapatılmış diğer kişilerin toplumsal durumu üzerine incelemeler. E. Arıcan (Çev.). Heretik Yayınları.
  29. Goffman, E. (2022). Damga: örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar. Ş. Geniş, L. Ünsaldı ve S. Ağırnaslı (Çev.). Heretik Yayınları.
  30. González-Herrero, B., Morgante, F., Pagonabarraga, J., Stanton, B. ve Edwards, M.J. (2024). Autism spectrum disorder may be highly prevalent in people with functional neurological disorders. J. Clin. Med., 12 (1), 1-10. doi: 10.3390/jcm12010299.
  31. Göregenli, M. (2021). Çevre psikolojisi: insan-mekân ilişkisi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  32. Gray, D. E. (1993). Perceptions of stigma: the parents of autistic children. Sociology of Health & Illness, 15 (1), 102-120. doi: https://doi.org/10.1111/1467-9566.ep11343802
  33. Gray, D. E. (2002). Everybody just freezes. Everybody is just embarrassed’: felt and enacted stigma among parents of children with high functioning autism. Sociology of Health & Ilness (24), 734-749. https://doi.org/10.1111/1467-9566.00316
  34. Gülhan, S. T. (2013). Özgürlüğün coğrafyası: mekânsallığın triyalektik praksisi ve bütünsellik arayışına dair bir tahlil. Mülkiye Dergisi, 37 (1), 31-69.
  35. Hartley, S. L., Barker, E, T., Seltzer, M. M., Floyd, F., Greenberg, J., Orsmond, G. ve Bolt, D. (2010). The relative risk and timing of divorce in families of children with an autism spectrum disorder. J. Fam. Psychol. 24 (4), 449–457. doi: 10.1037/a0019847.
  36. Karal, S. (2025). Zorlayıcı gündelik hayat: otizmli çocuğu olan ailelerin gündelik yaşam pratikleri. Çizgi Kitabevi.
  37. Koçak, F., Sarol, H. ve Gürkan, R. K. (2023). Perceived stigma in community-based leisure activity participation of children with autism: perspective from turkish Parents. The Online Journal of Recreation and Sports (TOJRAS). 12 (3), 417-428.
  38. Kurt, O., Pirinçci, E., Bozkuş, S., Aksakal, B. Y. ve Deveci, S. E. (2022). Otizmli çocuğa sahip anne-babaların depresyon ve anksiyete düzeylerinin incelenmesi. Sakarya Tıp Dergisi, 12 (1), 43-51. doi: https://doi.org/10.31832/smj.981823
  39. Kuusikko-Gauffin, S., vd. (2013). Social anxiety in parents of high-functioning children with autism and asperger syndrome. J. Autism Dev. Disord. (43), 521-529. doi: 10.1007/s10803-012-1581-1.
  40. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi. I. Ergüden (Çev.). Sel Yayınları.
  41. Liao, X., Leb, X. ve Li, Y. (2019). Stigma among parents of children with autism: A literature review. Asian Journal of Psychiatry, (45), 88–94. doi: 10.1016/j.ajp.2019.09.007.
  42. Mengi, A. (2014). Sosyolojik boyutlarıyla otizm. [Doktora tezi]. Fırat Üniversitesi.
  43. Mills, C. W. (2019). Sosyolojik tahayyül. Ö. Küçük (Çev). Hil Yayınları.
  44. Nispet, R. (2016). Sosyolojik düşünce geleneği. Y. Kaplan (Çev.). Paradigma Yayınları.
  45. Oksev, B. K., Yazıcı, S., Uğurlu, M., Kaya, T., Nazik, A. ve Demirarslan, P. Ç. (2022). A qualitative study on the impact of covid-19 on individuals with autism spectrum disorder, families’ coping strategies and beliefs about online education. Bartın University Journal of Faculty of Education, 11 (1), 1-16. https://doi.org/10.14686/buefad.1062733
  46. Oldenburg, R. (1999). The great good places: Cafés, coffee shops, bookstores, bars, hair salons, and other hangouts at the heart of a community. Marlowe and Company.
  47. Özkubat, U., Özdemir, S., Selimoğlu, Ö. G. ve Töret, G. (2014). Otizme yolculuk: otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin sosyal destek algılarına ilişkin görüşleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33 (1), 323-348.
  48. Rojek, C. (2020). Boş Zaman. P. Ünsal (Çev.). B. S. Turner (Ed.). Sosyoloji sözlüğü (içinde). Pinhan Yayıncılık.
  49. Rosenberg, G. (2000). The warm circles of politics. La Nouvelle Lettre Internationale.
  50. Schmid, R., Kyaga, S., Net, P., Canitano, R. ve Ethgen, O. (2020). A systematic literature review of the economic burden of autism in children. Value in Health, 23 (2) 629-630.
  51. Soja, E. (1996). Thirdspace: journeys to los angeles and other real-and-imagined places. Blackwell Publishers.
  52. Solomon, A. (2020). Armut dibine düşmeyince: anne babalar, çocuklar ve kimlik arayışı. N. Elhüseyni (Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  53. Toper, F. ve Özkan, Y. (2021). Otizmli çocuğa sahip ailelerin yaşadıkları zorluklara ilişkin deneyimleri. Opus: Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18 (43), 6882-6707. https://doi.org/10.26466/opus.923379
  54. Tönnies, F. (2019). Cemaat ve cemiyet. E. Güler (Çev.). Vakıfbank Kültür Yayınları.
  55. Urry, J. (1999). Mekânları tüketmek. R. G. Öğdül (Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  56. Uz, S. ve Kaya, K. (2018). Otizmli çocuklara ve ailelerine yönelik damgalama. Journal of History Culture and Art Research, 7 (1). 663-683. 10.7596/taksad.v7i1.1411.
  57. Ünlü, İ. İ. ve Gökler, R. (2021). Otizmli çocuğa sahip ailelerde sosyal destek sisteminin önemi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi (18), 194-215.
  58. Viana, C. R., Caldeira, S., Lourenço, M. ve Figueiredo, A. S. (2021). Parenting of children with autism spectrum disorder: a grounded theory study. Healthcare, 9 (7), 1-15. doi: 10.3390/healthcare9070872.
  59. Wacquant, L. (2015). Kent paryaları: ileri marjinalliğin karşılaştırmalı sosyolojisi. M. Doğan (Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  60. Woodgate, R. L., Ateah, C., ve Secco, L. (2008). Living in a world of our own: the experience of parents who have a child with autism. Qualitative Health Research, 18 (8), 1075-1083.
  61. Yassıbaş, U., Şahin C. H., Çolak, A. ve Toprak, Ö. F. (2019). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip anne-babaların yaşam deneyimlerine derinlemesine bakış. Eğitim ve Bilim, 44 (199), 435-467. doi: 10.15390/EB.2019.7366
  62. Yavuz, M. ve Gümüşkaya, Ö. (2021). Otizm spektrum bozukluğu ve zihinsel yetersizliği olan bireylerin ebeveynlerinin yaşam doyumu ve aile yılmazlık düzeylerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 22 (4), 799-825. doi: https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.726030